Kalendarium II wojny światowej – Polska

Kalendarium II wojny światowej – Polska – chronologiczne zestawienie najważniejszych faktów z dziejów II wojny światowej.

1939 23 sierpnia – podpisanie paktu Ribbentrop-Mołotow między III Rzeszą a Związkiem Radzieckim o podziale stref wpływów w Europie Środkowej. 1 września: Niemcy zaatakowały Polskę. Początek działań wojennych w Europie. Rozpoczęła się II wojna światowa. wkroczenie wojsk niemieckich na terytorium Wolnego Miasta Gdańsk i Polski (operacja Fall Weiss). o 4.34 trzy bombowce nurkujące z 3./StG 1, dowodzone przez Staffelkapitäna Oberleutnanta Brunona Dilleya zaatakowały most w Tczewie. o 4.42 rano I dywizjon 76 Pułku Luftwaffe bombowców nurkowych imienia Immelmanna, pod dowództwem kapitana Waltera Siegela, rozpoczął bombardowanie polskiego miasta Wielunia. o 4.45 niemiecki pancernik szkolny „Schleswig-Holstein” rozpoczął ostrzeliwanie Polskiej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte w Gdańsku. w Wolnym Mieście Gdańsku toczyły się walki o budynek Poczty Polskiej na placu Heweliusza. Po 14 godzinach walk, gdy atakujący Niemcy podpalili budynek miotaczami ognia, polscy pocztowcy skapitulowali. około 7.00 w rejonie Olkusza został zestrzelony pierwszy niemiecki samolot. Zwycięstwo odniósł podporucznik Władysław Gnyś ze 121 Eskadry Krakowskiej. rozpoczęła się bitwa pod Mławą na północnym Mazowszu. Oddziały polskiej Armii Modlin zaatakowane zostały przez niemiecką 3 Armię, nacierającą z Prus Wschodnich. Wołyńska Brygada Kawalerii stoczyła pod Mokrą w rejonie Częstochowy bitwę z niemiecką 4 Dywizją Pancerną. około godziny 18.00 niemieckie bombowce Ju 87 zaatakowały stawiacza min ORP Gryf i 6 trałowców. 2 września: pod Jordanowem 10 Brygada Kawalerii pod dowództwem płk. Maczka zniszczyła 50 czołgów niemieckich należących do XXII Korpusu Armijnego. sześć samolotów PZL.23 Karaś z 24 Eskadry Rozpoznawczej Armii Kraków zbombardowało niemieckie kolumny pod Częstochową (pierwsze bombardowanie wojsk niemieckich w II wojnie światowej). samoloty niemieckiej siły powietrznej Luftwaffe zaatakowały wieś Chmielów zabijając około pięćdziesięciu mieszkańców. samolot typu PZL.23 Karaś zbombardował fabrykę w Oławie (pierwsze bombardowanie Niemiec w czasie II wojny światowej). samoloty Luftwaffe zbombardowały w Kole pociąg ewakuacyjny z Krotoszyna, zabijając około 250 cywilów. 3 września: zakończyła się bitwa pod Mławą. wojska niemieckie zajęły Częstochowę. Luftwaffe zatopiła dwa okręty polskie, zatonął stawiacz min ORP Gryf i kontrtorpedowiec ORP Wicher. w Bydgoszczy doszło do walk jednostek polskich z niemieckimi dywersantami wspomaganymi przez miejscowych Niemców (m.in. członków Hitlerjugend). Część pojmanych Niemców rozstrzelano, innych wysiedlono. Propaganda niemiecka nadała tym wydarzeniom nazwę „Blutsonntag Bromberg” – „bydgoska krwawa niedziela”. Po wkroczeniu Wehrmachtu rozpoczęły się represje na ludności polskiej za udział w „krwawej niedzieli” – egzekucje i wywózki do obozów koncentracyjnych. rozpoczęło się bombardowanie miasta Łomży, które do 7 września nękane było tylko w ten sposób. W tym czasie (od 2 do 8 września) toczyły się zacięte boje na odcinkach Nowogród – Szablak – Piątnica (33 Pułk Piechoty). utworzono Legion Czechów i Słowaków. 4 września: wojska niemieckie zajęły Kalisz. rozpoczęła się ewakuacja z Warszawy centralnych instytucji państwowych. w Katowicach po przełamaniu 3 września obrony prowadzonej przez kompanię 3 batalionu kpt. Pawła Staszkiewicza z 201 Pułku Piechoty, kompanię kolarzy oraz ok. 100-osobowy oddział ochotników pod dowództwem powstańca śląskiego Nikodema Renca, padła reduta – wieża spadochronowa – broniona przez śląskich harcerzy. Żołnierze Wehrmachtu zrzucili na ziemię z 50-metrowej wysokości ostatnich rannych obrońców. Katowice zostały zajęte przez 239 Dywizję Piechoty XIV Armii oraz 56 i 68 Pułki Grenzschutzu. Po południu wybuchły ponownie krótkotrwałe walki w rejonie kościoła ewangelickiego, Placu Wolności, Domu Powstańca, teatru