Szadzenie – zjawisko fonologiczne polegające na zastąpieniu szeregu spółgłosek zębowych zwarto-szczelinowych ⟨c, dz⟩ i spółgłosek zębowych szczelinowych ⟨s, z⟩ szeregiem spółgłosek dziąsłowych ⟨cz, sz, ż, dż⟩. Jego powstanie wynikło z przesadnego unikania mazurzenia, które w tym przypadku jest procesem do niego odwrotnym. To cecha typowa dla obszaru granicznego gwar mazurzących z niemazurzącymi, np. Suwalszczyzny.
Przykłady słów z szadzeniem zanotowane w gwarach według Atlasu Gwar Polskich: proszo zamiast „proso”, bydlęczy zamiast „bydlęcy”, szmalec zamiast „smalec”.
Formy z szadzeniem niekiedy wypierały pierwotne formy z języka literackiego. Za przykład takiego zjawiska można wskazać współczesne słowo żubr na miejscu pierwotnego stpol. zubr lub ząbrz, zachowanego w nazwach miejscowych, takich jak Zambrów czy Zembrów.
Nazwa szadzenie pochodzi od słowa sadzić w znaczeniu „robić coś na siłę”, które było wymawiane przez ⟨sz⟩ jako , jako wynik hiperpoprawności.
Zobacz też dialekt mazowiecki jabłonkowanie kaszubienie
Przypisy
Kategoria:Dialekty mazowieckie Kategoria:Regionalne zjawiska fonetyczne