thumb|Zamek Królewski w Warszawie, siedziba Rady Regencyjnej oraz Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego thumb|Belweder, siedzibą generalnego gubernatora warszawskiego thumb|W pałacu Potockich w latach 1915–1918 rezydował hrabia Bogdan Hutten-Czapski, jeden z najbliższych współpracowników generała Hansa Hartwiga von Beselera mały|Marka polska – waluta wprowadzona przez niemieckie władze okupacyjne w Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim, emitowana przez Polską Krajową Kasę Pożyczkową Cesarsko-Niemieckie Generalne Gubernatorstwo Warszawskie () – niemiecka administracja okupacyjna ziem Królestwa Polskiego, utworzona 24 sierpnia 1915 roku i podlegająca bezpośrednio cesarzowi oraz kanclerzowi. Generalnym gubernatorem warszawskim mianowany został generał Hans Hartwig von Beseler.

Kalendarium wydarzeń politycznych 1915 24 sierpnia 1915 – utworzenie Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego 8 września 1915 – zniesienie sądów obywatelskich przez generalnego gubernatora warszawskiego 12 września 1915 – rozwiązanie Centralnego Komitetu Obywatelskiego przez generalnego gubernatora warszawskiego 15 listopada 1915 – otwarcie Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej

1916 1 stycznia 1916 – utworzenie Rady Głównej Opiekuńczej 22 stycznia 1916 – wydanie Ordynacji powiatowej dla Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego 1 lutego 1916 – utworzenie w Warszawie Milicji Miejskiej (ze Straży Obywatelskiej) 15 lutego 1916 – powiększenie Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego o obszar guberni łomżyńskiej, powiaty węgrowski, sokołowski, łukowski i siedlecki guberni siedleckiej oraz o obszary wokół Osowca, na podstawie rozporządzenia gen. Ericha von Falkenhayna, Szefa Sztabu Generalnego 3 maja 1916 – uroczyste obchody w Warszawie rocznicy uchwalenia pierwszej konstytucji 5 maja 1916 – nadanie Warszawie ordynacji miejskiej 16 lipca 1916 – wybory do Rady Miejskiej miasta Warszawy 24 lipca 1916 – po raz pierwszy zebrała się rada miejska Warszawy 4 października 1916 – rozporządzenie generalnego gubernatora warszawskiego o przymusowej rekrutacji na roboty do Niemiec 11 października 1916 – ogłoszenie statutów Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki WarszawskiejDz. rozp. dla Jenerał-Gubernatorstwa Warszawskiego Nr 48, poz. 152 i 153. 5 listopada 1916 – proklamacja cesarza niemieckiego oraz cesarza Austrii i króla Węgier zapowiadająca utworzenie Królestwa Polskiego 9 listopada 1916 – wydanie odezwy werbunkowej do Polaków 12 listopada 1916 – samowolne wydanie przez generalnego gubernatora warszawskiego rozporządzenia o Radzie Stanu i Sejmie w Królestwie Polskim (niewykonane) 6 grudnia 1916 – wydanie przez generalnych gubernatorów warszawskiego i lubelskiego rozporządzenia o tymczasowej Radzie Stanu 9 grudnia 1916 – powołanie przez niemieckie władze okupacyjne Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej posiadającej uprawnienie do emisji marki polskiejUstawa Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej z dnia 9 grudnia 1916 r. (Dz. Rozp. dla Jen.-Gub. Warsz. Nr 57 z 13 grudnia 1916 r.).

1917 11 stycznia 1917 – ogłoszenie reskryptów powołujących członków tymczasowej Rady Stanu 10 kwietnia 1917 – przekazanie przez Austro-Węgry zwierzchnictwa nad Legionami Polskimi niemieckim władzom okupacyjnym oraz utworzenie Polskiej Siły Zbrojnej 12 września 1917 – wydanie przez generał-gubernatorów warszawskiego i lubelskiego patentu w sprawie władzy państwowej w Królestwie Polskim

1918 12 października 1918 – przejęcie zwierzchniej władzy nad Polską Siłą Zbrojną przez Radę Regencyjną 22 października 1918 – przekazanie Radzie Regencyjnej władzy w Generalnym Gubernatorstwie Lubelskim

Obszar W wyniku ofensywy państw centralnych, przeprowadzonej w okresie od maja do sierpnia 1915 roku całe terytorium Królestwa Polskiego znalazło się pod okupacją Niemiec i Austro-Węgier. W skład Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego weszły gubernie kaliska, warszawska, płocka, łomżyńska oraz części guberni piotrkowskiej i siedleckiej.

