Bitwa na Morzu Koralowym – stoczona w dniach 4–8 maja 1942 roku pierwsza z wielkich bitew powietrzno-morskich podczas wojny na Pacyfiku w ramach II wojny światowej. Jedna z czterech bitew tego rodzaju stoczonych w 1942 roku na Pacyfiku, pomiędzy amerykańską i japońską marynarką wojenną. Pierwsza w historii bitwa lotniskowców i pierwsza też bitwa, w której okręty walczących stron pozostawały poza zasięgiem wzroku.

Po zdobyciu Malajów, Holenderskich Indii Wschodnich, Birmy, Singapuru, Filipin i Rabaul, celem zwiększenia swojej głębi strategicznej Cesarstwo Wielkiej Japonii rozpoczęło drugą fazę swojego planu operacyjnego, zmierzającą do zdobycia Nowej Gwinei, Nowej Brytanii, Aleutów, Fidżi i Samoa. Zgodnie z planem japońskiego sztabu generalnego marynarki, siły japońskie w pierwszej kolejności zająć miały wyspy Lae i Salamaua, Tulagi na Wyspach Salomona oraz Port Moresby we wschodniej Nowej Gwinei. Celem zajęcia Port Moresby, w operacji oznaczonej w Japonii jako „MO”, japońskie dowództwo skierowało na Morze Koralowe zespół desantowy oraz zespół dwóch lotniskowców, pod łącznym dowództwem admirała Shigeyoshi Inoue.

Celem utrudnienia Japonii podboju obszaru zachodniego Pacyfiku, dowodzący amerykańską Flotą Pacyfiku adm. Chester Nimitz skierował w obszar japońskiej operacji zespół dwóch lotniskowców pod dowództwem adm. Frank Fletchera. W wynikłej stąd bitwie lotniskowców między 4 a 8 maja 1942 roku, zatopione zostały japoński lotniskowiec lekki „Shōhō” oraz amerykański lotniskowiec „Lexington”, japoński zaś lotniskowiec „Shōkaku” oraz amerykański „Yorktown” zostały uszkodzone.

Mimo większych strat materialnych po stronie amerykańskiej, bitwa zakończyła się amerykańskim zwycięstwem, spowodowała bowiem anulowanie przez adm. Inoue operacji „MO”, i podjęcie przez japońskie dowództwo decyzji o ataku na Port Moresby od strony lądu na tzw. szlaku Kokoda. Wśród strategicznych implikacji bitwy, było także wyłączenie lotniskowców „Shōkaku” i „Zuikaku” z przygotowywanej przez adm. Isoroku Yamamoto operacji „MI”, co miało duże znaczenie podczas bitwy pod Midway miesiąc później.

Przyczyny Ekspansja imperium japońskiego 7 grudnia 1941 r. japońskie lotniskowce zaatakowały okręty Floty Pacyfiku Stanów Zjednoczonych stacjonujące w bazie morskiej Pearl Harbor na Hawajach. Atak zniszczył lub uszkodził większość pancerników amerykańskiej floty na Pacyfiku i stał się bezpośrednią przyczyną wojny pomiędzy oboma państwami. W oczach przywódców Japonii wojna ta miała na celu zneutralizowanie amerykańskiej floty, zajęcie terytoriów bogatych w zasoby naturalne oraz zyskanie strategicznie położonych baz wojskowych, które ułatwiłyby obronę rozległego imperium. W tym samym czasie co atak na Pearl Harbor, Japończycy przeprowadzili uderzenie na Malaje Brytyjskie, co w naturalny sposób doprowadziło do przyłączenia Wielkiej Brytanii, Australii i Nowej Zelandii do walki po stronie Stanów Zjednoczonych i stworzenia jednolitego frontu aliantów w wojnie przeciwko Japonii. W świetle zapisów „Ściśle Tajnego Rozkazu Nr 1” Połączonej Floty Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej (ang. ), datowanego na 1 listopada 1941 r., celami początkowych działań strony japońskiej w tej wojnie było „(wyrzucenie) brytyjskich i amerykańskich sił z Indii Holenderskich i Filipin (i) ustanowienie polityki autonomicznej samowystarczalności i gospodarczej niezależności”Parker, s. 3, Millot, s. 12–13.. thumb|left|Ekspansja Cesarstwa Japonii na południowo-zachodnim Pacyfiku od grudnia 1941 r. do kwietnia 1942 r.