i ul. Mariackiej. Po opanowaniu miasta Niemcy spalili synagogę przy ul. Mickiewicza oraz dokonali masowych egzekucji na około 860 powstańcach śląskich, harcerzach i polskiej ludności. „krwawy poniedziałek” w Częstochowie – żołnierze Wehrmachtu zastrzelili na ulicach 300–500 mieszkańców miasta. w Gostyni na Górnym Śląsku, po zajęciu miejscowości, oficer Wehrmachtu zastrzelił proboszcza ks. Tomasza Mamzera i kilkunastu mieszkańców. Do kolumny wojskowej miały paść strzały z wieży kościelnej. załoga samolotu Karaś z 51 eskadry rozpoznawczej ostrzelała i obrzuciła bombami niemiecki pociąg przewożący uzbrojenie i sprzęt wojskowy na dworcu w Białej Piskiej na terenie Prus Wschodnich. 5 września: Rozpoczęły się represje wobec ludności cywilnej w Bydgoszczy w odwecie za zdławienie niemieckiej akcji dywersyjnej. Samoloty Luftwaffe ostrzelały w okolicach Koła grupę uchodźców z Kalisza. 60 osób zginęło. Toruń opuścił wojewoda pomorski Władysław Raczkiewicz 6 września: rząd opuścił Warszawę. bitwa pod Tomaszowem Mazowieckim. wojska niemieckie zajęły Kraków. bitwa obronna i wejście okupanta do Starachowic. 7 września: poddała się załoga Polskiej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte. wojska niemieckie zajęły Toruń Rząd RP i Naczelny Wódz opuścili Warszawę. wojska niemieckie podeszły pod linie obronne otaczające Łomżę. Podczas kilku ataków przeprowadzonych tego dnia siły nieprzyjaciela straciły ponad 50% ludzi i sprzętu. Szybki ruch wojsk niemieckich został na tym odcinku zatrzymany. Początek obrony odcinka „Wizna” nad Narwią. W rejonie miejscowości Wizna na północny wschód od Łomży 720 żołnierzy pod komendą kpt. Władysława Raginisa stawiło czoło 42 200 żołnierzom XIX Korpusu Armijnego gen. Heinza Guderiana atakującego z Prus Wschodnich w stronę Brześcia. 8 września: próba zdobycia Warszawy z marszu przez wojska niemieckiej 4 Dywizji Pancernej. Szturm odparty został na południowych rogatkach miasta na Ochocie w rejonie ulic Grójeckiej i Częstochowskiej. wojska niemieckie zajęły Łódź. drugi dzień obrony Łomży. Ataki Niemców skoncentrowały się na forcie nr 3 w Piątnicy Poduchownej. Do południa odparto 4 ataki. Popołudnie było spokojniejsze. Nocą, po przygotowaniu artyleryjskim i zadymieniu wojska niemieckie przeprawiły się przez Narew, kilka kilometrów poniżej punktu obrony w Piątnicy i zdobyły Nowogród. rozpoczęła się bitwa pod Iłżą w województwie kieleckim. 9 września: ponowna próba zdobycia Warszawy przez niemiecką 4 DPanc. Niemcy zostają odparci, tracąc blisko 50% wprowadzonych do walki czołgów. rozpoczęła się bitwa nad Bzurą. Bitwa stoczona przez dwie polskie armie: Armię „Poznań” gen. Tadeusza Kutrzeby i Armię „Pomorze” gen. Władysława Bortnowskiego, z dwoma niemieckimi armiami z Grupy Armii Południe („Süd”): 8 Armią gen. Johannesa Blaskowitza i 10 Armią gen. Waltera von Reichenau. zakończyła się bitwa pod Iłżą w województwie kieleckim. zbrodnia na polskich jeńcach wojennych pod Ciepielowem koło Radomia. obrona przeprawy pod Łomżą. Przed południem 3 ataki na fort nr 2 w Piątnicy Poduchownej ze wsparciem artylerii i lotnictwa, po południu atak na fort nr 1 – wszystkie odparte. zajęcie Redy przez Niemców. 10 września: 4 dzień obrony odcinka „Wizna”. Załoga kpt. Władysława Raginisa zadała dotkliwe straty atakującemu XIX Korpusowi Armijnemu pod komendą gen. gen. Heinza Guderiana – na jednego zabitego Polaka przypadło 40 zabitych Niemców. Polacy poddali się, dopiero gdy Niemcy zagrozili rozstrzelaniem jeńców wojennych. Obrona Jarosławia. wojska niemieckie zajęły Poznań. pierwsza masowa egzekucja Polaków w Bydgoszczy. Rozstrzelano około 1500 osób. forty w Piątnicy Poduchownej wciąż broniły dostępu do przeprawy na Narwi i miasta Łomża. Rano odparto ataki na forty nr 2 i 3. Do godziny 18 wojska niemieckie absorbowały obronę fortów, po czym odstąpiły poza zasięg polskiej artylerii. Około godz. 20.30 dowódca 18 Dywizji Piechoty, płk. Kossecki, wydał 33 pp rozkaz do odwrotu. Załoga przyjęła rozkaz z niedowierzaniem. Polska obrona Łomży rozpoczęła odwrót do miejscowości Bacze Mokre. po kilkugodzinnej wymianie ognia artyleryjskiego, ok. godz. 15.00 wojska niemieckie weszły do Osięcin i stworzyły w tamtejszej wikariatce punkt opatrunkowy. Było wielu rannych, gdyż Włocławek wciąż się bronił. 