Szkocka odmiana języka angielskiego – dialekt języka angielskiego używany przez mieszkańców Szkocji, odróżniany od języka scots, będącego w użyciu na tym samym obszarze i wywierającego nań znaczny wpływMacafee C. Scots in Encyclopedia of Language and Linguistics, Vol. 11, Elsevier, Oxford, 2005, s. 33.. Niektórzy badacze włączają scots w to pojęcie, inni uznają go za odrębny językStuart-Smith J. Scottish English: Phonology w: Varieties of English: The British Isles, Kortman & Upton (Eds), Mouton de Gruyter, New York 2008, s. 48.. Standardowy wariant szkockiej angielszczyzny oraz język scots stanowią krańce kontinuum, obejmującego różne formy pośrednieStuart-Smith J. Scottish English: Phonology w Varieties of English: The British Isles, Kortman & Upton (Eds), Mouton de Gruyter, New York 2008, s. 47..
Wymowa Istnieje kilka znaczących różnic odróżniających angielski mówiony w Szkocji od , przy czym nie ma jednorodnego szkockiego akcentu i zmiany mogą się różnić lokalnie. Oto największe różnice w stosunku do : Brak zaokrągleń samogłosek w takich słowach jak czy , wymawiane jak , Samogłoska przymknięta tylna jest bardziej przednia, co wywołuje taki efekt jak w niemieckim umlaut czy we francuskim słowie , w pisowni objawia się to przez : → Wygłosowe zostało zastąpione jeszcze za czasów języka średnioangielskiego przez samogłoskę podobną do , co znajduje odbicie w pisowni: zamiast , zamiast itp. W związku z nieco odmiennym przebiegiem wielkiej przesuwki samogłoskowej szkocka odmiana angielskiego zachowała czystą samogłoskę w takich słowach jak () czy () Niektóre samogłoski nie mają w miarę stałej właściwej im długości, ale ich długość zależy od następującego po nich dźwięku (tzw. szkocka reguła długości samogłosek). Najbardziej dotknięte są samogłoski przymknięte: i . Na przykład jest długie w i , krótkie w i . Zjawisko jest nie tylko funkcją długości przed spółgłoską dźwięczną, jak w . Podniebienna spółgłoska trąca jest słyszalna w takich słowach jak , („noc”), ale często tam, gdzie w piśmie występuje --, np. Często używana bezdźwięczna spółgłoska trąca dwuwargowa (jak w hiszpańskim słowie ), pozwalając na rozróżnienie takich słów jak i , i . Na północnym wschodzie jest zastąpione przez W obszarach miejskich spotyka się często zwarcie krtaniowe, w takich słowach jak
{| class="wikitable IPA" style="margin: 1em 2em" |+ Mniej lub bardziej regularne odpowiedniki samogłosek !colspan=3| Czyste samogłoski |- ! Samogłoski standardowe !! Szkocki angielski !! Przykłady |- | || || bid, pit |- | || || bead, peat |- | || || bed, pet |- | || || bay, hey, fate |- | ||rowspan=2| || bad, pat |- | || balm, father, pa |- | ||rowspan=2| || bod, pot, cot |- | || bawd, paw, caught |- | || || beau, hoe, poke |- | ||rowspan=2| || good, foot, put |- | || booed, food |- | || || bud, putt |- !colspan=3| Dyftongi |- | || ~ || buy, ride, write |- | || || how, pout |- | || || boy, hoy |- | || || hue, pew, new |- !colspan=3| Samogłoski z „r” (nie istnieją w scots) |- | || || mirror (również w fir) |- | || || beer, mere |- | || || berry, merry (również w her) |- | || || bear, mare, Mary |- | ||rowspan=2| || barrow, marry |- | || bar, mar |- | ||rowspan=2| || moral, forage |- | || born, for |- | || || boar, four, more |- | || || boor, moor |- | || || hurry, Murray (również w fur) |- | (ɝ) || , , || bird, herd, furry |- !colspan=3| Samogłoski zredukowane |- | || || roses, business |- | || || Rosa’s, cuppa |- | (ɚ) || || runner, mercer
Słownictwo Szkocka angielszczyzna wykazuje wiele zapożyczeń z języków scots i gaelickiego. PrzykładyBritish Phrasebook, s. 199–206.: – góra (z gaelic: ) – impreza – nieprzyjemny – bardzo – lunch – bardzo – znać ( – Znasz tamtego chłopaka?) – jezioro – chłopak – idiota – Anglik (od „”) – – góral (szkocki)
Gramatyka Szkocka odmiana angielskiego posiada kilka szczególnych konstrukcji gramatycznych: zamiast standardowego . () () Charakterystyczną cechą dialektu szkockiego jest rozróżnienie zaimków (liczba pojedyncza) i (liczba mnoga)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne BBC Radio Scotland na żywo Porównanie akcentów języka angielskiego z całego świata BBC Voices – Różne akcenty brytyjskie (audio) Pliki audio – mapa dialektów UK Scottish English vs Received Pronunciation – Akcent szkocki kontra angielska „wymowa przyjęta”
Kategoria:Języki Szkocji Kategoria:Odmiany terytorialne języka angielskiego