Boćki – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie bielskim, w gminie Boćki. Wieś położona jest nad rzeką Nurzec, 16 km od Bielska Podlaskiego.
Miasto prywatne posiadało prawo magdeburskie w 1509 roku, położone było w ziemi bielskiej województwa podlaskiegoJózef Maroszek: Rzemiosło w miastach podlaskich, [W:] Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV-XVIII w.), Maria Kwapień, Józef Maroszek, Andrzej Wyrobisz. Wrocław, 1976, s. 95.. Zdegradowane w 1934 rokuRobert Krzysztofik: Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna. Katowice, 2007, s. 20–21.. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Boćki. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie białostockim.
Miejscowość jest siedzibą gminy Boćki.
Zakłady pracy: urząd gminy, filia Banku Spółdzielczego w Brańsku, Centrum Medyczne Alma Med, prywatna stacja benzynowa, Gminny Ośrodek Kultury, Urząd Pocztowy, zespół szkół, 2 piekarnie, apteka, Gminna Biblioteka Publiczna, lecznica dla zwierząt, kilka sklepów spożywczych (w tym Biedronka i Stokrotka) i komisariat policji.
Prowadzą działalność: Ochotnicza Straż Pożarna, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Gminny Klub Olimpijczyka, Koło Przyjaźni Polsko-Koreańskiej
Wieś jest siedzibą parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Świętego Józefa Oblubieńca i parafii prawosławnej pod wezwaniem Zaśnięcia Matki Bożej.
Geografia + Integralne części wsi Boćki SIMC Nazwa Rodzaj0024041 Borek część wsi0024058 Dwór część wsi0024064 Grabarka część wsi0024070 Zarzecze część wsi
Demografia Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku miasto (ówcześnie) zamieszkiwało 1.719 osób, wśród których 744 było wyznania rzymskokatolickiego, 239 prawosławnego, 11 ewangelickiego, a 725 mojżeszowego. Jednocześnie 1.065 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 44 białoruską, 2 rosyjską a 608 żydowską. Było tu 305 budynków mieszkalnych.
Historia 3 grudnia 1502 – najstarsza znana wiadomość o Boćkach – wzmianka dotycząca zamiany dóbr między Iwanem Sapiehą (od przejścia na katolicyzm w 1491 – Janem Sapiehą) wojewodą witebskim, marszałkiem i sekretarzem królewskim oraz ziemianami mielnickimi – Stanisławem Montewiczem i Iwaszkiem Hlebowiczem. W zamian za Bereżnicę otrzymał Iwan Sapieha (zm. 1517) wieś Botki (według dokumentów znajdujących się niegdyś w archiwum Potockich w Boćkach), nastąpiło w Piotrkowie. Iwan Sapieha był według Potockiego protoplastą rodu i potomkiem Sunigały, kasztelana trockiego. Początkowo był pisarzem koronnym, następnie zaś wojewodą witebskim i starostą bracławskim. Od niego wywodziła się Siewierska, czyli Czerejska linia Sapiehów. Iwan Sapieha był jednym z najznaczniejszych litewskich dygnitarzy Wielkiego Księstwa Litewskiego, od 1513 pierwszym wojewodą podlaskim. Otrzymał za swe zasługi dobra Kodeń nad Bugiem, stając się protoplastą podlaskiej linii rodu Sapiehów. Wprawdzie swoimi podlaskimi majątkami Iwan zarządzał tylko kilka lat, gdyż zmarł już w 1517, jednak w Kodniu zdążył zapoczątkować budowę rezydencji, wznosząc obok założonego przez siebie na prawie magdeburskim miasta, murowany zamek. Także w Dubnie koło Bociek wybudował dla siebie rezydencję. Rozszerzył dobra kodeńskie poprzez kupno nowych majątków i nadania od wielkiego księcia litewskiego, a w samym Kodniu ufundował cerkiew. Podobnie postąpił w Boćkach, które też podniósł do rangi miasta. Z jego osobą wiąże się też prawdopodobnie założenie pierwszej drukarni tłoczącej księgi cyrylicą, która od połowy lat 80. XV w. do 1491 działała w Krakowie. Wieś leżała na pograniczu nacji i kultur, zasiedlana od zachodu przez szlachtę mazowiecką, a od wschodu przez ludność ruską. Leżały dobra boćkowskie na Podlasiu, w ziemi bielskiej, ale blisko stąd było także do ziemi drohickiej i mielnickiej, a i do powiatu kamienieckiego z województwa brzesko-litewskiego. Siedemnastowieczny prawosławny polemista ukraiński Zacharja Kopysteński wspominał w swych pismach krakowskie starodruki, znajdujące się i na Podlasiu, w ziemi bielskiej, w Boćkach, w majętności pana Bohdana Sapiehy (chodzi o jednego z potomków Iwana). Iwan Sapieha musiał więc posiadać dość znaczną ilość tych ksiąg, skoro obdarował nimi cerkiew w Boćkach, których właścicielem został niemal dwadzieścia lat po likwidacji krakowskiej oficyny wydawniczej. Zgodnie z tradycją genealogiczną rodu Sapiehów, miejscem śmierci Iwana Sapiehy była wieś Dubno wchodząca w skład dóbr boćkowskich, zaś pierwszym miejscem pochówku kościół w Boćkach. W 1520 jego syn Paweł na ojcowskim grobie miał umieścić kamienną płytę z obszernym epitafium spisanym w języku ruskim (w chwili obecnej płyta znajduje się w cerkwi św. Ducha w Kodniu).
