mały|425x425px|Zmarszczki na twarzy i dłoniach są jednymi z oznak starzenia mały|350x350px|Choroba Alzheimera to przykład schorzenia postępującego wraz z wiekiem. Porównanie budowy mózgu osoby zdrowej (po lewej) i osoby z chorobą Alzheimera (po prawej) Geriatria – priorytetowa dziedzina medycynyRozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 grudnia 2022 r. w sprawie określenia priorytetowych dziedzin medycyny (). zajmująca się schorzeniami wieku podeszłego. Historycznie wywodzi się z interny, jako „królowej nauk medycznych”, ale aktualnie obejmuje również inne zagadnienia związane ze schorzeniami wieku podeszłego, czerpiąc m.in. z medycyny rodzinnej, neurologii czy psychiatrii. Geriatrii nie należy mylić z gerontologią, która jest nauką o procesach starzenia się.
Pierwsze oznaki starzenia występują w wieku już 30–40 lat, prawnie zaś granicę dostępu do świadczeń ustalono na 60 lat.
Geriatria w Polsce po roku 1990 wykazuje ograniczenia w dostępie do łóżek szpitalnych przeznaczonych na kompleksową opiekę osób w podeszłym wieku. W kraju dostępnych jest tylko około 500 takich łóżek, z czego połowa zlokalizowana jest na Śląsku. W porównaniu z Belgią, gdzie dostępnych jest 7500 takich łóżek, co, według ekspertów, jest liczbą o ⅓ za małąKopacz: będą zmiany wycen świadczeń w geriatrii Gazeta Prawna, 2009-05-29..
Wraz z procesem starzenia się organizmu w ciele i psychice zachodzą charakterystyczne zmiany. Rozwijają się choroby wieku starczego takie jak choroba Alzheimera, Parkinsona czy nadciśnienie tętnicze. Następują również zmiany w fizjologii, takie jak: zanik komórek funkcjonalnie czynnych różnych narządów i zastępowanie ich przez tkankę łączną (stłuszczenie wątroby); przekształcenie budowy i czynności skóry prowadzące do osłabienia jej roli jako bariery ochronnej organizmu; spadek podstawowej przemiany materii ze 100% w wieku 40 lat do ok. 80% powyżej 80 roku życia, upośledzenie czynności wątroby, spadek aktywności enzymów; procentowy wzrost zawartości tłuszczu w organizmie, a spadek zawartości wody; spadek przepływu nerkowego osocza ze 100% w wieku ok. 30 lat do ok. 50% powyżej 80 roku życia; zmniejsza się też przepływ krwi przez inne narządy; obniżenie kwasowości soku żołądkowego; zmniejszenie perystaltyki jelitowej; zmniejszenie powierzchni całkowitej błon śluzowych przewodu pokarmowego a co za tym idzie zmniejsza się wchłanianie z jelit; obniżenie stężenia albumin w osoczu.
Zmiany te mają swoje konsekwencje kliniczne, gdyż w istotnym stopniu wpływają na farmakoterapię pacjentów geriatrycznych. Osoby starsze są bardziej wrażliwe na leki, częściej występują u nich działania niepożądane. Zmiany wzajemnych proporcji tłuszczu i wody w organizmie zmieniają parametry farmakokinetyczne leków – powodują, że leki rozpuszczalne w wodzie osiągają wyższe stężenia niż u zwykłych pacjentów, natomiast leki rozpuszczalne w tłuszczach pozostają w organizmie dłużej. Zmniejszenie poziomu albumin w osoczu powoduje silniejszą konkurencję leków o miejsca wiążące w białkach osocza, co skutkuje zwiększeniem efektu wypierania leków z połączeń z białkami. Zwiększa to ryzyko wystąpienia interakcji między lekami oraz powoduje ich cięższy przebieg. W związku z tym dawkowanie leków dla pacjentów w wieku podeszłym powinno być indywidualnie dobierane, tak aby uwzględniać aktualny stan chorego i możliwe interakcje z innymi przyjmowanymi lekami.
Niektóre leki mogą być u pacjentów starszych mniej skuteczne, gdyż z wiekiem receptory (np. receptor adrenergiczny) stają się mniej wrażliwe na pobudzenie. Jednocześnie z powodu obniżenia masy poszczególnych narządów zmniejszeniu ulega też liczba receptorów. Przy tej samej dawce leku, ilość substancji czynnej przypadająca na jednostkowy receptor jest większa – łatwiej więc o względne wysycenie receptorów, co ujawniać się może efektami przedawkowania oraz wzrostem działania toksycznego.
Problemy medycyny geriatrycznej wynikają nie tylko z fizjologicznych zmian, jakie zachodzą w organizmie wraz z upływem lat. Istotny problemem jest również powszechna w tej grupie wiekowej polipragmazja, czyli przyjmowanie jednocześnie wielu leków.
Prawidłowa opieka geriatryczna powinna uwzględniać, że pacjenci często mają trudność w zrozumieniu wskazówek lekarza i źle przyjmują ordynowane leki. Powinno się kontrolować jakie i ile leków przyjmuje pacjent.
Specjalizacja lekarska w Polsce Geriatra – lekarz specjalista, zajmujący się leczeniem osób w wieku podeszłym (powyżej 60–65 roku życia).
Klasyfikacja wiekowa pacjentów jest różna w różnych krajach, wiekiem granicznym w Polsce jest 60. rok życia.
Geriatria (medycyna wieku podeszłego) to w wielu państwach świata, w tym w Polsce, odrębna specjalność medyczna, analogicznie do pediatrii (medycyny wieku rozwojowego).
Jest to priorytetowa dziedzina medycynyRozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 grudnia 2022 r. w sprawie określenia priorytetowych dziedzin medycyny () trwająca 5 lat (2 lata modułu podstawowego z chorób wewnętrznych i 3 lata modułu specjalistycznego z geriatrii). Jest to jedna z wzajemnie uznawanych specjalizacji w krajach Unii EuropejskiejDyrektywa rady 93/16/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. mająca na celu ułatwienie swobodnego przepływu lekarzy i wzajemnego uznawania ich dyplomów, świadectw i innych dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji.
W Polsce wyspecjalizowanych było (stan na lipiec 2007) 174 lekarzy, z czego czynnych zawodowo było 120, a tylko 70 pracowało zgodnie ze specjalizacją. Liczba geriatrów w Polsce stale rośnie. W 2017 roku pracowało ich 417, a pod koniec 2021 roku było ich 534. Według danych ze stycznia 2025, w Polsce mamy obecnie 578 geriatrów.
W Polsce na dzień 18 marca 2025 funkcjonuje 65 placówek udzielających świadczenia na NFZ na oddziałach geriatrycznych. Najwięcej takich oddziałów znajduje się na terenie województwa śląskiego (13) i małopolskiego (9).
Organizacjami zawodowymi lekarzy geriatrów są Kolegium Lekarzy Specjalistów Geriatrii w Polsce i Sekcja Geriatryczna Polskiego Towarzystwa Lekarskiego. Osoby zainteresowane geriatrią i gerontologią zrzesza Polskie Towarzystwo Gerontologiczne.
Konsultantem krajowym geriatrii od 2 września 2020 jest prof. dr hab. n. med. Tomasz Targowski.
Przypisy
Linki zewnętrzne Polskie Towarzystwo Gerontologiczne
Kategoria:Specjalności lekarskie