Szlak Architektury Drewnianej (województwo śląskie)

Szlak Architektury Drewnianej w województwie śląskim, o długości 1060 km obejmuje 93 zabytkowe obiekty i zespoły architektury drewnianejDługość szlaku i liczba obiektów określone na podstawie oficjalnej strony szlaku – sad.slaskie.travel.: kościoły, kaplice, dzwonnice, chałupy, karczmy, leśniczówki, pałacyk myśliwski, skanseny i obiekty gospodarcze – młyn wodny i spichlerze. Za najstarsze obiekty leżące na szlaku uchodzą kościoły Wszystkich Świętych w Sierotach (pow. gliwicki) i Łaziskach (pow. wodzisławski), wzniesione w połowie XV wieku. Najstarszym kościołem wg badań dendrologicznych z 2011 roku jest kościół św. Marcina w Ćwiklicach datowany na 1466 rok (pow. Pszczyński)

Szlak podzielony jest na pięć pętli: beskidzką, pszczyńską, rybnicka, gliwicką i częstochowską oraz posiada też liczącą 326 km trasę główną, łączącą Gwoździany z Jeleśnią i prowadzącą dalej do Lachowic w województwie małopolskim.

Wykaz zabytków Trasa główna ZdjęcieObiektLokalizacjaCzas powstania obiektuUwagi100pxDom TkaczaBielsko-Biała, ul. Sobieskiego 51 koniec XVIII wiekuBudynek o konstrukcji zrębowej, w którym mieści się oddział Muzeum w Bielsku-Białej – ekspozycja prezentująca wygląd domu i warsztatu sukienniczego w XVIII-wiecznym Bielsku.100pxkościół św. BarbaryBielsko-Biała, ul. Cyprysowa 1690Świątynia będąca przykładem d. wiejskiego budownictwa sakralnego w stylu śląsko-małopolskim. Najcenniejszymi elementami wnętrza są barokowe polichromie z pocz. XVIII wieku oraz gotycki tryptyk ołtarzowy z ok. 1470 r.100pxsanktuarium św. WalentegoBieruń, ul. Krakowskaprzełom XVI/XVII w.100pxkościół cmentarny Wszystkich ŚwiętychBojszów1506 r. (d)zakrystia 1509 r. (d), wieża 1545 r. (d), wymiana więźby dachowej 1787 r. (d)100pxkościół św. Jana ChrzcicielaBrusiek1593 r. (d)prezbiterium, nawa i wieża 1593 r. (d), zakrystia i przedsionek północny dobudowane wtórnie 1723 r. (d), wieżyczka na sygnaturkę 1724 r. (d)100pxskansen Górnośląski Park EtnograficznyChorzów, ul. Parkowa 25otwarty w 1975 r.Skansen na powierzchni 25 ha pokazuje 58 przykładów drewnianego budownictwa ludowego z 5 regionów Górnego Śląska i Zagłębia beskidzkiego, podgórskiego, pszczyńsko-rybnickiego, przemysłowego i lublinieckiego), m.in. kościół św. Józefa z 1791 r. z Nieboczów (w latach 1971-1995 w Rybniku-Kłokocinie), domy mieszkalne z Dziećkowic, Krasów, Panewnik, dom ostatniego sołtysa Katowic – Kazimierza Skiby, chałupy z Kromołowa, Istebnej, spichlerze dworskie i plebańskie, zagrodę pasterską z Brennej.100pxkościół św. WawrzyńcaChorzów, ul. Marii Konopnickiej 291559 r.przeniesiony w latach 1935–1938 z Knurowa100pxkościół św. MarcinaCieszowa1751 r.100pxkościół św. MarcinaĆwiklice1466 r.Kościół gruntowanie przebudowywany w XVIII, XIX i XX w.100pxkościół św. JerzegoGliwice – Ostropa, ul. Piekarska1665 r. (d)murowane prezbiterium 1665 r. (d), dębowo-jodłowa wieża z 1544 r. (d), remontowana 1971 r. (d) i 2009 r.100pxkościół Wniebowzięcia NMPGliwice, ul. Kozielska 291493 r.przeniesiony w 1925 r. z Zębowic koło Olesna na Cmentarz Centralny w Gliwicach, od 1992 r. w konserwacji, w 2000 ustawiony na Cmentarzu Starokozielskim w Gliwicach, od 2004 r. parafialny.100pxneorenesansowa willa Oscara CaroGliwice, ul. Dolnych Wałów 8a1882-85 r.ekspozycja etnograficzna i kultury ludowej regionu gliwickiego w muzeum mającym siedzibę w willi100pxkościół św. BarbaryGóra2. połowa XVI w.100pxkościół Ścięcia św. Jana ChrzcicielaGrzawaXVI w.100pxkościół Narodzenia NMPGwoździany1576 r.przeniesiony z Kościelisk w 1978 r.100pxKarczma w JeleśniJeleśniaXVIII w.100pxkościół św. Michała ArchaniołaKatowice, Park Kościuszki1520 r.przeniesiony w latach 1938–1939 z Syryni100pxMuzeum ArchidiecezjalneKatowice, ul. Jordana 39otwarte w 1983 r.zbiory średniowiecznej sztuki sakralnej, pochodzące z drewnianych kościołów województwa śląskiego100pxkościół Świętej TrójcyKoszęcin1724 r.Oprócz zabytkowego kościoła, oglądać można ekspozycję etnograficzną w Ośrodku Kultury i Edukacji Regionalnej.100pxkościół św. AnnyLubliniec1653 r.100pxkościół św. Szymona i św. Judy TadeuszaŁodygowice1635 r.kościół powiększony w XVIII w.100pxkościół św. Klemensa PapieżaMiedźnaXVII w. 70pxdrewniana dzwonnica przy kościele św. MarcinaPaczyna1679 r.100pxkościół św. Jana ChrzcicielaPoniszowice1498 r. (d)wolno stojąca dzwonnica 1570 r. (d), kaplica św. Józefa 1691-92 (d), wieżyczka na sygnaturkę i remont kościoła 1775 r. (d)100pxskansen „Zagroda Wsi Pszczyńskiej”Pszczyna, ul. Parkowaotwarty w 1975 r.Skansen utworzony w 1975 r. w Parku Kolejowym, prezentujący wśród 16 obiektów m.in. chałupę z Grzawy, ośmioboczną stodołę z Kryr, szopę z Frydka, młyn wodny z Bojszów (obecnie karczma), spichlerz z Rudołtowic i kuźnię z Goczałkowic.100pxkościół Świętej TrójcyRachowice1668 r.murowane gotyckie prezbiterium z XV w.100pxkościół św. Michała ArchaniołaRudziniec1657 r. 70pxwolno stojąca drewniano-murowana dzwonnicaSadów1672 r. (d)Dzwonnica znajduje się przy murowanym kościele św. Józefa z 1414 r. (d)100pxkościół św. Katarzyny AleksandryjskiejSierakowice1675 r.W pobliżu kościoła znajduje się kapliczka św. Jana Nepomucena przy drodze do Rachowic.100pxkościół Wszystkich ŚwiętychSieroty1457 r. (d)murowane gotyckie prezbiterium 1427 r. (d), drewniana nawa 1457 r. (d), wieżyczka na sygnaturkę 1754 r. (d), wieża 1775 r. (d). Jeden z najstarszych kościołów drewnianych w Polsce zachowanych do naszych czasów.100pxkościół Podwyższenia Krzyża ŚwiętegoStara Wieś1522 r.We wsi oprócz kościoła: kilka drewnianych domów z XIX w. z ozdobnymi szczytami; stara szkoła z 1787 r. – obecnie Izba Regionalna.100pxkościół św. JadwigiZabrze, ul. Wolności 5041929 r.70pxkościół św. WawrzyńcaZacharzowice1570 r. (d)górna partia wieży 1675 r. (d)100pxMuzeum MiejskieŻywiec, ul. Zamkowa 2otwarte w 1960 r.stała ekspozycja „Kultura ludowa Żywiecczyzny” w Muzeum Miejskim

