Południowa Grupa Wojsk (PdGW, ros. Южная группа войск, ЮГВ) – nazwa dwóch związków operacyjnych Armii Radzieckiej w Europie Środkowej w czasie zimnej wojny: w latach 1945–1947 w Bułgarii i w Rumunii, a następnie w latach 1957–1992 na Węgrzech.
Pierwsza PdGW (1945–1947) Pierwsza PdGW została sformowana 15 czerwca 1945 mocą rozkazu Naczelnego Dowództwa Armii Radzieckiej z 29 maja 1945 z jednostek 3. Frontu Ukraińskiego znajdujących się w Królestwie Rumunii i w Carstwie Bułgarii. W jej skład weszły 26. Armia i 37. Armia (przemianowana później na 10. Armię Zmechanizowaną).
Została rozformowana po zawarciu pokoju paryskiego z Ludową Republiką Bułgarii i Królestwem Rumunii w 1947; jednocześnie rozformowano 26. Armię. Jednostki stacjonujące w Bułgarii zostały wycofane do Karpackiego Okręgu Wojskowego w ZSRR. Jednostki stacjonujące w Rumunii pozostały w tym kraju na mocy nieformalnych porozumień między rządami Rumunii i ZSRR.
Dowódcy pierwszej PdGW: 1945-47 marszałek Fiodor Tołbuchin 1947 gen. płk Wiaczesław Cwietajew
Druga PdGW (1957–1992) W ramach Korpusu Specjalnego od 1955 na Węgrzech stacjonowały dwie gwardyjskie dywizje zmotoryzowane, dwie dywizje lotnicze oraz jednostki tyłowe i pomocnicze. Po wybuchu powstania na Węgrzech w 1956 w celu jego stłumienia 24 października 1956 ZSRR wprowadził na Węgry jedną gwardyjską dywizję zmechanizowaną z zachodniej Rumunii oraz z Karpackiego Okręgu Wojskowego jedną gwardyjską dywizję zmechanizowaną i jedną gwardyjską dywizję piechoty. Siły radzieckie na Węgrzech osiągnęły 31,5 tys. żołnierzy.
Po stłumieniu powstania i odzyskaniu władzy na Węgrzech przez partię komunistyczną Węgierska Republika Ludowa i ZSRR zawarły 28 maja 1957 roku porozumienie o stacjonowaniu wojsk radzieckich na Węgrzech jako Południowej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej. Siły te liczyły początkowo dwie gwardyjskie dywizje zmechanizowane i dwie gwardyjskie dywizje pancerne. Po zmianach nazw i numeracji w 1957 i 1965, według stanu na koniec lat 80. XX wieku w skład PdGW wchodziły: 13 Połtawska Gwardyjska Dywizja Pancerna ze sztabem w Veszprémie, 19 Mikołajowsko-Budapeszteńska Gwardyjska Dywizja Pancerna ze sztabem w Ostrzyhomiu, 93 Charkowska Gwardyjska Dywizja Zmechanizowana ze sztabem w Kecskemét, 254 Czerkaska Gwardyjska Dywizja Zmechanizowana ze sztabem w Székesfehérvár. 36 Armia Powietrzna ze sztabem w Budapeszcie oraz samodzielne mniejsze jednostki, w tym dwie brygady rakiet operacyjno-taktycznych.
Wojska Grupy liczyły 120–150 tys. żołnierzy. Do 1984 PdGW tworzyła 2 Front Zachodni na teatrze działań wojennych (1 Front Zachodni tworzył Grupę Wojsk Radzieckich w Niemczech). W skład 2 Frontu wchodziły także Centralna Grupa Wojsk i część wojsk Karpackiego Okręgu Wojskowego z Ukraińskiej SRR (do 1984). Zadaniem 2 Frontu Zachodniego było prowadzenie operacji zaczepnej w południowej części Niemiec i dalej na Włochy.
Pierwszą dywizję ze składu PdGW wycofano do ZSRR w 1988. Planowe wycofanie wojsk z terytorium Węgier rozpoczęło się w maju 1989. Pierwsza opuściła Węgry 13 Dywizja Pancerna i szkolny pułk czołgów, które zostały rozformowane. 19 Dywizja Pancerna została wycofana do Białoruskiego Okręgu Wojskowego, a 254 Dywizja Zmechanizowana – do Kijowskiego Okręgu Wojskowego. PdGW została formalnie rozwiązana 16 czerwca 1991, a ostatni żołnierz Federacji Rosyjskiej opuścił terytorium Węgier w 1992.
Dowódcy drugiej PdGW: 1956–60 gen. płk Michaił Kazakow; 1960–61 gen. płk. Matwiej Nikitin; 1961–62 gen. armii Pawieł Batow; 1962–69 gen. płk Konstantin Prowałow; 1969–75 gen. płk Boris Iwanow; 1975-79 gen. płk Fiedot Kriwda; 1979-82 gen. płk Włodzimierz Siwienok; 1982–85 gen. płk Konstantin Koczetow; 1985–88 gen. płk Aleksiej Demidow; 1988–90 gen. płk Matwiej Burłakow; 1990–92 gen. por. Wiktor Szyłow.
Zobacz też Północna Grupa Wojsk Zachodnia Grupa Wojsk Centralna Grupa Wojsk Układ Warszawski
Bibliografia
A.G. Lenskii, M.M. Tsybin The Soviet Ground Forces in the last years of the USSR, St Petersburg, 1991 Feskov et al. The Soviet Army in the years of the Cold War 1945-1991, Tomsk University Press, 2004 Słowar' Suchoputnych Wojsk, Wojennoje Izdatielstwo, Moskwa 1990
Linki zewnętrzne Strona poświęcona PdGW Strona o PdGW
Kategoria:Południowa Grupa Wojsk Kategoria:Radzieckie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1945 Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1947 Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1957 Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1992