mały|242px|Metropolita Amfilochiusz na uroczystościach 70. rocznicy masakry Serbów, Żydów i Romów w południowej Bačce, 2012 (stoi pierwszy z lewej) Amfilochiusz, imię świeckie Risto Radović (ur. 7 stycznia 1938 w Bare Radovića, zm. 30 października 2020 w PodgoricyPreminuo mitropolit Amfilohije ) – serbski biskup prawosławny, metropolita Czarnogóry i Przymorza.
Życiorys Młodość i działalność akademicka Urodził się w wielodzietnej rodzinie Ćiry i Milevy Radoviciów w Czarnogórze, miał sześciu braci i dwie siostryRozmowa z metropolitą Amfilochiuszem, Mitropolit Amfilohije u Chikagu.. Edukację na poziomie podstawowym i średnim odebrał w Barze oraz w monasterze MoračaМитрополит Черногорский и Приморский Амфилохий избран почетным доктором Санкт-Петербургской духовной академии..
Ukończył Akademię Duchowną św. Sawy w Belgradzie w 1962Biografia na stronach Patriarchatu Moskiewskiego.. Był również absolwentem Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu w Belgradzie na kierunku filologia klasyczna. Naukę kontynuował na stażach na Uniwersytecie Starokatolickim w Bernie, następnie w Anselmianum w Rzymie, po czym przez siedem lat przebywał w Grecji, obsługując parafie w Spanie i Koropion. W Grecji obronił pracę doktorską poświęconą św. Grzegorzowi Palamasowi i w 1967 złożył wieczyste śluby zakonne przed metropolitą kefalijskim Prokopiuszem w jednym z klasztorów góry Athos, przyjmując imię zakonne Amfilochiusz. W 1968 w Argostoli został wyświęcony na hieromnicha, jeszcze w tym samym roku otrzymał godność archimandryty. Między rokiem 1975 a 1976 wykładał w Instytucie św. Sergiusza z Radoneża w Paryżu. Od 1976 do 1985 był wykładowcą pedagogiki prawosławnej (katechetyki) w Akademii Duchownej św. Jana Teologa w Belgradzie oraz dziekanem wydziału teologicznego.
Był uczniem duchowym archimandryty Justyna (Popovicia) oraz jednego ze starców Athosu, mnicha Paisjusza (Eznepidisa)Његово Високопреосвештенство Архиепископ Цетињски Митрополит Црногорско-приморски и Егзарх Пећког Трона..
W końcu lat 80. XX wieku należał do grupy prawosławnych teologów i intelektualistów opowiadających się za odnową Serbskiego Kościoła Prawosławnego i podjęciem przez niego próby wyraźniejszego zaangażowania w życie społeczne.
Biskup W maju 1985 wybrany na biskupa eparchii banackiej, 29 grudnia tego samego roku przyjął chirotonię biskupiąИерарх Русской Православной Церкви принял участие в чествовании митрополита Черногорского и Приморского Амфилохия.. Na terenie eparchii organizował otwarte wykłady i dyskusje, w których poruszał tematykę religijną oraz kwestie związków prawosławia z kulturą serbską. W rezultacie w 1988 został oskarżony przez władze Vojvodiny o skłonności „antysocjalistyczne, antykomunistyczne i nacjonalistyczne” oraz o „stawianie sobie za cel politycznego uświadamiania Serbów południowego Banatu”.
30 grudnia 1991 podniesiony do godności metropolity czarnogórskiego i primorskiego. Był członkiem Związku Pisarzy Serbii i Czarnogóry. Na terenie swojej eparchii prowadził ożywioną działalność misyjną, zorganizował wydawnictwo eparchialne i radio Święta Góra. Władał językami greckim, niemieckim, francuskim, rosyjskim i włoskim. Doprowadził do renowacji szeregu świątyń zniszczonych w okresie rządów komunistów w Jugosławii, jak również do budowy zupełnie nowych cerkwi i monasterów i otwarcia akademii duchownej zamkniętej przez władze Jugosławii w 1945Kosowo: Zmiana prawosławnego administratora..
W 2005 na jego polecenie wzniesiona została blaszana cerkiew na górze Rumija. Inwestycję przeprowadzono bez koniecznych zezwoleń na budowę, a materiały do konstrukcji niewielkiej świątyni (7,5 metra kwadratowego powierzchni) przewieziono samolotami wojskowymi. Cerkiew miała być symbolem związków między Serbskim Kościołem Prawosławnym a wyznawcami prawosławia w Czarnogórze. Władze czarnogórskie w kolejnych latach określały budowę świątyni jako prowokacjęA. Jagiełło-Szostak, Exploring the Roots of Montenegro, „New Eastern Europe”, nr 4 (IX) 2003, s. 107–108..