Realizując te cele, w ciągu kilku pierwszych miesięcy 1942 r., oprócz Malajów, siły japońskie zaatakowały i przejęły kontrolę nad Filipinami, Tajlandią, Singapurem, Holenderskimi Indiami Wschodnimi, wyspą Wake, Nową Brytanią, Wyspami Gilberta oraz Guam, zadając jednocześnie poważne straty broniącym je lądowym, morskim i powietrznym oddziałom aliantów. Japonia zamierzała wykorzystać zdobyte terytoria do stworzenia linii obrony swojego imperium, skąd planowała odpierać kontrataki aliantów i prowadzić wojnę na wyniszczenieMurray, s. 169–195; Willmott (1982), s. 435; Willmott (2002), s. 3–8; Millot, s. 12–13; Henry, s. 14; Morison, s. 6..

Wkrótce po rozpoczęciu działań zbrojnych sztab generalny japońskiej marynarki wojennej zaproponował przeprowadzenie inwazji na północy Australii, co uniemożliwiłoby aliantom wykorzystanie tego kraju jako bazy wypadowej do ataków na japońskie pozycje na południowym Pacyfiku. Cesarska Armia Japońska (ang. ) odrzuciła jednak te plany, tłumacząc to brakiem wystarczających sił i możliwości transportowych. W tym samym czasie dowodzący siłami 4 Floty (zwanej „Siłami Mórz Południowych”) wiceadmirał Shigeyoshi Inoue opowiadał się za okupacją znajdującej się w południowo-wschodniej części Wysp Salomona wyspy Tulagi oraz Port Moresby na Nowej Gwinei, skąd japońskie siły powietrzne mogłyby przeprowadzać naloty na północną Australię. Inoue wierzył, że przejęcie kontroli nad tymi obszarami zapewniłoby większe bezpieczeństwo i możliwości obronne głównej japońskiej bazie wojskowej w mieście Rabaul na Nowej Brytanii. Sztab Generalny japońskiej marynarki wojennej oraz IJA zaaprobowały propozycję Inoue i poparły dalsze operacje, które miały wykorzystać te tereny jako bazy wypadowe, mające na celu zajęcie Nowej Kaledonii, Fidżi oraz Samoa, by w ten sposób przeciąć linie zaopatrzeniowe i komunikacyjne między Australią a Stanami ZjednoczonymiUnited States Army Center of Military History (USACMH) (Vol II), s. 127; Parker, s. 5; Frank, s. 21–22; Willmott (1983), s. 52–53, Willmott (2002), s. 10–13; Hayashi, s. 42–43; Dull, s. 122–125; Millot, s. 24–27; D’Albas, s. 92–93; Henry, s. 14–15; Morison, s. 10; Parshall, s. 27–29. Senshi Sōsho nie wspomina o roli Inoue w podjęciu decyzji o inwazji na Port Moresby. Stwierdza jedynie, że operacja ta była wynikiem porozumienia zawartego między IJN i IJA w styczniu 1942 r. (Bullard, s. 49)..

W kwietniu 1942 r. japońska marynarka wojenna oraz wojska lądowe opracowały plan przeprowadzenia 10 maja inwazji na Port Moresby, który otrzymał kryptonim Operacja MO. Atak miał zostać poprzedzony zajęciem, w dniach 2–3 maja, Tulagi, gdzie japońska marynarka mogłaby założyć bazę wodnosamolotów na potrzeby działań rekonesansowych, jak również potencjalnych operacji skierowanych przeciwko terytoriom zajmowanym przez aliantów oraz ich siłom na południowym Pacyfiku. Po zakończeniu operacji MO, Japończycy planowali rozpoczęcie kolejnej pod kryptonimem Operacja RY, w której udział miały wziąć te same okręty, a ich zadaniem miało być opanowanie w dniu 15 maja wysp Nauru i Banaba, na których znajdowały się cenne pokłady fosforytów. Kolejne działania przeciwko Fidżi, Samoa oraz Nowej Kaledonii (Operacja FS) planowano przeprowadzić po zakończeniu operacji MO i RY. Z powodu poważnych strat zadanych japońskiej marynarce wojennej przez ataki lotnicze alianckich samolotów w czasie marcowej inwazji na Salamaua i Lae na Nowej Gwinei, Inoue zwrócił się z prośbą do Połączonej Floty o przysłanie w rejon walk lotniskowców, aby zapewnić osłonę powietrzną dla sił biorących udział w operacji MO. Inoue w szczególności obawiał się alianckich bombowców stacjonujących w australijskich bazach w Townsville i Cooktown, które znajdowały się poza zasięgiem japońskich bombowców zlokalizowanych w Rabaul i LaeGill, s. 39, Hoyt, s. 8–9; Willmott (1983), s. 84; Willmott (2002), s. 12–13 oraz 16–17; Hayashi, s. 42–43 oraz 50–51; Dull, s. 122–125; Millot, s. 27–31; Lundstrom (2006), s. 138; Bullard, s. 50; Parshall, s. 27–29 oraz 31–32. IJA i IJN zgodziły się zaczekać z inwazją na Fidżi i Samoa do czasu zakończenia operacji mającej na celu opanowanie przez Japończyków Midway oraz Wysp Aleuckich (Hayashi, s. 50). Według Senshi Sōshō siły IJN miały także zająć wyspę Samarai, aby zabezpieczyć tamtejszą cieśninę będącą częścią szlaku morskiego z Chin w kierunku Luizjadów.. thumb|upright|Shigeyoshi Inoue – dowódca 4 Floty Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej

