thumb|upright=1.2|Ministranci ubrani w komże i pelerynki w kolorze liturgicznym Ministrant ( – służyć, posługiwać, pomagać) – w katolicyzmie: osoba posługująca w liturgii, najczęściej w czasie sprawowania Eucharystii, a także nabożeństw poza Mszą świętą. Nazwa obejmuje także konkretną funkcję wykonywaną podczas liturgii (np. ministrant ołtarza, ministrant księgi, ministrant światła) przez dorosłych, młodzież i dzieci. Zaleca się, by ministranci byli objęci odpowiednią formacją, zgodnie z Dyrektorium Duszpasterstwa Służby Liturgicznej, i otrzymali błogosławieństwo do pełnienia swojej funkcji, zgodnie z księgą Obrzędy błogosławieństw służby liturgicznej.
Strój liturgiczny thumb|upright=1.2|Lektorzy w albach przepasanych cingulum thumb|upright=1.2|Ministranci ubrani w sutanele Każda diecezja, a nawet parafia, ma własne zasady dotyczące ubioru członków Liturgicznej Służby Ołtarza.
Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego reguluje kwestię strojów liturgicznych w sposób następujący:
Zwyczajowym strojem ministranta, który ma najdłuższą historię jest: sutanela – suknia, zakładana w pasie lub sutanna w odpowiednim kolorze liturgicznym, komża, pelerynka (kołnierz) – zakładana wokół szyi i na ramiona na komżę. Kolor pelerynki również odpowiada okresowi liturgicznemu.
Zdarza się, że w stroju pomija się sutanelę lub pelerynkę (albo i oba te elementy – wtedy ministranci służą w samych komżach). Występują też sytuacje, gdzie kołnierz i rewerenda tworzą sutanelę, czyli szatę na wzór kapłańskiej sutanny. Strój ministranta może różnić się w zależności od jego stopnia zaawansowania w służbie – zależnie od zwyczajów w danej parafii ministranci rozpoczynający służbę otrzymują z rąk księdza-opiekuna komżę, a potem pelerynkę (lub obie równocześnie).
Niedopuszczalnym jest, aby ktokolwiek służył na Mszy Świętej w zwykłym stroju świeckim. Zgodnie z punktem 65. Ceremoniału Liturgicznej Posługi Biskupów zakładanie komży bezpośrednio na strój świecki, jest niedozwolone i wymaga użycia sutanny.
Zadania ministranta Podstawowymi funkcjami ministranckimi są: kandydat – przyjęto, że kandydaci do czasu przyjęcia do grona ministrantów poprzez uroczyście błogosławieństwo do pełnienia funkcji ministranta nie mogą wykonywać żadnych posług liturgicznych, możliwe są jednak wyjątki od tej reguły – Dyrektorium Duszpasterstwa Służby Liturgicznej w punkcie 61 stwierdza, że „jeśli (...) prowadzący formację uznają za słuszne, mogą te osoby dopuścić do pełnienia niektórych funkcji w czasie Mszy Świętej w ciągu tygodnia” (nie w niedziele czy uroczystości). Okres kandydatury określa proboszcz lub opiekun parafialny LSO. Powinien on być na tyle długi, aby kandydat poznał wszystkie elementy służby przy ołtarzu. Niektóre parafie okres kandydatury dzielą na stopnie aspiranta i kandydata. W takim wypadku aspirant nie nosi stroju liturgicznego w ogóle, kandydat zaś nosi komżę (bez pelerynki i sutaneli), choralista – jego główną funkcją jest odpowiadanie na wezwania kapłana podczas mszy świętej (również śpiewem – stąd nazwa), w czasie sprawowania liturgii wykonuje on jednak jeszcze drugą funkcję, którą jest dawanie sygnałów dzwonkami i gongiem. Zadania choralisty: dzwonienie sygnaturką na rozpoczęcie procesji wejścia, dzwonienie gongiem podczas ukazania Hostii oraz kielicha z Krwią Pańską, dzwonienie dzwonkami w odpowiednich momentach w czasie liturgii (nie ma ściśle określonej zasady, kiedy należy używać dzwonków, każda diecezja i parafia ma swoje tradycje oraz zwyczaje). Kiedy choralistów jest więcej, jeden z nich powinien dzwonić dzwonkami, a inny gongiem, ministrant ołtarza – jego zadaniem jest przygotowanie ołtarza i świętych naczyń. Zwykle podczas liturgii funkcję tę pełnią dwie osoby. W procesji wejścia ministrant ołtarza idzie za choralistami. Zadania ministranta