Pętla beskidzka (113 km) ZdjęcieObiektLokalizacjaCzas powstania obiektuUwagi100pxkościół św. WawrzyńcaBielowicko1541 r. (d)kolebka w prezbiterium 1773 r. (d)100pxDom TkaczaBielsko-Biała, ul. Sobieskiego 51koniec XVIII wiekuBudynek o konstrukcji zrębowej, w którym mieści się oddział Muzeum w Bielsku-Białej – ekspozycja prezentująca wygląd domu i warsztatu sukienniczego w XVIII-wiecznym Bielsku.100pxkościół św. BarbaryBielsko-Biała, ul. Cyprysowa1690Świątynia będąca przykładem d. wiejskiego budownictwa sakralnego w stylu śląsko-małopolskim. Najcenniejszymi elementami wnętrza są barokowe polichromie z pocz. XVIII wieku oraz gotycki tryptyk ołtarzowy z ok. 1470 r.100pxkościół św. KatarzynyCięcina1542 r.kościół powiększony w latach 1667 i 1895; we wsi spichlerz dworski z XVIII w.100pxdrewniana chałupa góralska KawulokówIstebna – Wojtosze nr 163koniec XIX w.zwana również Kurną Chatą, mieści Izbę Regionalną; poza nią w centrum Istebnej i licznych przysiółkach kilkadziesiąt innych drewnianych chałup i budynków gospodarczych100pxkaplica wotywna KonarzewskichIstebna – Andziołówka1922 r.wystrój Ludwika Konarzewskiego seniora100pxkościół św. KrzyżaIstebna – Kubalonka1779 r.przeniesiony z Przyszowic w 1958 r.100pxkościół filialny św. JózefaIstebna – Mlaskawka1948 r.przeniesiony w 1997 r. z Jaworzynki – Trzycatka, gdzie stał pod wezwaniem Matki Boskiej Frydeckiej100pxkościół Matki Bożej FatimskiejIstebna – Stecówka1958 r.100pxekspozycje sztuki ludowej w Izbach RegionalnychKoniakówekspozycje sztuki ludowej w Izbach Regionalnych: Marii Gwarek (Muzeum koronki, Koniaków – Szańce 550), Heleny i Mieczysława Kamieniarzy (Koniaków 301) i Tadeusza Ruckiego (Koniaków – Szańce 662)100pxkościół NMP Nieustającej PomocyLaliki – Pochodzita1947 r.rozbudowany w 1965 r.100pxkościół św. Szymona i św. Judy TadeuszaŁodygowice1635 r.kościół powiększony w XVIII w.100pxchałupa konstrukcji zrębowejMilówka1739 r.obecnie muzeum gminne „Stara Chałupa”100pxMuzeum Regionalne „Stara Zagroda”Ustroń, ul. Ogrodowa 1otwarte w 1998 r.stała wystawa etnograficzna w Muzeum Regionalnym „Stara Zagroda”100pxkościół św. AnnyUstroń – Nierodzim1769 r.100pxkościół św. Jakuba ApostołaSzczyrk1797-1800100pxMuzeum Beskidzkie im. Andrzeja PodżorskiegoWisła, ul. Stellera 1otwarte w 1964 r.wystawa kultury ludowej górali beskidzkich w Muzeum Beskidzkim, na jego zapleczu kilka drewnianych chałup góralskich100pxPałacyk Myśliwski HabsburgówWisła, ul. Lipowa1897 r.dawny zameczek myśliwski arcyksięcia Fryderyka Habsburga wybudowany w 1897 r., przeniesiony w 1985 r. z polany Przysłop pod Baranią Górą (w latach 1925-1973 schronisko PTT i PTTK); obecnie siedziba Oddziału PTTK „Wisła” w Wiśle i punkt informacji turystycznej100pxkościół Znalezienia Krzyża ŚwiętegoWisła – Łabajów, ul. Kopydło1983 r.przy kościele drewniana wieża z 1575 r., przeniesiona w 1982 r. z Połomi100pxkaplica przy Zameczku PrezydenckimWisła – Zameczek, ul. Zameczek 11909 r.kaplica z zespołu nieistniejącego zameczku myśliwskiego Habsburgów na Zadnim Groniu100pxkościół Matki Bożej CzęstochowskiejŻabnica1914 r.100pxMuzeum MiejskieŻywiec, ul. Zamkowa 2otwarte w 1960 r.stała ekspozycja „Kultura ludowa Żywiecczyzny” w Muzeum Miejskim

