Daniel Passent, pierwotnie Daniel Passenstein (ur. 28 kwietnia 1938 w Stanisławowie, zm. 14 lutego 2022 w Warszawie) – polski dziennikarz i publicysta, wieloletni felietonista tygodnika „Polityka”, a także pisarz, tłumacz, satyryk i dyplomata. W latach 1997–2002 ambasador RP w Chile.
Życiorys Młodość i wykształcenie Pochodził z rodziny żydowskiej, jego rodzicami byli Bernard „Berek” Passenstein i Izabela „Bela” lub „Bajla” z domu Mitz (pisane również Mic). Ojciec studiował we Francji, był inżynierem agronomem. Po studiach wrócił do Polski, zamieszkał w Warszawie, gdzie poznał przyszłą żonę. Kiedy we wrześniu 1939 wybuchła II wojna światowa, mieszkali w Stanisławowie na Kresach. Ojciec pracował w przedsiębiorstwie zieleni miejskiej jako specjalista od kwiatów, a matka jako pielęgniarka. Ojciec był działaczem społecznym, cenionym również zawodowo.
W 1941, po zajęciu miasta przez Niemców, w obawie o życie kilkuletniego Daniela, rodzice postanowili ukryć go w okolicach Częstochowy, co zrealizował przyjaciel domu – Gustaw Godek, mający tzw. „dobry wygląd” (w czasie wojny na fałszywych dokumentach na nazwisko Tadeusz Płoński, którego używał również po wojnie), który wyszukiwał kolejne miejsca ukrycia. Ostatnie z nich w 1944 było w Warszawie na Pradze, u rodziny Władysławy Salonek, gdzie z imieniem Bogdan doczekał zajęcia tego przedmieścia przez wojska sowieckie. Był również krótko w domu dziecka.
Jego rodzice zginęli w 1944, ukrywając się w okolicach Warszawy (zob. Zagłada Żydów), gdzie zostali rozpoznani przez dwóch Polaków i zatrzymani podczas przejazdu kolejką podmiejską na linii otwockiej; prawdopodobnie spoczywają w zbiorowym grobie w Radości. Passent swoje przeżycia wojenne podsumował w jednym ze swoich felietonów słowami: Mnie ocalili Polacy i Żydzi, a moich rodziców zdradzili Polacy; jedni i drudzy byli obywatelami państwa polskiego. Po wojnie, w wieku 7–8 lat trafił do Częstochowy pod opiekę ciotki (siostry matki), Róży Kolin i jej męża, ale z powodu jej ciężkiej choroby nie mógł tam pozostać. Opiekę i wychowanie zapewnili mu siostra ojca, Anna Prawin i jej mąż Jakub Prawin, generał Ludowego Wojska Polskiego i szef Polskiej Misji Wojskowej w Niemczech.
Z wykształcenia był ekonomistą, studiował na Uniwersytecie w Leningradzie (1955/1956), Uniwersytecie Warszawskim (1956–1960), Uniwersytecie Princeton (1962/1963) i Harvardzie.
Kariera zawodowa mały|Passent w portrecie Zbigniewa Kresowatego Działalność dziennikarską rozpoczął na drugim roku studiów na Uniwersytecie Warszawskim, dołączając do redakcji „Sztandaru Młodych”. W 1958 dołączył do zespołu tygodnika „Polityka”, z którym pozostał związany do końca życia. Był korespondentem tygodnika podczas wojny wietnamskiej i jego stałym felietonistą. W swoich felietonach poruszał kwestie polityczne, społeczne, gospodarcze, międzynarodowe i kulturalne. Wszedł do historii światowego dziennikarstwa, gdy na początku lat 60. zdobył prawo do publikacji pamiętników Adolfa Eichmanna – zbrodniarza niemieckiego, odpowiedzialnego za Holocaust. „Polityka” była jednym z dwóch pism na świecie, które jako pierwsze opublikowały jego wspomnienia. W latach 80. wielokrotnie bronił na łamach tygodnika decyzji o wprowadzeniu stanu wojennego i polityki ówczesnych władz (na wniosek Jerzego Urbana nie został w tym okresie poddany weryfikacji). Jacek Kaczmarski zadedykował mu utwór „Marsz intelektualistów”, który napisał dla tych, którzy „swoją inteligencją i swoim wykształceniem zdecydowali się służyć reżimowi wojskowemu w Polsce”.
