thumb|Fenestraria rhopalophylla thumb|Frithia pulchra thumb|Lapidaria sp. thumb|Oophytum nanum thumb|Titanopsis calcarea thumb|Trichodiadema densum Pryszczyrnicowate, przypołudnikowate (Aizoaceae F. Rudolphi) – rodzina roślin okrytonasiennych należąca do rzędu goździkowców. Obejmuje ok. 124 rodzajów z około 1180 do 1900 gatunkami. Występują one na wszystkich kontynentach w strefie tropikalnej i subtropikalnej, ale największe zróżnicowanie osiągają w południowej Afryce i Australii. Rośliny te rosną w miejscach suchych i silnie nasłonecznionych, często zasolonych – na pustyniach i wybrzeżach morskich. Zwykle są to rośliny zielne, pokładające się, o liściach naprzeciwległych i mięsistych, magazynujących wodę. Wiele gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne, przypołudnik kryształkowy i tetragonia czterorożna spożywane są jako warzywa liściowe.

Morfologia Pokrój Przeważnie sukulenty liściowe, rzadziej pędowe. Głównie rośliny zielne (jednoroczne i byliny), rzadko krzewy. Liście Naprzeciwległe, czasem skrętoległe, najczęściej całobrzegie, rzadko ząbkowane. Często mięsiste, służące do magazynowania wody. Dla ograniczenia strat wody z powodu transpiracji okryte są grubą skórką, gęstymi włoskami lub woskami. U niektórych rodzajów liście są zredukowane, czasem do jednej pary. Formy o silnie zgrubiałych i tępo zakończonych liściach określane bywają „żyjącymi kamieniami”, bowiem do kamieni są podobne. Podobieństwo jest największe w przypadku roślin o liściach maczugowatych, których tylko niewielka, szczytowa część wystaje nad poziom gruntu i jest ona spłaszczona. W tej części wykształca się tzw. okno – pod skórką nie ma tkanki asymilacyjnej (ta układa się wzdłuż ścianek bocznych słupowatego liścia) lecz przepuszczająca do wnętrza liścia tkanka magazynująca wodę. Kwiaty Zebrane w wieloramienne lub dwuramienne wierzchotki lub pojedyncze. Zwykle obupłciowe, promieniste i efektowne – duże i barwne. Okwiat zróżnicowany na kielich i koronę. Kielich składa się z 5 działek, zwykle zielonych, mięsistych i zrośniętych. Koronę tworzą liczne, wąskie i lśniące płatki. Pręciki w różnej liczbie, u form starszych w 1 lub 2 okółkach i odpowiednio w liczbie 4–5 lub 8–10. U większości gatunków pręciki są liczne, w kilku okółkach i czasem zebrane w wiązki. Zalążnia jest pojedyncza, górna lub dolna (wówczas kwiaty z hypancjum), tworzona w różnych rodzajach przez różną liczbę owocolistków. Owoce Zwykle suche, drewniejące, podzielone na dwie lub więcej komór torebki, rzadziej jagody. Owoce suche często z listewkami pęczniejącymi pod wpływem wilgoci (→ higrochazja), dzięki czemu nasiona uwalniane są w krótkotrwałych, sprzyjających okresach. Nasiona często mają osnówkę.

Systematyka Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Rodzina siostrzana dla grupy rodzin szkarłatkowatych, nocnicowatych, Petiveriaceae i Sarcobataceae. Wraz z szeregiem innych rodzin tworzy klad określany mianem rzędu goździkowców w obrębie dwuliściennych właściwych:

Podział rodziny W obrębie rodziny wyróżnia się ok. 124 rodzaje grupowane w pięciu podrodzinach:

podrodzina Sesuvioideae Lindley Sesuvium L. – krokot Trianthema L. Tribulocarpus S. Moore Zaleya N.L. Burman

podrodzina Aizooideae Arnott Aizoanthemopsis Klak Aizoanthemum Friedrich Aizoon L. – pryszczyrnica Gunniopsis Pax Tetragonia L. – tetragonia, trętwian

podrodzina Acrosanthoideae Klak Acrosanthes Eckl. & Zeyh.

podrodzina Mesembryanthemoideae Ihlenfeldt, Schwantes & Straka Mesembryanthemum L. – przypołudnik

podrodzina Ruschioideae Schwantes

Pozycja systematyczna rodziny w systemie Reveala (1994-1999) Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Caryophyllanae Takht., rząd goździkowce (Caryophyllales Perleb), rodzina przypołudnikowate (Aizoaceae F. Rudolphi).

Przypisy