Admirał Isoroku Yamamoto, dowódca japońskiej Połączonej Floty, planował w tym samym czasie przeprowadzenie w czerwcu operacji, która w zamierzeniu miała zwabić amerykańskie lotniskowce (z których żaden nie ucierpiał podczas ataku na Pearl Harbor) w okolice atolu Midway, aby tam starły się w decydującej bitwie z flotą cesarskiej Japonii. W międzyczasie jednak, Yamamoto rozmieścił część dużych okrętów wojennych, w tym dwa lotniskowce, lotniskowiec lekki, flotyllę krążowników oraz dwie flotylle niszczycieli, które miały wspierać oddziały biorące udział w operacji MO. Dowództwo nad siłami morskimi zaangażowanymi w atak na Port Moresby i Tulagi objął wiceadmirał InoueJersey, s. 57, Willmott (2002), s. 16–17, Dull, s. 122–124; Lundstrom (2006), s. 121–122; D’Albas, s. 94; Morison, s. 11; Parshall, s. 57–59. Początkowo do wsparcia operacji MO przypisany został jedynie lotniskowiec „Kaga”, jednakże po skargach Inoue, że jeden lotniskowiec nie wystarczy, został on zastąpiony 12 kwietnia przez 5 Flotyllę Lotniskowców (Lundstrom i Parshall)..

Reakcja aliantów Sekcja Bezpieczeństwa Łączności Biura Łączności Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych zajmowała się od kilku lat rozpracowywaniem szyfrów i kodów stosowanych w komunikacji przez japońską armię, odnosząc pewne sukcesy. Do marca 1942 r. Amerykanie byli w stanie rozszyfrować do 15% kodów zawartych w stosowanych przez Cesarską Japońską Marynarkę Wojenną książce kodów D (nazywanej przez Amerykanów kodem „JN-25B”) oraz Ro, którymi przekazywane było około połowy wiadomości nadawanych przez IJN. Do końca kwietnia Amerykanie odczytywali do 85% przekazów nadawanych szyfrem RoParker, s. 20–22; Willmott, (2002), s. 21–22; Parshall, s. 60. Z nieznanych przyczyn IJN opóźniła proces zmiany stosowanych szyfrów typu Ro z 1 kwietnia na 27 maja 1942 r. (Wilmott, s. 21–22; Lundstrom (2006), s. 119). Stany Zjednoczone korzystały z pracy trzech Oddziałów Radiowych znajdujących się w Waszyngtonie, Pearl Harbor i w Melbourne w Australii (Prados, s. 300–303).. thumb|upright|Frank Jack Fletcher – dowódca US Task Force 17 W marcu 1942 r. Amerykanie przechwycili pierwsze wzmianki dotyczące planowanej przez Japończyków operacji MO. 5 kwietnia tego samego roku wywiad amerykański rozszyfrował rozkaz IJN, który kierował jeden z japońskich lotniskowców oraz grupę dużych okrętów wojennych w rejon działań admirała Inoue. 13 kwietnia, Brytyjczykom udało się rozszyfrować wiadomość skierowaną do Inoue, że 5 Dywizjon Lotniskowców, w którego skład wchodziły „Shōkaku” i „Zuikaku”, zmierza w jego kierunku z Tajwanu przez atol Truk na którym mieściła się główna baza japońskiej marynarki. Wywiad brytyjski przekazał tę informację Amerykanom wraz z konkluzją, że prawdopodobnym celem operacji MO będzie Port MoresbyPrados, s. 301..