15 maja 2008 Synod Biskupów Sebskiego Kościoła Prawosławnego powierzył mu tymczasowo funkcję przewodniczącego Świętego Synodu Kościoła z powodu długotrwałej choroby patriarchy Pawła. Po śmierci patriarchy od 15 listopada 2009 do 22 stycznia 2010 pełnił funkcję locum tenens, z której automatycznie ustąpił po wyborze nowego patriarchy – dotychczasowego metropolity niskiego IreneuszaPatriarcha serbski Ireneusz..
W maju 2010, po zawieszeniu dotychczasowego biskupa raszko-prizreńskiego Artemiusza został tymczasowym administratorem tej eparchii (obejmującej terytorium Kosowa)Artemije ide u Šišatovac.. 24 sierpnia 2010, występując jako przedstawiciel serbskiej społeczności w Kosowie, wyraził protest z powodu wycofania się sił stabilizacyjnych KFOR z ochrony części monasterów i cerkwi Serbskiego Kościoła Prawosławnego na terenie Kosowa. W listopadzie 2010 Święty Sobór Biskupów Serbskiego Kościoła Prawosławnego powołał na katedrę raszko-prizreńską nowego biskupa ordynariusza, dotychczasowego biskupa pomocniczego tejże eparchii Teodozjusza (Šibalicia)Изјава Епископа Рашко-Призренског Теодосија РТС-у поводом немилих догађаја у Дубоком потоку и Девиним водама.. W 2011 mianowany administratorem (locum tenens) nowo powstałej eparchii Ameryki Południowej i Środkowejизјава епископа бачког иринеја у вези са радом светог архијерејског сабора спц, 26. мај 2011..
Określany jako największy, obok patriarchy Ireneusza, współczesny autorytet moralny spośród duchownych Serbskiego Kościoła PrawosławnegoA. Radziukiewicz, W sercu starej Czarnogóry, Przegląd Prawosławny, nr 12 (306), grudzień 2010, , s. 17..
W maju czarnogórski polityk Milo Đukanović poinformował, iż jego Demokratyczna Partia Socjalistów Czarnogóry włączyła do swojego programu plan utworzenia autokefalicznego Kościoła prawosławnego w Czarnogórze. Metropolita Amfilochiusz zdecydowanie skrytykował tę koncepcję i podkreślił wielowiekową łączność metropolii Czarnogóry z Patriarchatem SerbskimМитрополит Амфилохије изненађен уплитањем власти Црне Горе у Црквена Питања.. 22 czerwca 2011 stwierdził, iż metropolia mogłaby uzyskać autokefalię jedynie wtedy, gdy zgodziłyby się na nią wszystkie lokalne Cerkwie prawosławneМитрополит Черногорско-Приморский Амфилохий заявил, что автокефалия Черногорской Церкви возможна при согласии всех Поместных Православных Церквей..
W styczniu 2011 prokuratura Czarnogóry wszczęła przeciwko metropolicie postępowanie karne. Amfilochiuszowi zarzucono posługiwanie się mową nienawiści (czarn./) w związku z jego zapowiedzią z początku roku, iż wszyscy, którzy przyczyniliby się do zniszczenia metalowej cerkwi na górze Rumija, zostaną obłożeni klątwą kościelną. Pierwsze posiedzenie sądu w sprawie odbyło się 23 czerwca 2011Suđenje Amfilohiju odloženo zbog zahtjeva za izuzeće sudije.. Amfilochiusz stwierdził, iż proces wpisuje się w kampanię nacisków przeciwko kierowanej przez niego metropolii ze strony świeckich władz CzarnogóryИнтервју митрополита Амфилохија за Новости: Прогоне нас плански.. W oświadczeniu z 18 lipca 2011 zwrócił uwagę, że kwestionowane słowa były cytatem ze Starego Testamentu i zostały wyrwane z oryginalnego kontekstuМитрополит Амфилохије: Примједбе на оптужбу Вишег Државног Тужилаштва.. W tym samym oświadczeniu stwierdził, że przykłady podobnej „mowy nienawiści” wpisują się w stylistykę starotestamentową, ponadto podobne znaleźć można m.in. w czarnogórskim eposie narodowym – Górskim wieńcu.
Zmarł na COVID-19. Mimo takich okoliczności śmierci, ciało metropolity było wystawione na widok publiczny w otwartej trumnie, zanim złożono je w krypcie soboru w Podgoricy. 1 listopada 2020 jego pogrzebowi przewodniczył patriarcha Serbii Ireneusz, który 3 dni po pogrzebie trafił do szpitala z potwierdzonym koronawirusem (prawdopodobną przyczyną było znaczne naruszenie norm sanitarno-epidemiologicznych przez uczestników pogrzebu metropolity), po czym 20 listopada 2020 zmarł.