Współpracował z prowadzonym przez Jana Pietrzaka kabaretem „Pod Egidą”, dla którego pisał teksty antysystemowe. Był autorem tekstów w Studenckim Teatrze Satyryków. Pisywał teksty i monologi dla Kabaretu „Dudek”. Był autorem skeczy i monologów przedstawień rewiowych Teatru Syrena.
Zajmował się również tłumaczeniami, przełożył z języka angielskiego m.in. Dlaczego nie możemy czekać Martina Luthera Kinga i wybór esejów Następnym razem pożar Jamesa Baldwina.
W latach 1990–1994 był redaktorem miesięcznika „The World Paper” wydawanego w Bostonie. Pisał także m.in. dla „The New York Times” i „The Daily Telegraph”.
Był autorem kilkunastu publikacji książkowych, m.in. Bywalec, Bitwa pod wersalikami, Obywatelu, nie denerwujcie się, Co dzień wojna (reportaże z wojny wietnamskiej), Pan Bóg przyjechał do Monachium, Rozbieram senatora, Choroba dyplomatyczna, Codziennik, Passa. W swojej książce Dzieła rozebrane (2013) opowiadał o kulisach powstawania swoich felietonów. Ostatnią książkę W 80 lat dookoła Polski opublikował w 2018.
W latach 2006–2022 prowadził autorski blog internetowy En passant, będący jednym z najdłużej funkcjonujących blogów politycznych w Polsce. Znalazło się tam ponad 1700 publikacji autora, które zebrały ponad pół miliona komentarzy.
Bywał gościem programu Tydzień kontra tydzień w Radiowej Jedynce. Od października 2012 do stycznia 2022 prowadził w radiu Tok FM audycję Goście Passenta.
W 2019 zagrał profesora Langmana, kelnera w Cafe Muza, w filmie Czarny mercedes w reżyserii Janusza Majewskiego.
Działalność dyplomatyczna i społeczna W latach 1997–2002 pełnił funkcję ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej w Chile. Zasiadał w radzie Fundacji „Okularnicy” im. Agnieszki Osieckiej.
Kwestia współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa W 1961 Daniel Passent został pozyskany do współpracy przez Służbę Bezpieczeństwa jako Kontakt Poufny o pseudonimie „Daniel” a następnie „John”. Pozyskanie miało nastąpić na zasadzie dobrowolności. W tym okresie dziennikarz miał przekazywać SB informacje na temat znanych mu amerykańskich dyplomatów. W 1964 został przerejestrowany na Tajnego Współpracownika. Ponieważ utracił kontakt z Amerykanami, Służba Bezpieczeństwa zlecała mu nawiązywanie znajomości z dyplomatami z Francji i Belgii. Miał przekazywać SB informacje również na temat osób ze świata kultury, m.in. Zygmunta Kałużyńskiego. Dokumentacja potwierdzająca fakt współpracy zachowała się w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej pod sygnaturą AIPN 002082/151/CD/2.
Daniel Passent nie przyznawał się do współpracy z SB. Twierdził, że „został zarejestrowany i obdarzony pseudonimami bez własnej wiedzy”. W 2007 wystąpił do sądu z wnioskiem o przeprowadzenie autolustracji. Sądy lustracyjne dwóch instancji odmówiły wszczęcia postępowania z uwagi na to, iż nie pełnił funkcji publicznej w rozumieniu ustawy lustracyjnej.
W 2016 Instytut Pamięci Narodowej opublikował list Daniela Passenta do Czesława Kiszczaka z 1984, w którym dziennikarz wyrażał poparcie dla realizowanej przez niego polityki.
