Piżmowół arktyczny, wół piżmowy (Ovibos moschatus) – gatunek ssaka łożyskowego z rzędu parzystokopytnych, jedyny przedstawiciel rodzaju piżmowół (Ovibos) Blainville, 1816. Dane liczbowe mały|Piżmowół arktyczny w Parku Narodowym Dovrefjell-Sunndalsfjella, Norwegia długość ciała (bez ogona) 1,8–2,5 m długość ogona: 7–10 cm wysokość w kłębie: do 1,4 m masa: 200–400 kg rozpiętość rogów: do 70 cm prędkość: do 60 km/h dojrzałość płciowa: 2 lata ciąża: 9 miesięcy liczba młodych: 1 młode Krowy są wyraźnie mniejsze, długość do 1,95 m, wysokość w kłębie do 1,15 m. Sierść – 2 rodzaje włosów: okrywowe – ciemnobrunatne długie do 60, a nawet 90 cm – i podszerstek, krótki wełnisty, dobrze chroniący przed mrozem.
Pojedynczy róg może mierzyć 61–67 cm długości i jest skręcony do dołu i ku przodowi. U krów rogi są znacznie słabiej wykształcone, ale o podobnym kształcie. Ich powierzchnia jest gładka, bez żadnych rowków czy przyrostów rocznych.
Gruczoły piżmowołu arktycznego w okresie godowym wydzielają substancje o silnym zapachu, jednak w ścisłym znaczeniu nie jest to piżmo.
Występowanie i środowisko mały|Samiec w Dry Bay Tundra, okolice Kuujjuaq, Quebec Naturalny zasięg występowania tych ssaków obejmuje arktyczne rejony Ameryki Północnej, od Alaski po Kanadę i Grenlandię. Przed ostatnim zlodowaceniem zamieszkiwały Azję, Amerykę Północną i Europę, m.in. środkową część Norwegii (okolice obecnego ). Również w Polsce znaleziono szczątki kopalne piżmowołów.
W 2. połowie XX w. w ramach restytucji gatunku piżmowoły wprowadzono na Spitsbergen i na wyspę Nunivak u brzegów Alaski. W 1974 r. na półwyspie Tajmyr (gdzie piżmowoły wyginęły ok. 300 lat temu), na wschód od jeziora Tajmyr, wypuszczono 10 osobników piżmowołów schwytanych na Wyspie Banksa w Kanadzie, a w następnym roku jeszcze 20 osobników pochodzących z Alaski. Stały się one zaczątkiem nowej populacji, podobnie jak 20 osobników alaskańskich piżmowołów wypuszczonych w 1975 r. na Wyspie WranglaPaweł M. Madeyski: Powroty, w: "Poznaj Świat" R. XXVIII, nr 8 (333), sierpień 1980, s. 22-24. Również w Norwegii wprowadzono piżmowoły ponownie i kilkadziesiąt osobników żyje obecnie w Parku Narodowym Dovrefjell-Sunndalsfjella.
Piżmowoły arktyczne preferują suche obszary tundry arktycznej, gdyż są bardzo wrażliwe na wilgoć. W wilgotnych środowiskach łatwo zapadają na zapalenie płuc.
Najbliższym krewnym piżmowołu arktycznego jest takin.
Odżywianie Roślinożerny – głównie trawy, zioła i krzewinki, porosty, mchy.
Rozmnażanie Pora godowa przypada na koniec wiosny. Samce walczą o samice, zderzając się głowami, słabszy przeciwnik się poddaje i oddala od stada. Zwycięzca kopuluje ze wszystkimi samicami w stadzie. Ciąża trwa 8,5 miesiąca. Młode rodzą się w kwietniu lub maju następnego roku. Z reguły rodzi się jedno młode, przez pierwsze trzy miesiące odżywia się jedynie mlekiem matki. Ze względu na surowy klimat i dużą wrażliwość na wilgoć śmiertelność młodych jest bardzo duża.
Ochrona Jedynymi drapieżnikami, które polują na piżmowoły są wilki szare i niedźwiedzie, jednak w praktyce bardzo rzadko ich polowania są uwieńczone sukcesem i nie były w stanie zachwiać liczebności populacji. Śmiertelnym zagrożeniem dla piżmowołów stała się dopiero broń palna. Ostatnie sztuki na Tajmyrze zastrzelono ok. 300 lat temu, a na Alasce w połowie XIX w.
Na początku XX wieku piżmowół był zagrożony wyginięciem ze względu na masowe polowania już prawie na całym obszarze swego występowania, a jego liczebność spadła poniżej 20 tys. sztuk.
W celu ochrony gatunku powstały rezerwaty w Kanadzie i Grenlandii. Wprowadzono również restytucję gatunku w niektórych rejonach, w których on wyginął. Liczebność populacji objętych ochroną wzrasta, obecnie szacowana jest na 80 000 – 125 000 osobników.
Na Alasce, w Kanadzie i Norwegii podejmowane są próby domestykacji tego gatunku.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Wołowate Kategoria:Ssaki Ameryki Północnej Kategoria:Ssaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1780 roku