ołtarzahttp://www.oaza.pl/cdl/ksl/kpl/ministranci_oltarza/prezentacja_funkcji_ministrantow_oltarza.pdf.: przygotowanie naczyń liturgicznych (zarówno przed liturgią, jak i w trakcie) i troska o nie, przygotowanie ołtarza do liturgii eucharystycznej: rozłożenie korporału, ustawienie kielicha i puszek (jeśli jest przewidziana procesja z darami, zadanie to należy do ceremoniarza), pomoc w odebraniu darów ofiarnych (jeśli jest przewidziana procesja z darami), podawanie celebransowi ampułek z wodą i winem, posługa przy obrzędzie lavabo, posługa przy patenie podczas Komunii Świętej, posługa przy puryfikacji (oczyszczeniu naczyń liturgicznych), ministrant krzyża (krucyferariusz) – niesie krzyż w procesji. Idzie on za ministrantami kadzidła w towarzystwie ceroferariuszy. W czasie Mszy św. swoją posługę pełni jedynie w procesji wejścia i wyjścia. Może także pełnić swoją funkcję w czasie obrzędów nadzwyczajnych i innych procesji. Rodzaje krzyży procesyjnychhttp://www.wysoka.olesno.pl/pliki/rodzaje_krzyza.pdf.: krzyż łaciński – używany jest wtedy, gdy liturgii Mszy świętej przewodniczy kapłan oraz biskup, krzyż arcybiskupi (patriarchalny) – winien być używany w czasie liturgii mszy świętej pod przewodnictwem arcybiskupa, a zwłaszcza metropolity oraz kardynała, Ten rodzaj krzyża wyróżnia się występowaniem jednego długiego ramienia oraz ramienia krótszego, krzyż papieski – używa się go tylko wtedy, gdy liturgii mszy świętej przewodniczy papież – obecny lub emerytowany. Ten rodzaj krzyża wyróżnia się piramidalnym układem trzech ramion, ministrant światła (ceroferariusz) – podczas liturgii niesie świecę lub pochodnię. Udział ceroferariuszy w mszy św.: podczas procesji wejścia idą za turyferariuszem i nawikulariuszem, a po obu stronach krucyferariusza, w procesji z ewangeliarzem i podczas odczytywania Ewangelii (poza opisem Męki Pańskiej w Niedzielę Palmową oraz liturgią Wigilii Paschalnej w Wielką Sobotę); ustawiają się wówczas twarzami do siebie, po obu stronach ambony, w procesji wyjścia prowadzą asystę razem z krucyferariuszem, udział w liturgii poza mszą: w procesji teoforycznej dwóch ceroferariuszy idzie na przodzie po obu stronach krzyża, a ponadto dwóch przed kapłanem niosącym Najświętszy Sakrament, ministranci kadzidła (nawikulariusz i turyferariusz) – odpowiadają za kadzidło podczas liturgii. Turyferariusz, idący po prawej stronie, niesie trybularz, inaczej kadzielnicę, a nawikulariusz, idący po lewej stronie, nawikułę, inaczej łódkę. Kadzidło podaje się w następujących momentachhttp://www.oaza.pl/cdl/ksl/kpl/ministranci_kadzidla/prezentacja_funkcji_ministrantow_kadzidla.pdf.: obrzędy wstępne (okadzenie ołtarza), odczytanie Ewangelii (okadzenie ewangeliarza przed jej proklamacją – wyjątek stanowi opis Męki Pańskiej w Niedzielę Palmową), przygotowanie darów (okadzenie darów na ołtarzu, a następnie głównego celebransa, koncelebransów i ludu), przeistoczenie (okadzenie Najświętszych Postaci, gdy celebrans ukazuje je ludowi), podczas wystawienia Najświętszego Sakramentu: bezpośrednio po wystawieniu, a także przed błogosławieństwem i podczas błogosławieństwa, ministrant księgi – odpowiedzialny za wszystkie księgi, używane podczas mszy św. i nabożeństw. Do jego zadań należyhttp://www.oaza.pl/cdl/ksl/kpl/ministrant_ksiegi/prezentacja_funkcji_ministranta_ksiegi.pdf.: przygotowanie tekstów modlitwy powszechnej, przygotowanie czytań mszalnych w lekcjonarzu, przygotowanie odpowiednich tekstów w mszale, podtrzymywanie mszału przed celebransem przy miejscu przewodniczenia (na obrzędy wstępne, na kolektę, na modlitwę po Komunii i na błogosławieństwo), a także usługiwanie celebransowi przy mszale położonym na ołtarzu, podtrzymywanie wszelkich innych tekstów oraz modlitw (np. wstępu oraz zakończenia modlitwy powszechnej) przed celebransem. Wszelkie teksty podaje celebransowi, stojąc