11 września – Mszczonów odbity został nocnym atakiem 31 pułku Strzelców Kaniowskich, którymi dowodził ppłk Wincenty Wnuk. 12 września: konferencja w Jełowej pod Opolem w III Rzeszy. Narada najwyższych dostojników III Rzeszy w sprawie podbitych ziem polskich oraz kwestii ukraińskiej. Narada miała także związek z ociąganiem się strony radzieckiej z wykonaniem zobowiązań sojuszniczych względem III Rzeszy. 3 polskie trałowce „Jaskółka”, „Czajka” i „Rybitwa” skutecznie ostrzelały oddziały niemieckie atakujące Kępę Oksywską z pozycji położonej 4 km na wschód od Cypla Rewskiego (każdy trałowiec posiadał tylko 1 działo 75 mm). Akcję tę powtórzono 2 dni później podczas walk o wieś Mechelinki. helska bateria 105 mm uszkodziła jednym pociskiem niemiecki trałowiec „Otto Braun”. wieczorem polskie oddziały opuściły Gdynię, wycofując się w sposób zorganizowany na Kępę Oksywską. 13 września: wojska niemieckie zajęły Włocławek. bitwa pod Mińskiem Mazowieckim. zbombardowanie przez Luftwaffe miasta Frampol na Lubelszczyźnie. polskie trałowce ustawiły zagrodę minową na południe od Helu. zajęcie miasta Stryj przez Ukraińców. bitwa pod Krzywczą. niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein” ostrzeliwał Gdynię. 14 września – wojska niemieckie zajęły Gdynię. 15 września: wojska niemieckie zajęły Przemyśl. w odwecie za zabicie oficera Wehrmachtu w Cechówce (dziś część Sulejówka) Niemcy zamordowali co najmniej 58 Polaków. thumb|Linia spotkania wojsk niemieckich i radzieckich we wrześniu 1939 17 września: atak wojsk radzieckich na terytorium Polski. rozpoczęła się I bitwa pod Tomaszowem Lubelskim Armii „Kraków” i „Lublin” (do 20 września). pożar Zamku Królewskiego w Warszawie w wyniku niemieckiego bombardowania. o zmroku 9 „Karasi”, 1 „Łoś” i 1 RWD-8 24 Eskadry Rozpoznawczej odleciało do Rumunii. 17/18 września – Rząd RP opuścił terytorium Polski. 18 września: internowanie władz polskich w Rumunii. Niemcy wkroczyli do Lublina. ucieczka ORP Orzeł z portu w Tallinnie. uszkodzony ORP Sęp internowany został na wodach szwedzkich w pobliżu Nynäshamn. godz. 8:00 trzygodzinny pojedynek artyleryjski pomiędzy: niemieckim pancernikiem „Schleswig-Holstein”, torpedowcem „T 196”, okrętem artyleryjskim „Fuchs” i 2 trałowcami a baterią „Canet” (1 działo 100 mm) i oksywską 1. baterią plot. (2 działa 75 mm). w popołudnie niemiecki pancernik „Schleswig-Holstein” ostrzeliwał baterię cyplową 152,4 mm (wystrzelił 20 salw z dział 280 mm). w Śladowie pod Sochaczewem żołnierze Wehrmachtu dokonali mordu na 300 osobach, w tym 150 jeńcach wojennych. w Henrykowie pod Sochaczewem żołnierze Wehrmachtu zamordowali od 73 do 88 osób, w tym wielu uchodźców z zachodniej Polski. 19 września: padła Kępa Oksywska. do Gdańska przybył z wizytą Adolf Hitler. zajęcie Wilna przez wojska radzieckie. pozbawiony paliwa i uszkodzony ORP Ryś internowany został na wodach szwedzkich w rejonie Sandhamn. 20 września: koniec bitwy nad Bzurą. Bitwa stoczona została przez Armię „Poznań” gen. Tadeusza Kutrzeby i Armię „Pomorze” gen. Władysława Bortnowskiego z dwoma niemieckimi armiami z Grupy Armii Południe („Süd”), 8 Armią gen. Johannesa Blaskowitza i 10 Armią gen. Waltera von Reichenau. Była to największa bitwa kampanii 1939 roku. początek obrony Grodna przed Armią Czerwoną. początek obrony Helu, zakończonej 2 października kapitulacją polskiej załogi. komisarzem miasta Krakowa z nadania okupacyjnych władz niemieckich został Ernst Zörner. 21 września: Reinhard Heydrich, szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, przekazał wszystkim dowódcom grup operacyjnych Policji Bezpieczeństwa na ziemiach polskich rozkaz o rozwiązaniu „problemu żydowskiego na okupowanych terytoriach”. 22 września: