300px|thumb|Okręgi NRD (1952–1990) Okręg (niem. Bezirk) – jednostka podziału administracyjnego najwyższego szczebla, powstała w 1952 r. po likwidacji na obszarze NRD landów. Ich liczba wynosiła 14. W 1961 r. decyzją Rady Państwa Berlin Wschodni został ustanowiony osobną jednostką, wydzieloną z okręgu - "Berlin, stolica NRD" (niem. Berlin, Hauptstadt der DDR).

Okręgi pod względem powierzchni i liczby ludności były zbliżone do zachodnioniemieckich rejencji, jednak zasadniczo różniły je od nich brak autonomii i samorządu. Były one wyłącznie jednostkami administracji państwowej, których władze realizowały wytyczne władz centralnych.

Lista MapaOkręgPowierzchniaLudność(1989)Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] (1989)PowiatyGminy50pxChociebuż(Cottbus)8262 km²884 70010715 (14 ziemskich i 1 miejski)57450pxDrezno(Dresden)6738 km²1 757 40026117 (15 ziemskich i 2 miejskie)59450pxErfurt7349 km²1 240 40016915 (13 ziemskich i 2 miejskie)71950pxFrankfurt nad Odrą(Frankfurt (Oder))7186 km²713 8009912 (9 ziemskich i 3 miejskie)43850pxGera4004 km²742 00018513 (11 ziemskich i 2 miejskie)52850pxHalle8771 km²1 776 50020323 (20 ziemskich i 3 miejskie)68450pxKarl-Marx-StadtDo 1953 i od 1990 Chemnitz.6009 km²1 859 50030924 (21 ziemskich i 3 miejskie)60150pxLipsk(Leipzig)4966 km²1 360 90027413 (12 ziemskich i 1 miejski)42250pxMagdeburg11 526 km²1 249 50010820 (19 ziemskich i 1 miejski)65550pxNeubrandenburg10 948 km²620 5005715 (14 ziemskich i 1 miejski)49250pxPoczdam(Potsdam)12 568 km²1 123 8008917 (15 ziemskich i 2 miejskie)75550pxRostock7075 km²916 50013014 (10 ziemskich i 4 miejskie)36050pxSchwerin8672 km²595 2006911 (10 ziemskich i 1 miejski)38950pxSuhl3856 km²549 4001429 (8 ziemskich i 1 miejski)358

Historia Reforma administracyjna z 1952 roku Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 r. Niemcy zostały podzielone na strefy okupacyjne zarządzane przez zwycięskie mocarstwa: Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię, Francję i Związek Radziecki. Decyzją Międzysojuszniczej Rady Kontroli z 1947 r. dokonano likwidacji kraju związkowego Prusy oraz wchodzących w jego skład prowincji. W ich miejsce utworzono pięć nowych landów: Meklemburgię, Brandenburgię, Saksonię-Anhalt, Saksonię i Turyngię, które posiadały autonomię. Wraz z powołaniem do życia państwa wschodnioniemieckiego we wrześniu 1949 r. landy systematycznie były podporządkowane władzom centralnym poprzez eliminację z życia publicznego polityków i partii opozycyjnych.

W lipcu 1952 r. Komitet Centralny Niemieckiej Socjalistycznej Partii Jedności (SED) przyjął sobie za cel budowę socjalizmu w NRD. Jednym z jego elementów była przebudowa ustroju państwa, w oparciu o wzorzec radziecki, zakładający centralizację jego struktur i kres federalizmu. Obawiano się przy tym zbytniej samodzielności premierów poszczególnych landówE. Cziomer, Historia Niemiec 1945-1991. Zarys rozwoju problemu niemieckiego od podziału do jedności, Kraków 1993, s. 111..

23 lipca 1952 r. wprowadzono w życie zapowiadaną reformę administracyjną na podstawie ustawy o dalszej demokratyzacji instytucji państwowych i funkcjonowaniu organów władzy państwowej w krajach Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Na jej mocy zlikwidowano dotychczasowe landy, zastępując je czternastoma okręgami, którym podporządkowano powiaty, zwiększając ich liczbę ze 132 do 217. Dotychczasowi posłowie do landtagów zostali członkami nowych Rad Okręgów, w zależności, w którym z nich byli zameldowaniUstawa o reformie administracyjnej państwa z dnia 23 lipca 1952 r. (GBl., S. 613).