od jego zewnętrznej strony, wyniesienie mszału na ołtarz w czasie przygotowania darów i zabranie go stamtąd po Komunii Świętej, ministrant słowa Bożego (tzw. „lektor promowany”) – ministrant pełniący funkcję lektora i pobłogosławiony do jej pełnienia przez opiekuna służby liturgicznej, proboszcza lub dziekana, względnie zaproszonego biskupaKonferencja Episkopatu Polski, Obrzędy błogosławieństw służby liturgicznej, Wprowadzenie, 13.. Jego podstawowym strojem liturgicznym jest alba lub inny, wyróżniający strój, zgodnie ze zwyczajem miejscowym. Do zadań ministranta słowa Bożego należy odczytywanie Słowa Bożego, wezwań modlitwy powszechnej, komentarzy mszalnych, może także wykonywać psalmy responsoryjne. Jeśli nie ma diakona, lektor, idąc przed kapłanem, może nieść w procesji na wejście ewangeliarz, który następnie kładzie na ołtarzu. Jako starszy z grona ministrantów sprawuje nad nimi opiekę, psałterzysta – osoba, która podczas liturgii wykonuje psalm responsoryjny, ceremoniarz (mistrz ceremonii) – odpowiada za przygotowanie liturgii i jej poprawny przebieg. Odpowiada bezpośrednio po celebransie za poprawność liturgii. Musi posiadać dużą wiedzę dotyczącą przepisów liturgicznych. Może pełnić rolę animatora służby liturgicznej. Często jako element stroju liturgicznego nosi krzyż ceremoniarski, nakładany uroczyście przez biskupa. W procesji wejścia ceremoniarz idzie przed lub nieco za celebransem, wraz z ministrantem księgi. Do jego obowiązków należy: przeprowadzenie próby liturgii, czuwanie nad przebiegiem liturgii, dawanie znaków asyście, co należy w danym momencie zrobić, podawanie celebransowi dodatkowych modlitw i tekstów niezawartych w księgach liturgicznych, rozłożenie kielicha, gdy jest przewidziana procesja z darami i ministranci ołtarza wychodzą wraz z celebransem (diakonem) przed prezbiterium, by odebrać dary, przeniesione w procesji przez wiernych obsługa mikrofonu, interweniowanie w nietypowych sytuacjach, które zakłócają normalny przebieg liturgii.
Nie zawsze liczba ministrantów obecnych podczas danej liturgii pozwala na takie przyporządkowanie obowiązków do stopni formacyjnych, jak zostało to przedstawione powyżej. W przypadku braku ministrantów o niższym stopniu, każde zadanie dla nich właściwe może zostać przejęte przez lektora bądź ceremoniarza. W przypadku braku ministrantów o wyższym stopniu, funkcje im należne często przejmowane są przez kościelnego, diakona, koncelebransów lub w ostateczności przez samego głównego celebransaOgólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego:135. Gdyby nie było lektora, sam kapłan, stojąc na ambonie, wygłasza wszystkie czytania i psalm. Tam też, jeśli stosuje się okadzenia, kapłan nakłada i błogosławi kadzidło oraz głęboko pochylony, modli się cicho słowami: Wszechmogący Boże, oczyść serce.171. Gdy w celebracji eucharystycznej uczestniczy diakon (...), jeśli nie ma innych usługujących, a zachodzi potrzeba, pełni należące do nich funkcje.208. Jeśli w Mszy koncelebrowanej nie bierze udziału diakon, jego funkcje pełnią niektórzy spośród koncelebransów. Jeśli nie ma też innych usługujących, właściwe im funkcje można powierzyć innym odpowiednio przygotowanym wiernym; w przeciwnym razie pełnią je niektórzy koncelebransi... Poważnym nadużyciem liturgicznym jest odprawianie mszy świętej z udziałem ludu, do której nie służy ani jeden ministrant, o czym w praktyce bardzo często się zapomina. W przypadku mszy z udziałem ludu, jeden ministrant to bezwzględne minimum. Nawet zaś we mszy bez udziału ludu jest on, co do zasady, konieczny. Taka msza, dawniej zwana mszą bez ludu, nazywana jest obecnie mszą w której obok kapłana uczestniczy tylko jeden usługujący; on też wykonuje funkcje ludu. Zgodnie z przepisami zawartymi w Ogólnym wprowadzeniu do Mszału Rzymskiego:
Biblijne pierwowzory ministrantów