Jeżozwierz (Hystrix) – rodzaj ssaków z rodziny jeżozwierzowatych (Hystricidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w:
Afryce (Libia, Algieria, Maroko, Mauretania, Senegal, Gambia, Gwinea Bissau, Sierra Leone, Liberia, Wybrzeże Kości Słoniowej, Mali, Burkina Faso, Ghana, Togo, Benin, Niger, Nigeria, Kamerun, Czad, Sudan, Erytrea, Dżibuti, Somalia, Etiopia, Kongo, Demokratyczna Republika Konga, Rwanda, Burundi, Uganda, Kenia, Tanzania, Malawi, Zambia, Angola, Namibia, Botswana, Zimbabwe, Mozambik, Eswatini, Lesotho i Południowa Afryka; być może Republika Środkowoafrykańska i Egipt), Azji (Turcja, Izrael, Jordania, Syria, Jemen, Arabia Saudyjska, Gruzja, Armenia, Irak, Iran, Kazachstan, Turkmenistan, Afganistan, Chiny, Pakistan, Indie, Sri Lanka, Bangladesz, Mjanma, Nepal, Laos, Wietnam, Tajlandia, Malezja, Filipiny, Brunei i Indonezja; być może Kirgistan, Tadżykistan i Uzbekistan), Europie (Włochy).
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 450–930 mm, długość ogona 60–190 mm, długość tylnej stopy 69–114 mm, długość ucha 25–48 mm; masa ciała 3,8–27 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 10. wydaniu Systema Naturae, publikacji własnego autorstwa poświęconej klasyfikacji fauny i flory. Linneusz wymienił pięć gatunków – Hystrix macroura , Hystrix brachyura , Hystrix cristata , Hystrix prehensilis i Hystrix dorsata – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) jeżozwierz afrykański (H. cristata).
Etymologia Hystrix (Histrix): ustrix ‘jeżozwierz’, być może od υς us ‘wieprz’; θριξ thrix, τριχος trikhos ‘włosy’. Acanthion: gr. ακανθιων akanthiōn ‘jeżozwierz’. Gatunek typowy: Cuvier wymineił dwa gatunki – Acanthion Javanicum i Acanthion Daubentonii (= Hystrix cristata ) – z których typem nomenklatorycznym jest Acanthion javanicum . Acantherium: gr. ακανθα akantha ‘kolec’; θηριον thērion ‘dzike zwierzę’, od θηρ thēr, θηρος thēros ‘zwierzę’. Gray podał dwa gatunki – Acanthion javanicum oraz Acanthion flemingii (nomen dubium; mieszaniec samca Hystrix javanicus i samicy Hystrix cristata, wyhodowany w Surrey Zoological Gardens). Lamprodon: gr. λαμπρος lampros ‘błyszczący, świecący, lśniący’; οδους odous, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Lamprodon primigenius . Orenomys: gr. ορος oros, ορεος oreos ‘góra’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Orenomys claveris . Acanthochoerus: gr. ακανθα akantha ‘kolec’; χοιρος choiros ‘świnia’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Acanthochoerus grotei (= Hystrix brachyura ). Oedocephalus: gr. οίδέω oideō ‘puchnąć, być obrzmiałym’; -κεφαλος -kephalos ‘-głowy’, od κεφαλη kephalē ‘głowa’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Acanthion cuvieri (= Hystrix cristata ). Thecurus: gr. θηκη thēkē ‘skrzynia, pudło, kapsuła’; ουρα oura ‘ogon’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Thecurus sumatrae . Miohystrix: przedrostek mio-, od epoki miocenu; rodzaj Hystrix (jeżozwierz). Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): †Miohystrix parvae .