W Generalnym Gubernatorstwie Warszawskim zmniejszono liczbę powiatów wiejskich z 47 do 30, np. rozporządzeniem z 22 marca 1916 r. powiaty łomżyński, kolneński i mazowiecki połączono w jeden powiat łomżyński. Po 31 marca 1917 r. dzieliło się ogółem na 32 powiaty: warszawski miejski, warszawski ziemski, łódzki miejski, łódzki ziemski, będziński/sosnowiecki, częstochowski, wieluński, sieradzki, kaliski, koniński, kolski, łęczyński, włocławski, kutnowski, lipnowski, płocki, mławski, pułtuski, łowicki, skierniewicki, rawski, błoński, grójecki, miński, garwoliński, łukowski, siedlecki, sokołowski, łomżyński, ostrowski, ostrołęcki i szczuczyński.

Struktura organizacyjna grupa sztabu i podsztabu Inspektorat Wyszkolenia Polskiej Siły Zbrojnej przy Wodzu Naczelnym PSZJednocześnie część Polskiej Siły Zbrojnej. Wydział do Spraw PSZ zarząd archiwum intendentura wojskowa Cesarsko-niemiecka Administracja Cywilna w Generalnym Gubernatorstwie WarszawskimNiem. Kaiserlich-deutsche Zivilverwaltung beim Generalgouvernement Warschau. – tzw. Zarząd Cywilny: urzędy powiatowe prezydia policji w Warszawie i Łodzi Krajowa Rada Szkolna zarząd poczt i telegrafów komisariat rządu przy tRS i Radzie Ministrów kurator szkół wyższych

Polityka 5 listopada W wyniku konferencji pszczyńskiej 5 listopada 1916 władcy Niemiec i Austrii wydali 5 listopada 1916 r. proklamację, w której ogłosili zamiar utworzenia państwa polskiego. Skutkiem tej proklamacji było przystąpienie do przekazywania administracji nad poszczególnymi dziedzinami życia publicznego z rąk niemieckich w polskie. Powstała tymczasowa Rada Stanu, która przygotowywała się do przejęcia władzy w przekazywanych jej przez władze okupacyjne dziedzinach.

W pół roku po utworzeniu Królestwa Polskiego, 10 kwietnia 1917 roku, gubernator Beseler objął dowództwo nad Polską Siłą Zbrojną i pełnił tę funkcję do 21 października 1918 roku.

Władze polskie przejęły od administracji okupacyjnej sądownictwo 1 września oraz szkolnictwo 1 października 1917 roku.

Rada Regencyjna 7 października 1918 zadeklarowała niepodległość Polski, a pięć dni później pozbawiła Beselera władzy nad wojskiem polskim. W GGW władze administracji niemieckiej zapowiadały przekazanie Polakom pełnej władzy nad instytucjami Królestwa zapewniającymi bezpieczeństwo niemieckiego wojska do 1 grudnia 1918 roku, gdy miało ulec likwidacji generalne gubernatorstwo. Na skutek kapitulacji Niemiec 11 listopada nastąpiło przyśpieszenie wykonania tych decyzji.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Janusz Pajewski: Historia powszechna 1871–1918, Warszawa 1978 Aleksander Kraushar: Warszawa podczas okupacji niemieckiej 1915–1918, Lwów – Warszawa – Kraków 1921 Bogdan Hutten-Czapski: Sześćdziesiąt lat życia politycznego i towarzyskiego t. 2. Warszawa: Księgarnia F. Hoesicka, 1936.

–

Linki zewnętrzne Verordnungsblatt für das General-Gouvernement Warschau – Dziennik Rozporządzeń dla Jenerał-Gubernatorstwa Warszawskiego (1915–1918) w Mazowieckiej Bibliotece Cyfrowej Wersja pdf, inna kompletność: