Henryk Zins (ur. 6 maja 1922 w Lublinie, zm. 1 lutego 2002 tamże) – polski historyk mediewista, profesor nauk humanistycznych (1964), w latach 1972–1975 dyrektor Instytutu Filologii Angielskiej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; autor m.in. monografii Historia Anglii (1971) i Historia Kanady (1975).

Życiorys Urodził się 6 maja 1922 roku w Lublinie, w rodzinie Henryka i Julii z domu Jabłonowskiej. Jego ojciec był zawodowym oficerem armii austriackiej i Wojska Polskiego, walczył w wojnie polsko-bolszewickiej, służył w garnizonie lubelskim (1921–1929), następnie do 1939 pracował w lubelskiej Kasie Chorych; matka wywodziła się z ziemiaństwa zaboru rosyjskiego.

Uczęszczał do Szkoły Powszechnej im. Stanisława Konarskiego w Przemyślu (obecnie Szkoła Podstawowa nr 5 im. Bohaterów Września). W 1939 zdał maturę humanistyczną w przemyskim Gimnazjum i Liceum im. J. Słowackiego, gdzie wpływ na jego zainteresowanie historią wywarł Franciszek Persowski. W okresie okupacji pracował jako bileter w kinie. Równocześnie studiował konspiracyjnie w Bibliotece Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego literaturę anglojęzyczną, w tym powieści Josepha Conrada, uczył się języków niemieckiego i angielskiego, a później udzielał lekcji tych języków. Został zaprzysiężony jako żołnierz Armii Krajowej przez Zbigniewa Flisowskiego, roznosił bibułę konspiracyjną. Wiosną 1944 w okresie wkraczania Armii Czerwonej ukrywał się pod Chodlem u znajomych rodziców. Powrócił do Lublina jesienią 1944 na studia historyczne w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (KUL), gdzie studiował równocześnie filologię angielską i przez dwa lata ekonomię. Tytuł magistra filozofii otrzymał w 1948 roku broniąc pracy pt. Maurycy Ferber biskup warmiński, a już rok później doktoryzował się także pod kierunkiem Andrzeja Wojtkowskiego na podstawie rozprawy o gdańskim rodzie Ferberów. Otworzył przewód habilitacyjny w oparciu o przygotowywaną do druku książkę Powstanie chłopskie w Prusach Książęcych w 1525 r., ale zrezygnował po zastąpieniu habilitacji stopniem doktora nauk przez Ustawę z 15 grudnia 1951 r. o szkolnictwie wyższym i o pracownikach nauki.

Od 1955 po redukcji zajęć na KUL pracował w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, gdzie pełnił funkcje: prodziekana Wydziału Humanistycznego (1956–1958 i 1960–1962), kierownika Katedry Historii Powszechnej Starożytnej i Średniowiecznej (1957–1962), kierownika Katedry Historii Powszechnej Średniowiecznej (1962–1970) (po Józefie Garbaciku), dyrektora Instytutu Filologii Angielskiej (1972–1975)O Instytucie Anglistyki UMCS - Historia, kierownika Zakładu Historii Ustrojów Anglosaskich w Instytucie Historii (1972–1976).

W latach 1957–1959 przebywał na stypendium Fundacji Forda w Londynie, Oksfordzie i Cambridge, gdzie poznał przedstawicieli polskiego środowiska emigracyjnego (Józef Jasnowski, Jerzy Kędzierski, Jerzy Pietrkiewicz, Paweł Skwarczyński) i licznych historyków brytyjskich (m.in. historyka Polski oraz Lewisa Namiera). Odbył w Anglii spotkanie z T.S. Eliotem, którego myśl szczególnie cenił.

W latach 1968–1971 był profesorem wizytującym na Uniwersytecie Laurentyńskim w Kanadzie (1968–1971).

