Niemieckie Towarzystwo Kulturalno-Społeczne we Wrocławiu (NTKS; Deutsche Sozial-Kulturelle Gesellschaft in Breslau; DSKG) – organizacja społeczna skupiająca niemiecką mniejszość narodową na Dolnym Śląsku powstała w 1957, ponownie zarejestrowana w 1991.
Historia Organizacja została zarejestrowana przez władze PRL 4 maja 1957. U źródeł jej powstania leżała liberalizacja polityki wobec mniejszości narodowych w połowie lat 50. Zakres terytorialny działania Towarzystwa obejmował ówczesne województwo wrocławskie (z Legnicą, Jelenią Górą i Wałbrzychem) i – mimo podejmowanych prób stworzenia oddziałów na Pomorzu oraz Warmii i Mazurach – nie wykraczał poza granice regionu. Do Towarzystwa, które w początkowym okresie liczyło 4 tys. członków, mogły należeć osoby narodowości niemieckiej zamieszkałe w województwie wrocławskim bez względu na obywatelstwo (polskie lub wschodnioniemieckie). Większość członków posiadała obywatelstwo polskie lub była bezpaństwowcami, jednak w zarządzie zasiadały osoby z obywatelstwem NRD (m.in. pierwszy przewodniczący Richard Riedel). W pierwszych latach działalności opieką otoczyła Towarzystwo ambasada NRD, w późniejszym okresie zdystansowała się jednak od organizacji.
Celem działalności Towarzystwa jest pielęgnowanie kultury i języka niemieckiego oraz rozwój oświaty na obszarze Dolnego Śląska, reprezentacja mniejszości niemieckiej w kontaktach z władzami centralnymi i terenowymi oraz działanie na rzecz zbliżenia polsko-niemieckiego.
W pierwszym zjeździe w dniu 14 kwietnia 1957 uczestniczyło 132 delegatów oraz przedstawiciele ambasady NRD i przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we Wrocławiu.
Początkowo Towarzystwo skupiało dwa oddziały miejskie: w Wałbrzychu i Wrocławiu oraz koła terenowe m.in. w Jeleniej Górze (Cieplicach), Mieroszowie-Unisławiu Śl., Świdnicy, Legnicy, Bolesławcu, Szczawnie-Zdroju, Kudowie, Nowej Rudzie i Boguszowie. W najbliższych latach część z tych ośrodków uległa likwidacji (m.in. Kudowa Zdrój i Świdnica) na skutek masowych wyjazdów mniejszości niemieckiej do NRD i RFN. W 1960 liczba kół wynosiła 9, a liczba członków towarzystwa zmniejszyła się do 750. Około 2/3 członków należała do organizacji w Wałbrzychu i Wrocławiu.
Organizacja była finansowana ze środków Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, składek członkowskich oraz dochodów własnych (m.in. z organizacji imprez oraz utrzymywania klubu w Wałbrzychu).
W latach 60. i 70. aktywność Towarzystwa osłabła, co wiązało się z licznymi wyjazdami do NRD i RFN. W 1972 zmieniła ona nazwę na Niemieckie Towarzystwo Wspólno-Kulturalne, a Towarzystwo zobowiązano do walki o socjalizm w kraju, pokój na świecie oraz przyjaźń między narodami, jak również popularyzację tzw. dorobku NRD i PRL wśród dolnośląskich Niemców.
Organizacja w zasadzie przetrwała do przełomu demokratycznego w 1989 (w okresie stanu wojennego była zawieszona). Na początku lat 90. na jej podstawie powstały cztery Towarzystwa Społeczno-Kulturalne Niemców we Wrocławiu, w Wałbrzychu, w Jeleniej Górze i w Legnicy, następnie również Towarzystwo w Kamiennej Górze oraz wrocławski oddział Związku Młodzieży Mniejszości Niemieckiej w Polsce. W 2011 zarejestrowano Niemieckie Towarzystwo Kulturalno-Społeczne w Kłodzku. Każdy z oddziałów został zaopatrzony w siedziby odnowione z pieniędzy rządu RFN.
Współczesność Obecnie Towarzystwo liczy 1,4 tys. członków zwyczajnych i wspierających, wśród nich również osoby pochodzenia polskiego zainteresowane kulturą niemiecką. Celem Towarzystwa pozostaje – podobnie jak w PRL – pielęgnowanie i popularyzowanie języka niemieckiego (są prowadzone kursy języka niemieckiego dla jego członków) oraz kultury Dolnego Śląska przy współpracy ze społecznością polską i władzami samorządowymi.
W ramach Towarzystwa działają trzy Komisje: Kultury, Socjalna oraz ds. dzieci i młodzieży. Organizacja wydaje własny kwartalnik „Niederschlesisches Informationslblatt” (Dolnośląski Biuletyn Informacyjny), od 2011 roku pod zmienionym tytułem „Niederschlesische Informationen”. Towarzystwo jest wspierane materialnie i logistycznie przez Konsulat Generalny RFN we Wrocławiu, Instytut Stosunków Zagranicznych w Stuttgarcie, Fundację Rozwoju Śląska i Wspierania Inicjatyw Lokalnych oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Długoletnimi przewodniczącymi Towarzystwa byli Friedrich Petrach oraz Renata Zajączkowska. Od wiosny 2019 jest nią Krystyna Kadlewicz.
Przypisy Przewidziano jednak również członkostwo honorowe, które mogli uzyskać Polacy szczególnie zainteresowani kulturą niemiecką. „Niederschlesische Informationen” („Informacje Dolnośląskie” ).
Bibliografia Beata Ociepka, Niemcy na Dolnym Śląsku w latach 1945–1970, Uniwersytet Wrocławski, Wrocław 1992
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Niemieckiego Towarzystwa Kulturalno-Społecznego we Wrocławiu
Kategoria:Kultura we Wrocławiu Kategoria:Niemieckie organizacje w Polsce Kategoria:Organizacje niemieckie na Śląsku Kategoria:Stosunki polsko-niemieckie