mały|200px|Herb Sapiehów – Lis
W 1509 Iwan Sapieha otrzymał od króla Zygmunta I na wieczne czasy cztery wsie z prawem lokowania miasta oraz budowy zamku. Dla szybszego rozwoju miasta król nadał mu prawo magdeburskie z wszelkimi odnoszącymi się doń przywilejami dla nowo osiedlających się oraz zezwolił właścicielowi wyznaczyć wójta z nieograniczoną władzą (z prawem miecza), w granicach miasta budować karczmy dla sprzedaży piwa, wina i miodu. Ponadto miasto otrzymało zezwolenie na odbywanie trzech jarmarków rocznie oraz targów tygodniowych (w piątek). Na mocy tego przywileju miasto Boćki zlokalizowano przypuszczalnie w pobliżu istniejącej wsi. W 1513, w wigilię św. Jakuba Iwan Sapieha ufundował kościół parafialny pw. św. Ducha, przy którym miało znajdować się dwóch wikariuszy i proboszcz. Fundację tę potwierdził w tymże roku biskup łucki Paweł Olszański. Przypuszczalnie od ok. 1528 w mieście była też cerkiew. W 1525 właścicielem Bociek był Fedor Sapieha, czego dowodem jest dokument króla Zygmunta zatwierdzający rozgraniczenie Bociek i Andryjanek, następnie zaś Bohdan Sapieha wojewoda miński zmarły w 1593, po którym dziedziczyli: Mikołaj, wojewoda nowogródzki już katolik (zm. 1638), Paweł i Andrzej. Przed 1568 Sapiehowie sprowadzili do miasta Żydów, którzy niebawem utworzyli gminę wyznaniową. mały|250px|Hetman litewski Paweł Sapieha Z 1571 pochodzą dokładniejsze dane o Boćkach. Miasto liczyło ok. 1400 mieszkańców i posiadało 235 domów. Na Nurcu pracowały 4 młyny, doskonale prosperowali warzący piwo i prowadzący karczmy. Do chrześcijan dołączali stopniowo Żydzi, którzy przejmowali w swe ręce handel. Właściciel dóbr zadbał o uruchomienie szkoły parafialnej i szpitalika (przytułku) dla ubogich. Z pewnością bywali we wsi znaczący goście, a w okolicy rozwijały się folwarki. Pamiętać wypada, że w tych czasach Rzeczpospolita Obojga Narodów „dożywiała” wydatnie Europę Zachodnią. Według księgi poborów z 1577 dobra boćkowskie obejmowały miasto Boćki, dwory: Boćkowski, Knorydzki i Dubieński oraz następujące wsie: Stara Wieś – włók 24, z bojarami, komorn. 2; Knorydy – włók 47, z Bojarami, komorn. 6; Mokre – włók 33, z bojarami; Romaszki – wieś bojarska, włók 15, komporn 2; Krasne – włók 46; Dziedzule – włók 6, karczm 1; Dubno – włók 44, karczm 1, ogrodn. 12; Nurzec – włók 6; Mołoczki – włók 3; Kosze (Koszki) – włók 20; Piotrow (szczyzna) – ogrodn. 40, młyny 5; Szczyty – wieś plebańska, włók osiadłych 5, młyn 1. Boćki miały wówczas rynek i 8 ulic, przy których stało 235 domów. 22 lutego 1580 odwiedził miasto król Stefan Batory dziękując Bohdanowi Sapieże, wojewodzie mińskiemu, za udział w wyprawach wojennych. Bohdan Sapieha dał się poznać także jako obrońca prawosławia w okresie, kiedy trwały intensywne wysiłki zmierzające do ustanowienia unii (brzeskiej) i stworzenia struktur Kościoła greckokatolickiego. Najstarszym dokumentem opisującym świątynię boćkowską jest protokół wizytacji z 1727 wynika, iż od 1718 proboszczem cerkwi Uspieńskiej w Boćkach, wówczas unickiej, był o. Jan Odelski. Sam budynek cerkiewny był drewniany, stary, o ścianach wzmocnionych specjalnymi belkami, tzw. prasami. Dach był kryty gontem i posiadał trzy wierzchy z krzyżami i jedną kopułę z sygnaturką wyposażoną w niewielki dzwon. Babiniec, czyli przedsionek miał wysokość dorównującą cerkwi, a więc nawie. Osobno stała drewniana dzwonnica wykonana ze słupów obitych deskami, z dachem bez krzyża. Zawieszony był w niej duży dzwon oraz dwa