1 stycznia 1973 otrzymał stanowisko profesora nadzwyczajnego, a 1 sierpnia 1973 – stanowisko profesora zwyczajnego, które zajmował do formalnego przejścia na emeryturę 1 października 1986.

W 1975 wyjechał do Afryki, gdzie pracował kolejno na w Kenii (1975–1982), na w Nigerii (1982–1985), na Uniwersytecie Zimbabwe w Harare, stolicy Zimbabwe (1985–1989) oraz na kierowanym przez Leonarda Diniso Ngcongco Wydziale Historycznym Uniwersytetu Botswany w Gaborone, stolicy Botswany (1989–1999). W Kenii nawiązał kontakty z prezydentem Jomo Kenyattą i z Eustachym Sapiehą, aktywnym u schyłku życia jako przedsiębiorca. Do Nigerii przeniósł się, gdy prezydent Daniel Moi zamknął uczelnię w ramach represji po popartym przez studentów z 1 sierpnia 1982. Czas spędzony w tych krajach przyniósł owoce w postaci opracowań historii krajów, w których pracował, dziejów tamtejszych skupisk Polonii a także szerokiej działalności popularyzującej Polskę, jej przeszłość i kulturę. Dał się też poznać jako propagator historii i kultury polskiej na świecie.

Do jego uczniów zaliczali się Ryszard Bender, Zbigniew Góralski, Jerzy Krzysztoń, Bolesław Kumor, Andrzej Paluchowski i Mieczysław Wieliczko.

Był członkiem Polskiego Towarzystwa Historycznego, Lubelskiego Towarzystwa Naukowego oraz Komitetu Redakcyjnego Polonijnego Centrum Kulturalno-Oświatowego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. W 1996 został wybrany zwyczajnym członkiem zamiejscowym Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. thumb|240px|Grób prof. Henryka Zinsa na cmentarzu przy ulicy Lipowej w Lublinie W 1999 powrócił do Polski. Ostatnie lata spędził w Lublinie prowadząc wykłady w UMCS i Wyższej Szkole Dziennikarstwa.

Zmarł 1 lutego 2002 w Lublinie, pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej (sektor 30A-I-22).