Działalność polityczna Uważany w Serbii za gruntownie wykształconego i charyzmatycznego duchownego, przez cały okres swojej działalności jako biskup angażował się w bieżącą politykę Jugosławii i krajów, jakie powstały po jej rozpadzie. Początkowo bardziej umiarkowany w poglądach (podkreślał, iż prawosławie nie może łączyć się z etnofiletyzmem), stopniowo zaczął otwarcie głosić idee nacjonalizmu serbskiego, „odrodzenia narodowego”Ratnik u mantiji., antykomunizmu i ścisłego związku między prawosławiem a narodową tożsamością Serbów„Nacjonalność bez wiary prowadzi do powolnego, ale nieuniknionego samounicestwienia się nacji. Porzucając wiarę prawosławną w imię ideologii, Serbowie przyzwolili na to samozniszczenie”, cytat za: .. W publicznych wypowiedziach krytykował zachodnioeuropejską demokrację i kapitalizm, jak również przestrzegał przed kopiowaniem kulturowych wzorców zachodu na gruncie bałkańskim. Był uważany za jednego ze zwolenników koncepcji świętosawia w Serbskim Kościele Prawosławnym. Był wymieniany jako jeden z głównych przedstawicieli radykalnie konserwatywnego skrzydła w episkopacie Serbskiego Kościoła Prawosławnego, utożsamiającego się z teologią św. Mikołaja (Velimirovicia). Cytowana autorka zalicza do tego skrzydła również biskupów Atanazego Jevticia, będącego od 1996 w stanie spoczynku, oraz Artemiusza (Radosavljevicia), który w 2010 został pozbawiony godności biskupiej..
Był jednym z autorów koncepcji „teologii wojny” (sr. teologija rata), w której konflikty międzynarodowe są przedstawione jako nieuniknione z powodu niedoskonałości człowieka. Temat ten porusza zbiór materiałów z konferencji, którą współorganizował i błogosławił w 1996, Jagnje Božije i Zvijer iz Bezdana. Jednym z autorów tekstów zawartych w tomie był Radovan KaradžićЈагње Божије и Звијер из бездана.. W 1991, w dzień św. Piotra, gościł w monasterze w Cetyni Željko Ražnatovića i żołnierzy jego paramilitarnej formacji – Serbskiej Gwardii Ochotniczej. Otwartego poparcia udzielał również Vojislavovi Koštunicy, zaś przed przewiezieniem Slobodana Miloševicia do Hagi, na proces przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości, odwiedził go i podarował mu ewangeliarz. Po aresztowaniu Radovana Karadžicia odwiedzał go w areszcie w Hadze. W 2004 w Belgradzie, w czasie manifestacji przeciwko atakom na Serbów w Kosowie, usiłował powstrzymać uczestników protestów przed zniszczeniem meczetu Bajrakli.
Po ogłoszeniu niepodległości przez Czarnogórę ostro krytykował jej wystąpienie z dotychczasowej federacji Serbii i Czarnogóry i brał udział w protestach przeciwko tejże decyzjiCzarnogóra: Protesty proserbskiej opozycji.. Sam posiadał obywatelstwo czarnogórskie. 27 sierpnia 2010 w liście otwartym do prezydenta i premiera Czarnogóry wystąpił przeciwko nowej ustawie o szkolnictwie, przewidującej wykorzystywanie w szkołach jedynie języka czarnogórskiego. Twierdził w nim, iż na mocy zapisów ustawy dochodzi do dyskryminacji ponad połowy społeczeństwa, która uważa za swój język ojczysty język serbskiОтворено писмо митрополита Амфилохија Предсједнику Црне Горе Вујановићу и предсједнику владе Црне Горе Милу Ђукановићу.. Według metropolity naród czarnogórski został „wynaleziony” przez komunistów Tity w celu poróżnienia ludności serbskiej w Czarnogórze oraz w Serbii.
W maju 2013 zdecydowanie skrytykował decyzję władz Serbii o normalizacji stosunków z Kosowem, uznając, iż zrzeczenie się przez Serbię Kosowa i Metochii jest zdradą narodu, wydaniem „na ukrzyżowanie” kosowskich Serbów i cerkwi na tym obszarzeМитрополит Амфилохий: сербский народ и косовские святыни преданы на распятие..
Doktor honoris causa Moskiewskiej Akademii Duchownej (2006), Instytutu Teologii Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego (2008), Instytutu św. Sergiusza z Radoneża w ParyżuМитрополиту Амфилохију уручен почасни докторат Института Светог Сергија у Паризу. i Petersburskiej Akademii Duchownej (2014).
Prace Amfilochiusz (Radović) opublikował następujące prace teologiczneБио-Бибилиографија.: Tajna Svete Trojice po uczenju Sv. Grigorija Palame (oryg. w języku greckim), 1973