mniejsze, jednakowej wielkości. Cmentarz, a więc bezpośrednie otoczenie cerkwi, na którym chowano wówczas ogół zmarłych był częściowo ogrodzony parkanem także drewnianym, z trzema wyjściami. Po Bohdanie właścicielem Bociek był Andrzej, po nim Mikołaj wojewoda miński i nowogródzki, a do tego z kolei zagorzały katolik. Działy rodzinne zahamowały na jakiś czas rozwój Bociek. w 1658 Paweł Sapieha, wojewoda witebski i wielkiego hetman litewski (znany z kart sienkiewiczowskiego Potopu), po zniszczeniach szwedzkich wydał Ustawę, która miała pobudzić życie w dobrach boćkowskich. W 1660 dotarły do miasta wojska moskiewskie Iwana Chowańskiego, spaliły miasto i kościół, dokonały licznych gwałtów. Na długo pozostało wspomnienie okrutników ze wschodu. A tak ciężko doświadczone Boćki podupadały, mimo wysiłków kolejnych właścicieli szybko zmniejszała się liczba mieszkańców. 1655 – Eleonora Sapieżanka, córka Andrzeja Sapiehy, starosty homelskiego, który otrzymał w udziale Boćki – zapisała je stryjecznemu bratu – Pawłowi Sapieże (zm. 1665), który nadał w 1658 ustawę miastu, z której wynika, że posiadało ono ogółem 100 włók, prócz tego naddatki położone nad rzeką Nurzec. Po dwie włóki miały kościół katolicki oraz cerkiew unicka, wolne od podatków dla dworu. Mieszczanie zobowiązani byli do następujących opłat: Z włóki zupełnej żytem i jarzyno sianej co rok płacić złotych cztery, groszy dziesięć. Dziesięciny Księdzu Proboszczowi – groszy dziesięć. Odstępu z włóki jednej żyta beczkę, owsa beczkę miary targowej, gęsi dwie, kapłony dwa, albo miast ich cztery kury. Oprócz wymienionych powyżej opłat ponosili mieszczanie wiele innych świadczeń, jak wożenie zboża do Nura lub Purnej nad Bugiem, obowiązek robocizny na pańskim, posługi przy łowach w lasach i łowieniu ryb. Około 1671 właścicielem dóbr Boćki został Franciszek Stefan Sapieha, cześnik, a następnie koniuszy litewski. Ożeniony był z Anną Lubomirską (zm. w Boćkach w 1686), córką Jerzego – marszałka wielkiego koronnego, powtórnie zamężną z Dominikiem Radziwiłłem kanclerzem wielkim litewskim. F. S. Sapieha zostawił w 1672 dwór i miasto Boćki oraz Starą Wieś należącą do tegoż dworu Walentemu Godlewskiemu podsędkowi nurskiemu. W 1674 w Boćkach mieszkały 463 dusze podatkowe, w tym ponad 54 proc. unitów, 25 proc. katolików i 21 proc. żydów. W tym czasie w mieście był rynek oraz sześć ulic: Bielska (przy niej usytuowana była cegielnia), Brańska, Dunieńska, Dworska, Załuska i Zarzecka. W 1676 Godlewski kwituje odbiór pożyczonej sumy. Dobra wracają do właściciela, ale już w 1682 ponownie zostają wydzierżawione, tym razem Mikołajowi Tokarzewskiemu. Miasto liczyło wówczas 318 mieszkańców. W 1698 król August II nadał Boćkom na prośbę Anny z Lubomirskich prawo odbywania czterech jarmarków rocznie: Miasteczku Boćki nazwanemu w Województwie Podlaskim, a Powiecie Brańskim leżącemu Wielmożney Anny Lubomirskiey, pierwszego małżeństwa Sapieżeny Koniuszyney Wielkiego Księstwa Litewskiego, a powtórnego Radziwiłłowej Kanclerzyney Wielkiey. Dziedziczonemu Jarmarków cztery do roku. Pierwszy na Zielone Świątki. Drugi na Święto Anny. Trzeci na Święto Mikołaja. Czwarty na Święto Józefa, nadali i naznaczyli, iakoć daiemy i naznaczamy teraźniejszym Listem Przywileiem Naszym. W tym czasie dzierżawili kolejno Boćki: ks. Adam Starzymowski kanonik płocki, proboszcz boćkowski oraz od 1701 Stefan Krasiński kasztelan płocki, z którym zawarto kontrakt na trzy lata za sumę 45 tysięcy złotych.