thumb|240px|Tablica pamiątkowa ku czci Aleksandra Margolisa na cmentarzu żydowskim w Warszawie Aleksander Margolis, ps. „Paweł Gart” (ur. 21 lutego 1887 w Suwałkach, zm. 7 grudnia 1939) – polski lekarz internista i działacz społeczny żydowskiego pochodzenia.

Życiorys Urodził się w Suwałkach. Studiował medycynę na Uniwersytecie w Heidelbergu i Uniwersytecie w Strasburgu. W 1911 otrzymał tytuł doktora medycyny. Następnie praktykował w Łodzi. Był ordynatorem Oddziału Chorób Zakaźnych i dyrektorem Szpitala Miejskiego na Radogoszczu. Prowadził działalność społeczną i był jednym z liderów Bundu. Był też ławnikiem łódzkiej Rady Miejskiej, kierownikiem Wydziału Zdrowia, członkiem Zarządu Polskiej Izby Lekarskiej i Sądu Lekarskiego.

W listopadzie 1939Margolis-Edelman A., Ala z "Elementarza" Warszawa 2011, s. 24 aresztowany w akcji Intelligenzaktion Litzmannstadt i osadzony w obozie przejściowym na Radogoszczu (budynek dawnej fabryki Michała Glazera)Rapalski Stanisław, Pierwsze dni Radogoszcza.... Wraz z nim w obozie znajdował się jego przyjaciel Wincenty Tomaszewicz, dyrektor Wielospecjalistycznego Szpitala Ubezpieczalni Społecznej im. Ignacego Mościckiego w Łodzi. Margolis został rozstrzelany w grudniu 1939 r. w lesie lućmierskim k. Zgierza wraz z wieloma innymi osobami uwięzionymi podczas Intelligenzaktion Litzmannstadt. Na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona jego osobie. Tablica upamiętniająca Aleksandra Margolisa jest również na terenie mauzoleum radogoskiego (oddział Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi).

Życie prywatne Urodził się w rodzinie żydowskiej jako syn Izraela (lekarza pochodzącego z Sejn) i Sary.

Z małżeństwa z Anną z domu Markson (1892–1986) miał córkę Alinę (1922–2008), lekarkę i działaczkę społeczną, uczestniczkę powstania w getcie warszawskim i syna Jana (1928–1998), artystę plastyka, projektanta-wystawiennika. Jego zięciem był Marek Edelman (1919–2009). Brat Ignacy Margolis (1893–po 1939) był lekarzem okulistą, razem z żoną Klarą (zm. 1965 w Łodzi) wywieziony na Syberię, gdzie zmarł.

W 1936 mieszkał i miał gabinet w Łodzi przy ul. Przejazd (obecnie ul. J. Tuwima) 20Księga adresowa Łodzi 1936–1939, rozdz. Schematyzm miasta, s. 47., krótko przed wojną wyprowadził się do willi przy ul. Mostowej (obecnie ul. Aleksandra Zelwerowicza) 34a.

Prace Gruźlica w Łodzi. Studium epidemiologiczno-statystyczne. Łódź 1932 Insulina a gruźlica. Polska Gazeta Lekarska 3 (1924) O czynności żołądka w okresach początkowych gruźlicy. Polska Gazeta Lekarska (1927) O typach wydzielania żołądkowego. Polskie Archiwum medycyny wewnętrznej 3 (1925) Odczyn opaskowy w tyfusie plamistym i brzusznym W sprawie patogenezy okrągłego wrzodu żołądka. Polska Gazeta Lekarska 2 (1923) Śledziona a marskość wątroby. Warszawskie Czasopismo Lekarskie 11(42), s. 71–74 (1934)

W 1933 nakładem Księgarni F. Hoesicka wydał powieść Zachorowałem...

Upamiętnienie Aleksander Margolis został upamiętniony na wystawie dr Ludwiki Majewskiej pt. „Zagłada mikrokosmosu. Inteligencja w obozie w Radogoszczu 1939/40”, której wernisaż odbył się 10 października 2024 r. w Oddziale Martyrologii Radogoszcz Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi.

Przypisy

Bibliografia Rapalski Stanisław: Pierwsze dni Radogoszcza. Wspomnienie o tow. dr Aleksandrze Margolisie; maszynopis z 1955 r. w Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie, sygn. 301/3045. Rapalski Stanisław: Byłem w piekle. Wspomnienia z Radogoszcza. Łódź, 1969, s. 37, 53-56, 92-93, 103. Trębacz Michał: Aleksander Margolis (1888–1939). Lekarz, społecznik, polityk; [w:] Bohaterowie trudnych czasów. Zbiór VIII – Biblioteka „Kroniki Miasta Łodzi”. Łódź, 2013, s. 29–37. Słownik biograficzny lekarzy i farmaceutów – ofiar drugiej wojny światowej, s. 254–255

Majewska Ludwika: Powstańcy z bagażem Kraju Warty. Przyszli i byli uczestnicy Powstania Warszawskiego więzieni na Radogoszczu w Łodzi w czasie II wojny światowej, [w:] Dziś idę walczyć, Mamo…78. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego, red. B. Michalec, T. Skoczek, Warszawa 2022, s. 158, 162.

Linki zewnętrzne

Publikacje Aleksandra Margolisa w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Strasburgu Kategoria:Lekarze związani z Łodzią Kategoria:Ludzie urodzeni w Suwałkach Kategoria:Ludzie związani z Uniwersytetem w Heidelbergu Kategoria:Ofiary Intelligenzaktion Litzmannstadt Kategoria:Politycy Bundu Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Polscy lekarze Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Więźniowie obozu przejściowego w Radogoszczu Kategoria:Zmarli w 1939