Pętla częstochowska (180 km) ZdjęcieObiektLokalizacjaCzas powstania obiektuUwagi100pxkościół Matki Boskiej RóżańcowejBoronów1611 r.pierwszy na Śląsku kościół zbudowany na planie krzyża greckiego100pxkościół św. JackaBór Zapilski1919-21100pxkościół św. WawrzyńcaCynków1631 r.100pxMuzeum CzęstochowskieCzęstochowa, plac Biegańskiegootwarte w 1967 r.ekspozycja kultury ludowej regionu częstochowskiego w muzeum100pxkościół Świętej TrójcyKoszęcin1724 r.Oprócz zabytkowego kościoła, oglądać można ekspozycję etnograficzną w Ośrodku Kultury i Edukacji Regionalnej.100pxkościół św. Szymona i św. Judy TadeuszaMokra1708 r.ruchoma szopka Jana WewióraOlsztyn, ul. Kuhna 1ruchoma szopka Jana Wewióra w drewnianej chałupie z końca XIX w.100pxkościół św. MikołajaTruskolasy1737 r.oprócz kościoła we wsi kilkanaście drewnianych budynków mieszkalnych i gospodarskich100pxkościół cmentarny św. WalentegoWoźniki1696 r.100pxmłyn wodny KołaczewZłoty Potokprzełom XIX/XX w.dawny młyn wodny „Kołaczew” na Wiercicy100pxkościół św. IdziegoZrębice1789 r.

Pętla gliwicka (159 km)