mały|200px|Obelisk w Sandarmochu mały|200px|Kozacki krzyż upamiętniający zamordowanych w Sandarmochu Ukraińców mały|200px|Pomnik upamiętniający zamordowanych w Sandarmochu Polaków Sandarmoch – uroczysko w lesie niedaleko miasta Miedwieżjegorsk w Republice Karelii w Rosji. W lipcu 1997 r. odnaleziono tam masowe groby ofiar „wielkiego terroru” z lat 1937–1938. Na powierzchni około 10 hektarów znaleziono 236 jam. Według archiwów (dane od 11 sierpnia 1937 r. do 24 grudnia 1938 r.) w tym miejscu rozstrzelano i pochowano ponad 9500 osób 58 narodowości, w tym Polaków. Byli to więźniowie obozu na Wyspach Sołowieckich, więźniowie pracujący przy budowie Kanału Białomorsko-Bałtyckiego oraz mieszkańcy okolicznych wsi. 9 października 1937 „trójka specjalna” NKWD obwodu leningradzkiego RFSRR skazała jednym wyrokiem listę 1116 więźniów Sołowek na śmierć. Znane są nazwiska 1111 więźniów obozu sołowieckiego, którzy zostali rozstrzelani w Sandarmoch. Wśród zamordowanych było wielu wybitnych działaczy politycznych, kultury i kapłanów pochodzących ze wszystkich republik ZSRR. Operacją „oczyszczania obozu od antysowieckiego pierwiastka” kierowała trójka NKWD na obwód leningradzki: Leonid Zakowski (prawdziwe nazwisko Henriks Štubis), Władimir Garin (prawdziwe nazwisko: Iwan Żerebieniew) i prokurator Borys Pozern. Podczas kolejnej fali czystek Leonid Zakowski i Borys Pozern zostali aresztowani i rozstrzelani w 1938 i 1939 r. Borys Pozern został zrehabilitowany w 1956 r.
Egzekucje były przeprowadzane w tajemnicy. Aż do lipca 1997 roku nie wiedziano o masowych pochówkach ofiar reżimu stalinowskiego w wym miejscu. 1 lipca 1997 roku ekspedycja petersburskiego i petrozawodzkiego stowarzyszenia „Memoriał” z historykiem Jurijem Dmitriewym na czele odkryła pierwsze zbiorowe mogiły.
Od momentu odkrycia pochówków w Sandarmochu co roku, w rocznicę początku Wielkiego terroru w ZSRR – 5–7 sierpnia, odbywają się tu nabożeństwa żałobne w obrządku prawosławnym i katolickim oraz spotkanie pamięci. W 1998 miejsce otrzymało status cmentarza oraz został zamontowany obelisk granitowy z napisem: „Ludzie, nie mordujcie się nawzajem”.
W roku 2004 wzniesiono tu również kozacki krzyż granitowy „Zamordowanym synom Ukrainy”.
W kaplicy znajdują się listy nazwisk skazanych, do których wgląd ma każdy odwiedzający.
Zobacz też
Wielki terror (ZSRR) Operacja polska NKWD Butowo (miejsce egzekucji) Kommunarka Bykownia Kuropaty Zbrodnia katyńska
Przypisy
Linki zewnętrzne
Radio Swoboda: Lista Ukraińców rozstrzelanych w Sandarmoch Zdjęcia z Sandarmocha
Kategoria:Represje ZSRR wobec Polaków i obywateli polskich
Kategoria:Historia Karelii Kategoria:Uroczyska Kategoria:NKWD