thumb Sojuz 11 (kod wywoławczy Янтарь – Jantar) – radziecka misja kosmiczna, druga planowana wizyta na pierwszej stacji kosmicznej świata, Salut 1. Pojazd, z kosmonautami Władisławem Wołkowem, Gieorgijem Dobrowolskim i Wiktorem Pacajewem na pokładzie, wystrzelono 6 czerwca 1971 roku z kosmodromu Bajkonur w ówczesnej Kazachskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. Członkowie załogi przebywali na stacji przez 22 dni, lecz podczas powrotu na Ziemię, 29 czerwca 1971 roku, wszyscy trzej członkowie załogi zginęli.
Załoga Rezerwowa, która wystartowała ppłk Gieorgij Dobrowolski (1) – dowódca (Jantar 1) Wiktor Pacajew (1) – kosmonauta badacz (Jantar 3) Władisław Wołkow (2) – inż. badacz (Jantar 2)
Podstawowa, wycofana Aleksiej Leonow (2) Walerij Kubasow (2) Piotr Kołodin (1)
Druga rezerwowa Aleksiej Gubariew (1) Witalij Siewastjanow (2) Anatolij Woronow (1)
Podstawową załogę Sojuza 11 stanowili Walerij Kubasow, Aleksiej Leonow i Piotr Kołodin. Rutynowe prześwietlenie wykonane na cztery dni przed startem wykazało u Walerija Kubasowa podejrzenie gruźlicy, i zgodnie z przepisami załogę zastąpiono załogą rezerwową. Gieorgij Dobrowolski i Wiktor Pacajew nigdy wcześniej nie lecieli w kosmos.
Opis misji 7 czerwca podczas 797. okrążenia Ziemi przez bazę Salut 1 załoga dokonała udanego połączenia ze stacją i pozostała na jej pokładzie przez 22 dni, ustalając rekord, który został pobity dopiero przez amerykańską misję Skylab 2 w maju – czerwcu 1973 roku. Pierwszymi zadaniami kosmonautów były przegląd i rozkonserwowanie urządzeń bazy oraz konserwacja Sojuza 11. Główne zadania załogi to: badania medyczno-biologiczne, badania astrofizyczne i fizyczne, fotografowanie Ziemi dla potrzeb gospodarki, spektrofotometria Ziemi w celu określenia zasobów naturalnych, wypróbowanie urządzeń bazy. W ramach badań medycznych zajmowali się analizą czynności serca i układu krążenia. Rejestrowano co pewien czas elektrokardiogramy i sejsmokardiogramy. Badano ciśnienie krwi i akcję płuc. Pomiary były wykonywane samoczynnie za pomocą czujników. Dane te były transmitowane na Ziemię. W czasie lotu kosmonauci wielokrotnie pobierali próbki krwi dla ich późniejszego zbadania na Ziemi. Kosmonauci systematycznie mierzyli siłę mięśni dłoni. Badali też sprawność wzroku. Przed powrotem pobrali w stacji próbki powietrza w celu określenia charakteru flory bakteryjnej. Okazało się, że pod koniec lotu zwiększyła się ilość mikroorganizmów. W bazie przeprowadzono badania z dziedziny biologii. W tym celu zabrano na pokład rośliny, owady, pierwotniaki i organizmy ziemno-wodne. Przeprowadzono również badania astrofizyczne i fizyczne. Na sen przeznaczano 8 godzin, na czas wolny 2 do 2,5 godziny. Dwukrotnie w ciągu doby przeprowadzano ćwiczenia gimnastyczne (2 godziny), oprócz tego przed snem przechadzano się przez pół godziny po ruchomym chodniku. Co sześć dni lotu przeznaczano cały dzień na odpoczynek.
29 czerwca Sojuz 11 rozpoczął manewr lądowania. Impuls hamujący uruchomiono o godzinie 22:35:24. O godzinie 22:47:28, na wysokości 170 km nad ziemią miał miejsce zaplanowany podział statku na części. Podczas tej czynności nieoczekiwanie otworzył się zaworek (Ø 1 mm) wyrównujący ciśnienie w kapsule lądownika z ciśnieniem atmosferycznym. Według norm powinien on otworzyć się około 5 km nad Ziemią. W kabinie doszło do gwałtownej dekompresji. W ciągu 212 sekund doszło do spadku ciśnienia od 920 mm Hg do zera. Załoga leciała nie mając założonych skafandrów kosmicznych Grujica S. Ivanovich, Salyut - The First Space Station, Springer 2008. Lądownik wylądował poprawnie o godzinie 23:16:52 w stepach na terenie ówczesnej Kazachskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Niestety, członkowie załogi byli martwi. Próba reanimacji nie powiodła się. Późniejsze dochodzenie wykazało to, że kosmonauci byli martwi po 40 sekundach po podziale statku. Jest to jedyny przypadek śmierci astronautów poza atmosferą ziemską.
Kosmonautom urządzono państwowy pogrzeb. Jednym z ludzi niosących trumnę był amerykański astronauta, Thomas Stafford.
Kapsuła Sojuz została po tym wypadku gruntownie przebudowana. Kolejne misje wynosiły na orbitę dwóch, zamiast trzech kosmonautów. Obaj członkowie załogi podczas startu i lądowania byli ubrani w skafandry kosmiczne.
Zobacz też lista startów statków kosmicznych typu Sojuz program Salut program Sojuz
Przypisy
Linki zewnętrzne Sojuz 11 na stronie Spacefacts
Sojuz 11 w serwisie Loty kosmiczne
Kategoria:1971 w ZSRR Kategoria:Katastrofy w 1971 Kategoria:Katastrofy w lotach kosmicznych Kategoria:Program Sojuz Kategoria:Załogowe loty kosmiczne w 1971