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki zgrupowane w trzech podrodzajach: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNThecuruscentruj|150pxHystrix sumatrae(Lyon, 1907)jeżozwierz sumatrzańskigatunek monotypowyendemit Indonezji (Sumatra); zakres wysokości: 0–300 m n.p.m.DC: 45–56 cmDO: 9–11 cmMC: 3,8–5,4 kgThecuruscentruj|150pxHystrix crassispinis(Günther, 1877)jeżozwierz grubokolcygatunek monotypowyBorneo (Malezja, Indonezja i Brunei); zakres wysokości: do 1200 m n.p.m.DC: 45–66 cmDO: 6,5–19 cmMC: 3,8–5,4 kgThecuruscentruj|150pxHystrix pumila(Günther, 1879)jeżozwierz palawańskigatunek monotypowyendemit Filipin (Palawan, przylagła Busuanga i Balabac)DC: 45–66 cmDO: 6,4–19 cmMC: 3,8–5,4 kgAcanthion centruj|150pxHystrix brachyuraLinnaeus, 1758jeżozwierz malajski3 podgatunkipołudniowe Himalaje na wschód do środkowej i południowej Chińskiej Republiki Ludowej (włącznie z wyspą Hajnan), na południe do półwyspowej Malezji, Sumatry i BorneoDC: 45–93 cmDO: 6–17 cmMC: 8–27 kgAcanthion centruj|150pxHystrix javanica(F. Cuvier, 1823)jeżozwierz jawajskigatunek monotypowyendemit Indonezji (Jawa (włącznie z wyspą Madura), Małe Wyspy Sundajskie (Bali, Lombok, Sumbawa i Flores) oraz Wyspy Selayar (Palau Rinca i Pulau Tanahjampea)DC: 45–66 cmDO: 6–17 cmMC: 8–27 kgHystrixcentruj|150pxHystrix cristataLinnaeus, 1758jeżozwierz afrykańskigatunek monotypowyEuropa (Włochy i Sycylia) i Afryka (Maroko do Egiptu, południowy Sudan i Sudan Południowy do Somalii, Senegal do Tanzanii, izolowane populacje w Mauretanii, Mali i Nigrze)); zakres wysokości: do 3500 m n.p.m.DC: 45–93 cmDO: 6–17 cmMC: 8–27 kgHystrixcentruj|150pxHystrix africaeaustralisW. Peters, 1852jeżozwierz południowoafrykańskigatunek monotypowyod południowego Konga i południowej Demokratycznej Republiki Koinga na wschód do południowo-zachodniej Kenii i Tanzanii, na południe do Południowej Afryki za wyjątkiem namibijskiego wybrzeża; zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 63–80 cmDO: 10,5–13 cmMC: 10–24 kgHystrixcentruj|150pxHystrix indicaKerr, 1792jeżozwierz indyjskigatunek monotypowypołudniowa Turcja, Lewant i Półwysep Arabski, na północny wschód do Kaukazu Południowego i południowego Kazachstanu, na południowy wschód do Indii i Sri LankiDC: 45–93 cmDO: 6–17 cmMC: 8–27 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony.
Opisano również gatunki wymarłe: Hystrix aryanensis (Afganistan; miocen) Hystrix astasobae (Sudan; plejstocen) Hystrix brevirostra (Chińska Republika Ludowa; pliocen) Hystrix caucasica (Rosja; pliocen) Hystrix claveris (Francja; miocen) Hystrix depereti (Francja; pliocen) Hystrix gansuensis (Chińska Republika Ludowa; miocen) Hystrix kiangsenensis (Chińska Republika Ludowa; plejstocen) Hystrix lagrelli (Chińska Republika Ludowa; plejstocen) Hystrix leakeyi (Tanzania; pliocen) Hystrix makapanensis (Południowa Afryka; pliocen–plejstocen) Hystrix parvae (Węgry; miocen) Hystrix paukensis (Mjanma; miocen–pliocen) Hystrix primigenia (Grecja; miocen) Hystrix refossa (Francja; plejstocen) Hystrix trofimovi (Tadżykistan; pliocen) Hystrix velunensis (Polska; pliocen) Hystrix zhengi (Chińska Republika Ludowa; plejstocen)
Gatunki o nieokreślonej pozycji systematycznej (nomen dubium): Acanthion flemingii Acanthochoerus bartletti
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Jeżozwierzowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza