Ciwun (lit. tijūnas od łac. tivunus, białor. цівун, ros. тиун, rus. тивун) – urząd ziemski w Wielkim Księstwie Litewskim. Nazwa o nordyckim źródłosłowie zapożyczona z Rusi.
Urząd powstał w XIV wieku, gdy Litwa rozpoczęła ekspansję na obszary Rusi, adaptując wiele zastanych tam rozwiązań prawno-ustrojowych. Początkowo ciwuni byli zarządcami lub dzierżawcami majątków książęcych. Takich majątków było na Litwie 12, natomiast na Żmudzi 14: ejragolski, wielko-dyrwiański, mało-dyrwiański, retowski, użwencki, pojurski, twerski, szadowski, berżański, , korszewski, wiekszwiański, i birżyniański. W późniejszym okresie, kiedy majątków królewskich ubywało, zmniejszyła się liczba ciwunów i funkcje przez nich pełnione. Konstytucja z 1588 r. przyznała ciwunowi pierwsze miejsce w hierarchii urzędów ziemskich na Litwie. W XVIII w. pozostało ich na Litwie już tylko dwóch: wileński i trocki – wybierani przez sejmiki a zatwierdzani przez króla. Na Żmudzi utrzymało się 12 – mianowanych przez króla.
Pierwsze miejsce w hierarchii urzędników ziemskich litewskich miało charakter czysto honorowy. Jedyną ich kompetencją było zagajanie sejmików ziemskich, co w innych województwach Wielkiego Księstwa było przypisane do kompetencji marszałków.
Na Żmudzi, gdzie był tylko jeden podkomorzy na cały obszar księstwa, według ustawy z 1764 roku ciwuni sprawowali sądy graniczne. Instancją apelacyjną od ich orzeczeń był kasztelan żmudzki. Tą ustawą określono niepołączalność urzędu ciwuna z sędzią ziemskim oraz grodzkim.
Przypisy Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska ilustrowana. T. 1 (A-D). Wyd. 2. Warszawa: PWN / Wiedza Powszechna, 1972, s. 246. Polski Słownik Biograficzny. T.8, s. 318: "Gorski Michał (zm. 1776) ciwun tendziagolski, później kasztelan żmudzki".
Aleksander Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: KSW, 1927, s. 65 : "urzędnik ziemski", z rus. tiwun, a to z nord. thiun, "Diener" (służący). Słownik rzeczy i spraw polskich (opr. Zofia de Bondy). Warszawa: M. Arct, 1934, s. 39-40. Volumina Legum, tom 7 str. 181, Activitas Civunow Xięstwa Żmudzkiego.
Kategoria:Historia Litwy Kategoria:Urzędy staropolskie Kategoria:Urzędy ziemskie