W ciągu kilku kolejnych lat pozbyto się resztek federalizmu w postaci Izby Krajów, izby wyższej wschodnioniemieckiego parlamentu, w skład której wchodzili przedstawiciele rządów krajowych. Zniesiono ją w 1958 r., co kończyło proces budowy państwa unitarnego w NRD. Poprzedni ustrój terytorialny państwa uznano oficjalnie za element z imperialnej epoki i bastion myśli burżuazyjnej, wrogiej ludowi. Jednocześnie władze zachwalały nową strukturę terytorialną państwa podkreślając przy tym, że nowa struktura będzie bardziej spójna z wymogami nowych zadań jakie stoją przed państwem w drodze do budowy socjalizmu oraz zbliżenie się władzy do ludnościJ. Krasuski, Historia Niemiec, Wrocław 1998, s. 512..

Ludność okręgów Okręg 1952 1965 1988Chociebuż 804 000 839 133 884 744Drezno 1 986 000 1 887 739 1 757 363Erfurt 1 343 000 1 249 540 1 240 394Frankfurt nad Odrą 665 000 660 666 713 764Gera 755 000 735 175 742 023Halle 2 112 000 1 932 733 1 776 458Karl-Marx-Stadt 2 287 000 2 082 927 1 859 525Lipsk 1 621 000 1 510 773 1 360 923Magdeburg 1 504 000 1 323 644 1 249518Neubrandenburg 706 000 633 209 620 467Poczdam 1 232 000 1 127 498 1 123 759Rostock 859 000 842 743 916 541Schwerin 681 000 594 786 595 176Suhl 558 000 549 398 549 442

Status Berlina Berlin po 1945 r. był podzielony na cztery sektory okupacyjne, które były zarządzane przez cztery zwycięskie mocarstwa. Po powstaniu NRD i RFN w 1949 r. wschodnia część miasta została ogłoszona oficjalnie stolicą państwa wschodnioniemieckiego. Mimo to nadal miasto to nie posiadało żadnego prawnego statusu w ramach podziału administracyjnego NRD. Po 1952 r. władze państwowe myślały, aby wydzielić go jako osobny okręg. Ostatecznie dekretem Rady Państwa z 7 września 1961 r. Berlin Wschodni otrzymał status równorzędny pozostałym okręgom: stolica Niemieckiej Republiki Demokratycznej wykonuje obowiązki okręgu, jednak w oficjalnej nomenklaturze nosił oficjalna nazwę Stolica Berlin (Hauptstadt Berlin).

Administracja okręgu 250px|thumb|Porównanie granic landów z 1947 r. z landami z 1990 r. na obszarze NRD Najważniejszym organem władzy państwowej w okręgu była Bezirkstag, w skład którego wchodzili radni wybierani w wyborach powszechnych spośród list przedstawionych przez Front Narodowy, do którego należały partie polityczne zgrupowane wokół SED oraz inne masowe organizacje społeczne. Ich zadaniem było uchwalanie prawa miejscowego. W praktyce wobec monopolu partii komunistycznej ich funkcja ograniczała się do wykonywania decyzji władz na szczeblu centralnym. Pozycja rady w sprawowaniu władzy w okręgu w praktyce była bardzo niska. Faktyczna władza należała do lokalnego pierwszego sekretarza SED.

Likwidacja okręgów Do zjednoczenia Niemiec przez cały okres najwyższym szczeblem podziału terytorialnego we wschodnich Niemczech pozostały okręgi. Wraz z rozpoczęciem rozmów nad zjednoczeniem rozpoczęły się dyskusje nad likwidacją okręgów i przywróceniem zlikwidowanych w 1952 r. krajów związkowych.

22 lipca 1990 r. Izba Ludowa NRD przyjęła ustawę o likwidacji z dniem 14 października 1990 r. dotychczasowych okręgów i utworzeniem w ich miejsce pięciu landów: Meklemburgii-Pomorza Przedniego, Saksonii-Anhalt, Brandenburgii, Saksonii i Turyngii.

Już 3 października 1990 r. zlikwidowano quasi-okręg Berlin Stolica, który został wchłonięty przez Berlin Zachodni.

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Podział administracyjny Niemieckiej Republiki Demokratycznej