Wybrane publikacje Ród Ferberów i jego rola w dziejach Gdańska w XV i XVI w. TN KUL, Rozprawy Wydziału Historyczno Filologicznego. Lublin 1951. Powstanie chłopskie w Prusach Książęcych w 1525 roku. Walki społeczne w Prusach w początkach reformacji i ich geneza. PWN, Warszawa 1953. Położenie ludności chłopskiej na Warmii w pierwszej połowie XVI w., „Kwartalnik Historyczny”, t. 62, nr 4–5, 1955, s. 56–79. Z dziejów walk społecznych na Pomorzu Wschodnim w początkach Reformacji (Elbląg, Królewiec). „Annales UMCS, Sectio F”, t. IX, nr 6, 1957. Rewolta w Elblągu w 1525 r., „Zapiski Historyczne”, t. 22, 1958, s. 7–50. Aspects of the Peasant Rising in East Prussia in 1525, „”, t. 38, 1959, s. 178–187, JSTOR 4205126. Walka Polski o obsadę biskupstwa warmińskiego na przełomie XV i XVI w. na tle polityki zjednoczeniowej, „Annales UMCS, Sectio F”, t. 12, 1960, s. 49–102. The Political and Social Background of the Early Reformation in Ermeland, „The English Historical Review”, t. 75, 1960, s. 589–600, JSTOR 558108. Angielska historiografia tudorska (J. Neale i R.H. Tawney oraz ich poprzednicy), „Annales UMCS, Sectio F”, t. 15, nr 2, 1963, s. 25–55. Angielska historiografia elżbietańska, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, t. 8, 1963, s. 157–209. Geneza angielskiej Kompanii Wschodniej (Eastland Company) z 1579 r., „Zapiski Historyczne”, t. 29, 1964, s. 7–42. W kręgu Mikołaja Kopernika. Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1966. Anglia a Bałtyk w drugiej połowie XVI wieku. Bałtycki handel kupców angielskich z Polską w epoce elżbietańskiej i Kompania Wschodnia, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1967. Przekład angielski: England and the Baltic in the Elizabethan era. Tłum. H. C. Stevens, Manchester University Press, Manchester 1972, . Ze stosunków polsko-angielskich w poł. XV wieku. Sprawa Orderu Podwiązki dla Kazimierza Jagiellończyka. „Zapiski Historyczne”, t. XXXIII, zeszyt 1, 1968. Historia Anglii. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1971. wydanie IV (ostatnie zmienione przez autora): 2001 . Mikołaj Kopernik w angielskiej kulturze umysłowej epoki Szekspira. Polskie Towarzystwo Historyczne O. Lublin, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, 1972. Echa odkryć Kopernika w literaturze angielskiej na początku XVII w.. „Euhemer – Przegląd Religioznawczy”, nr 1 (87), 1973. Polska w oczach Anglików XIV-XVI w., Warszawa 1974, Państwowy Instytut Wydawniczy Zarys ruchów i myśli społecznej epoki feudalnej do początku XVII w. (zagadnienia wybrane). Wydział Humanistyczny UMCS, Lublin 1974. Polacy w Kanadzie (seria 'Z dziejów Polonii', nr 1). Polonijne Centrum Kulturalno-Oświatowe UMCS, Lublin 1975. Historia Kanady. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1975. W świecie anglosaskim. Studia i szkice o Anglii i Kanadzie. Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1975. Szkice o Anglii i Afryce. Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1978. Polacy w Afryce Wschodniej. Polonijne Centrum Kulturalno-Oświatowe UMCS, Lublin 1978. Joseph Conrad and Africa, , Nairobi 1982. Historia Afryki Wschodniej. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1986, . Polacy w Zambezji, Polonia, Lublin 1988, . Przekład angielski: Poles in Zambezi. Tłum. Maggie Fehrsen, Kloyes Enterprises, Harare 2007, . Przez epoki i kontynenty. Wydawnictwo UMCS, Lublin 1996, . Kupcy i kidnaperzy. Handel niewolnikami w dziejach Afryki i Ameryki. Wydawnictwo UMCS, Lublin 1999, . Cecil Rhodes. Ekspansja brytyjska w Afryce pod koniec XIX wieku. Polnord-Oskar, Gdańsk 2000, . Ekspansja i zmierzch Imperium Brytyjskiego. Wydawnictwo UMCS, Lublin 2001 . Polityka zagraniczna Wielkiej Brytanii. Wydawnictwo UMCS, Lublin 2001, . Afryka i Europa. Od piramid egipskich do Polaków w Afryce Wschodniej. Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, Warszawa 2001, . Polska w oczach Anglików XIV–XVI w.. Wydawnictwo UMCS, Lublin 2002, . Historia Zimbabwe. Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, Warszawa 2003, .

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1973) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1967) Medal Komisji Edukacji Narodowej (1974) Odznaczenie „Serce dla Serc” (2001) Źródło:.

Nagrody

Nagroda indywidualna II stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za szczególne osiągnięcia w dziedzinie badań naukowych (1967)KOMUNIKAT o nagrodach Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego przyznanych w 1967 r. pracownikom naukowo-dydaktycznym szkół wyższych za szczególne osiągnięcia Dz. Urz. Min. Oświaty i Szkolnictwa Wyższego z 30 grudnia 1967 r. Nr A-13, poz. 88 [dostęp 2026-01-12].

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Pełna bibliografia prac

Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego w Przemyślu Kategoria:Absolwenci Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Historycznego Kategoria:Ludzie urodzeni w Lublinie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Pochowani na cmentarzu przy ulicy Lipowej w Lublinie Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej Kategoria:Zmarli w 2002