Psychoterapia behawioralna – rodzaj psychoterapii, metoda leczenia zaburzeń psychicznych opracowana na podstawie zasad behawioryzmu, opierającego się na założeniu, że uczenie się zachowań odbywa się poprzez warunkowanie.
Psychoterapia behawioralna koncentruje się wyłącznie na zachowaniu człowieka, rozumianym jako jego naturalna reakcja na bodźce z otoczenia. Zakłada, że reakcje te są wynikiem procesu warunkowania. W podejściu tym istotne jest skupienie się na tu i teraz, natomiast mniejsze znaczenie przypisuje się wydarzeniom z przeszłości, które mogły przyczynić się do powstania zaburzenia.
Pomoc w modyfikacji niepożądanego zachowania przebiega bez analizy nieświadomych przyczyn, których istnienia behawioryzm nie zakłada. Terapeuta w psychoterapii behawioralnej pełni rolę aktywną i dyrektywną – wyjaśnia, proponuje, doradza, wspiera, motywuje i wyznacza zadania. Pacjent natomiast przyjmuje postawę ucznia, od którego oczekuje się gotowości do podejmowania aktywnych zmian.
Terapia opiera się na technikach treningowych, takich jak trening relaksacji, stosowany w systematycznej desensytyzacji (odwrażliwianiu) pomocnej w leczeniu fobii, czy trening asertywności, a także wielu innych formach pracy nad zachowaniem.
W procesie terapii behawioralnej, niezależnie od rodzaju leczonych zaburzeń, można wyróżnić cztery podstawowe fazy: diagnostyczną – obejmującą przeprowadzenie wywiadu, identyfikację zaburzenia, ustalenie sposobu jego ukształtowania się oraz ocenę motywacji pacjenta do zmiany; wzbudzania motywacji – mającą na celu wzbudzenie w pacjencie pozytywnych oczekiwań wobec leczenia oraz przejęcie przez niego odpowiedzialności za proces terapeutyczny; zastosowania procedury terapeutycznej – czyli realizacji określonych technik terapeutycznych; utrwalania zmian – obejmującą ustalenie zadań, które pacjent wykonuje samodzielnie lub z pomocą rodziny, w celu utrwalenia pożądanych zachowań.
Psychoterapia behawioralna zwykle dotyczy konkretnych problemów (np. klaustrofobia) i najczęściej obejmuje około dziesięciu spotkań odbywających się raz w tygodniu.
Czasy współczesne Psychoterapia behawioralna, wraz z psychoterapią poznawczą, dała początek stosowanej współcześnie psychoterapii poznawczo-behawioralnej (CBT), łączącej techniki behawioralne z restrukturyzacją poznawczą, polegającą m.in. na identyfikowaniu i korygowaniu błędów poznawczych, takich jak katastrofizacja, błąd potwierdzenia czy błąd dostępności. CBT obejmuje również techniki tzw. „III fali”, koncentrujące się na uważności (mindfulness), znaczeniu relacji terapeutycznej, więzi emocjonalnych oraz systemu wartości.
Największą organizacją zrzeszającą psychoterapeutów poznawczo-behawioralnych w Polsce jest Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczej i Behawioralnej.
Zobacz też Burrhus Frederic Skinner Edward Tolman Edward Thorndike eksperymentalna analiza zachowania psychologia eksperymentalna warunkowanie instrumentalne
Przypisy
Bibliografia
Behawioralna Kategoria:Metody pracy w pedagogice specjalnej