Wysoki komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw uchodźców (), wysoki komisarz ONZ do spraw uchodźców – urząd Organizacji Narodów Zjednoczonych upoważniony do prowadzenia i koordynacji międzynarodowych działań mających na celu ochronę uchodźców i rozwiązywanie ich problemów na całym świecie. Do głównych zadań tej instytucji należy zapewnienie uchodźcom należnych im praw oraz pomoc w uzyskaniu azylu lub repatriacji. Siedziba urzędu znajduje się w Genewie w Szwajcarii. Wysoki komisarz jest nominowany przez sekretarza generalnego ONZ i wybierany w głosowaniu przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych. thumb|Blue Dot – punkt pomocy i wsparcia dla uchodźców z Ukrainy pod patronatem UNHCR w Krakowie
Historia Urząd ten został powołany przez Zgromadzenie Ogólne 3 grudnia 1949Resolution 319 (IV) 3 December 1949. początkowo na okres trzech lat – od 1 stycznia 1951 do 31 grudnia 1953 – jednak w następnych latach przedłużano jego działalność na kolejne pięcioletnie kadencje. Zastąpił on działającą w latach 1947–1952 Międzynarodową Organizację Uchodźców oraz, jeszcze wcześniejszą, Administrację Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy (1943–1947).
14 grudnia 1950 Zgromadzenie Ogólne nadało statut urzędowi KomisarzaResolution 428 (V) 14 December 1950. i uchwaliło projekt konwencji o uchodźcachResolution 429 (V) 14 December 1950..
W 1951 została podpisana w Genewie Konwencja Odnosząca się do Statusu Uchodźców (wprowadzona w życie 22 kwietnia 1954)UNHCR – Convention and Protocol Relating to the Status of Refugees, ogłoszona w: United Nations Treaty Series tom 189, Nr. 2545, s. 137–220., zaś w 1967 podpisano w Nowym Jorku Protokół rozszerzający ją na kraje pozaeuropejskieUnited Nations Treaty Series tom 606, Nr. 8791, s. 267–292.. Polska przystąpiła do obu układów w 1991 r.Dziennik Ustaw nr 119 z 20 grudnia 1991, poz. 515 (konwencja) i poz. 517 (protokół). Wcześniej władze komunistyczne odmawiały przystąpienia, uważając urząd komisarza ds. uchodźców za element zimnej wojny (Prawno-międzynarodowa ochrona uchodźców a polskie prawo wewnętrzne, s. 4).
Art. 35 Konwencji i art. 2 Protokołu zobowiązują państwa – strony do współpracy z Urzędem Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców lub z każdą inną agencją Narodów Zjednoczonych, która może go zastąpić w pełnieniu jego funkcji, a w szczególności dla ułatwiania jego obowiązku nadzorowania stosowania postanowień tych umów. Według art. 38 Konwencji i art. 4 Protokołu spory, których nie można rozwiązać innymi sposobami na żądanie jednej ze stron rozpatruje Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości.
22 grudnia 2003 Zgromadzenie Ogólne ONZ zniosło konieczność przedłużania mandatu urzędu na kolejne kadencje do czasu aż problem uchodźców nie zostanie rozwiązany (continue the Office until the refugee problem is solved)Resolution 58/153, 22 December 2003 punkt 9..
Za swoją działalność urząd został wyróżniony Pokojową Nagrodą Nobla w latach 1954 i 1981.
Lista komisarzy Narodów Zjednoczonych do spraw uchodźców Lp.KadencjaKomisarzPaństwo 1 1951–1956 Gerrit Jan van Heuven Goedhart Holandia 2 1956–1960 Auguste R. Lindt Szwajcaria 3 1960–1965 Félix Schnyder Szwajcaria 4 1965–1977 Sadruddhin Aga Khan Iran 5 1978–1985 Poul Hartling Dania 6 1986–1989 Jean-Pierre Hocké Szwajcaria 7 1 I–3 XI 1990 Thorvald Stoltenberg Norwegia 8 1990–2000 Sadako Ogata Japonia 9 2001–2005 Ruud Lubbers Holandia 10 24 II–2 VI 2005 (p.o.) Wendy Chamberlin Stany Zjednoczone 11 2005–2015 António Guterres Portugalia 12 2016–2026 Filippo Grandi Włochy13od 2026Barham SalihIrak
Zobacz też wysoki komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw praw człowieka Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci
Przypisy
Linki zewnętrzne Polska witryna internetowa wysokiego komisarza Narodów Zjednoczonych ds. uchodźców Ogólnoświatowa witryna internetowa komisarza Narodów Zjednoczonych ds. uchodźców Statut urzędu wysokiego komisarza Narodów Zjednoczonych ds. uchodźców z 14 grudnia 1950
Kategoria:Organy i agendy ONZ Kategoria:Uchodźcy Kategoria:Nobliści – nagroda pokojowa Kategoria:Wielokrotni laureaci Nagrody Nobla