„Zapłaciłem swoją cenę krytyki, nawet wrogości, ale nie mam żalu, tylko jeden wniosek: nikt ci tak nie zaszkodzi, jak ty sam. Mogą wieszać na tobie psy, ale czytają, i gotują się ze złości, że inni też czytają. Czytelnicy mnie jednak nie opuścili. Gdyby nie oni, toby mnie tu nie było” – pisał w 2018 roku.mały|Grób rodzinny Daniela Passenta na cmentarzu wojskowym na Powązkach
Życie prywatne Z nieformalnego związku z poetką Agnieszką Osiecką miał córkę Agatę (ur. 4 lutego 1973). Przez ponad 30 lat był żonaty z Martą Dobromirską.
Cierpiał na chorobę Parkinsona. Zmarł 14 lutego 2022 w wieku 83 lat. 25 lutego 2022 został pochowany na cmentarzu wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera: A 25-TUJE-15).
W kulturze Jego postać pojawia się, jako partner głównej bohaterki, w serialu fabularnym Osiecka z 2020. W rolę Daniela Passenta wcielił się Piotr Żurawski. Liczne materiały dotyczące Passenta znajdują się w Archiwum Agnieszki Osieckiej przekazanym Bibliotece Narodowej w Warszawie przez córkę Osieckiej i Passenta, Agatę. W 2020 Passent podarował Bibliotece Narodowej własne archiwum.
Publikacje Co dzień wojna, Czytelnik, Warszawa 1968 Rozbieram senatora, Czytelnik, Warszawa 1973 Pan Bóg przyjechał do Monachium, Książka i Wiedza, Warszawa 1973, Bywalec, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1974 Pantoflisko z Agnieszką Osiecką, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1975 Bitwa pod wersalikami: felietony 1976–1982, Książka i Wiedza, Warszawa 1984, Zdanie odrębne: felietony VII 1982–VII 1983, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1985, Z dziejów cnoty. Szpilki 1935–85, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1985, Księga parodii (praca zbiorowa), Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1985, Bałwan pod klucz, Czytelnik, Warszawa 1986, Dzisiaj umrą dwie osoby, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1986, Nie denerwujcie się obywatelu, Iskry, Warszawa 1988, To jest moja gra, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 1990, Choroba dyplomatyczna, Iskry, Warszawa 2002, Podręcznik obytego Polaka z Jackiem Cyganem, Agatą Passent, Andrzejem Samsonem, Ludwikiem Stommą i Krzysztofem Teodorem Toeplitzem, Sens, Warszawa 2004, Codziennik, Nowy Świat, Warszawa 2006, Pod napięciem, Wydawnictwo Red Horse, Lublin 2009, Moja gra. O Fibaku, Nowy Świat, Warszawa 2010, Passa z Janem Ordyńskim, Czerwone i Czarne, Warszawa 2012, Dzieła rozebrane, Czerwone i Czarne, Warszawa 2013, W 80 lat dookoła Polski, Polityka, Warszawa 2018,
Ordery i odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1997) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1987)Miłe słowa, "Polityka", nr 11, 14 marca 1987, s. 3. Złota Odznaka Stowarzyszenia Dziennikarzy PRL (1987)Miłe słowa, "Polityka", nr 11, 14 marca 1987, s. 3.
Nagrody i wyróżnienia
I miejsce w „Rankingu felietonistów prasowych” magazynu „Press” (2011) Nagroda 100-lecia ZAiKS-u (2021)
Uwagi
Przypisy Kto jest kim w Polsce 1989, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1989, s. 979.
. Odpis pełny KRS nr 0000090093.
Bibliografia
Linki zewnętrzne En Passant – blog Daniela Passenta Dziennikarze zaczną wierzgać Wywiad z Danielem Passentem, Przegląd, 14 lutego 2006
Kategoria:Absolwenci Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ambasadorowie III Rzeczypospolitej Kategoria:Ambasadorowie Polski w Chile Kategoria:Dziennikarze Tok FM Kategoria:Ludzie urodzeni w Stanisławowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy blogerzy Kategoria:Polscy dziennikarze prasowi Kategoria:Polscy felietoniści Kategoria:Polscy korespondenci wojenni Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy satyrycy Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Urodzeni w 1938 Kategoria:Zmarli w 2022 Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady