Szarlej (1934–1935 Szarlej-Wielkie Piekary; niem. Scharley) – dzielnica Piekar Śląskich z najstarszymi śladami osadnictwa w mieście, dawna osada górnicza. Znajduje się tu Wojewódzki Szpital Chirurgii Urazowej, siedziba Urzędu Miasta i Radia Piekary.
Nazwa Pochodzenie i znaczenie nazwy Szarlej nie jest jednoznaczne, stąd różne poglądy autorów próbujących je ustalić: zdaniem historyka prof. Jana Drabiny (2000) nazwa Szarlej pochodzi od demona zwanego Szarlenem; zdaniem księdza Konstantego Damrota (1896) zgodnie z legendą nazwa w jęz. polskim Szarlej, a w niem. Scharley, pochodzi od Szary, Szarek, albo Szarlej, a więc w znaczeniu niemieckim Graue ['szary'], Graumännchen ['szary ludzik'], jako imię jednego z górniczych duchów; ks. Damrot zalicza ją do grupy pochodzących od nazw osób; zdaniem nauczyciela Heinricha Adamy’ego (1888) należąca do grupy oznaczających właściwości i strukturę ziemi nazwa Scharley miała starszą, słowiańską formę Szary – lay, co według niego znaczy w jęz. niemieckim Grauerde (niem. die Grauerde po polsku znaczy ‘szara ziemia’).
Historia thumb|left|Scharley in Oberschlesien, litografia Ernsta Wilhelma Knippla, przedstawiająca odkrywkową kopalnię rudy cynku Scharley w Szarleju, około 1855 r. Osadnictwo pradziejowe na terenie obecnego Szarleja sięga co najmniej czasów kultury łużyckiej. W XIV wieku istniała tu już osada górnicza. Pierwsza pisemna wzmianka o Szarleju pochodzi z 1534 roku. Na terenie dzielnicy czynne były liczne szyby kopalń rud żelaza i metali nieżelaznych: Wilhelmine, Otto, Szarlej i Nowa Helena.
1 stycznia 1896 roku Szarlej został oddzielony od Niemieckich (Wielkich) Piekar, a zarządcą nowej gminy Szarlej został Niemiec Wilhelm Taube. 1 kwietnia 1934 roku Szarlej został ponownie połączony z Wielkimi Piekarami w gminę Szarlej-Wielkie Piekary, po czym 3 września 1935 nazwę zmieniono na Piekary Śląskie.
23 lutego 1919 roku w Szarleju zawiązało się gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na Górnym Śląsku, które w 1920 roku liczyło 265 członków.
Zabytki thumb|Kapliczka Maria Hilf w 2018 roku Kościół Trójcy Przenajświętszej (zob. parafia Trójcy Przenajświętszej w Szarleju), zaprojektowany przez Zygmunta Gawlika, wybudowany w latach 1929–1933; zespół Szpitala Spółki Brackiej, wzniesiony w latach 1916–1924, obecnie siedziba Wojewódzkiego Szpitala Chirurgii Urazowej im. Janusza Daaba; Kaplica Maria Hilf, wzniesiona w 1905, wpisana do rejestru zabytków woj. śląskiego (nr rej. A/586/2019 z 16 grudnia 2019) wkz.katowice.pl [dostęp 2019-12-24]..
Urodzeni w Szarleju
Jan Frenzel – ksiądz rzymskokatolicki Ryszard Dyrgałła – inżynier lotniczy i lotnik Maksymilian Hartlik – lekkoatleta, długodystansowiec, trzykrotny mistrz Polski Hans Marchwitza – pisarz Stanisław Mastalerz – powstaniec śląski, pułkownik Wojska Polskiego Zygmunt Patryn – lekarz Emanuel Tomanek – podporucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego II RP, komendant główny Związku Powstańców Śląskich Jan Wicik – powstaniec śląski, konstruktor lotniczy Roman Dwornik – organista, pedagog, kompozytor pieśni liturgicznych i pozaliturgicznych
Przypisy „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 562, hasło „Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” – dzielnica Śląska”. J. Drabina, Historia Bytomia 1254–2000, Bytom 2000, s. 51. M.P. 1935 nr 201, poz. 229.
Bibliografia
Kategoria:Dzielnice i osiedla Piekar Śląskich