thumb|240px|Portret krawca (ok. 1570) thumb|240px|Rycerz w czerni (ok. 1567) thumb|240px|Giovanni Bressani (1562) Giovanni Battista Moroni (ur. 1520/1524 w Albino k. Bergamo, zm. 5 lutego 1578 w Bergamo) – włoski malarz okresu manieryzmu; portrecista.
Życie i twórczość Jako kilkunastoletni chłopiec został uczniem Moretta w Brescii. Pierwsze artystyczne kroki stawiał w Trydencie, w czasie obrad soboru powszechnego (1545–1563), przesiąkając kulturą rodzącej się kontrreformacji. Przebywał tam w latach 1548 oraz 1551, malując m.in. obrazy nastawy ołtarzowej do bazyliki Santa Maria Maggiore.
Działał głównie w Bergamo i okolicach. Początkowo malował obrazy religijne, głównie ołtarzowe, dla kościołów w Brescii, Albino, Gorlago, Trydencie i Bergamo nawiązujące do stylu Lorenza Lotta. Zasłynął jednak przede wszystkim jako twórca znakomitych portretów wyróżniających się głębią psychologiczną, chłodną gamą kolorystyczną i doskonałym warsztatem malarskim. Cenił je sam Tycjan, który polecał mu osoby, których sam nie miał czasu malować: „Biegnijcie do niego, będziecie zadowoleni”M. Rzepińska, Malarstwo cinquecenta, Warszawa 1987, s. 174.. Portretował przedstawicieli lokalnej arystokracji i duchowieństwa, innych artystów oraz zwykłych ludzi pogrążonych w myślach lub zajętych codziennymi sprawami. Szczególnie często malował mężczyzn w czerni (najmodniejszym wówczas kolorze), kontrastując ciemne całopostaciowe sylwetki z subtelnymi odcieniami szarości i srebra w tle501 wielkich artystów, red. S. Farthing, Warszawa 2009, s. 96.. Najbardziej znanym jego dziełem jest Portret krawca – jeden z pierwszych przykładów portretu rodzajowego (wizerunku człowieka zajętego pracą, nie zaś pozującego). Jego ostatnim dziełem jest monumentalny (ukończony przez ucznia artysty – Francesca Terziego, 1525–1691) fresk Sąd Ostateczny w kościele San Pancrazio w Gorlago inspirowany dziełem Michała Anioła z Kaplicy Sykstyńskiej.
Twórczość Moroniego wywarła duży wpływ na innych artystów, m.in. Fra Gargalia i Pietra Longhiego. .
Dzieła Portrety Portret kanonika luterańskiego Giovana Grisostomo Zanchiego – 1545–1550, 58 × 50 cm, Accademia Carrara, Bergamo Gian Lodovico Madruzzo – 1551–1552, 202 × 117 cm, Art Institute of Chicago, Chicago Rzeźbiarz Alessandro Vittoria – 1552–1553, 87,5 × 70 cm, Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu, Wiedeń Bartolomeo Bonghi – po 1553, 101,6 × 82 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork Szlachcic z rodu Avogadro – ok. 1555, National Gallery w Londynie Portret żołnierza – 1555–1559, 119 × 91 cm, Prado, Madryt Portret szlachcica (Mężczyzna z okaleczoną nogą) – 1555–1560, 202 × 106 cm, National Gallery w Londynie Opatka Lucrezia Vertova – 1557, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork Portret Don Gabriela de la Cueva- 1560, 115 × 91 cm Gemäldegalerie, Berlin Gian Gerolamo Grumelli – 1560, Palazzo Moroni, Bergamo Portret Moroni Prospero Alessandri – 1560, 105 × 84 cm, Liechtenstein Museum, Wiedeń Portret młodej kobiety – 1560–1578, 73,5 × 65 cm, Rijksmuseum, Amsterdam Gian Federico Madruzzo – ok. 1560, 201,9 × 116,8 cm, National Gallery of Art, Waszyngton Portret mężczyzny – 1561–1562, 64,5 × 49 cm, Gemäldegalerie, Berlin Portret Antonia Navagero – 1565, 115 × 90 cm, Pinakoteka Brera, Mediolan Portret duchownego – 1561–1563, 98 × 82,5 cm, Luwr, Paryż Giovanni Bressani – 1562, 116 × 89 cm, National Galleries of Scotland, Edynburg Portret uczonego – 1566–1570, 97,5 × 82 cm, Gemäldegalerie, Berlin Portret wdowca z dwojgiem dzieci – ok. 1565, 126 × 98 cm, Narodowa Galeria Irlandii, Dublin Portret Bartolomeo Bonghi – 1560–1563, Kimbell Art Museum, Fort Worth Portret hrabiego Secco Suardo – 1563, 183 × 104 cm, Galeria Uffizi, Florencja Rycerz w czerni – ok. 1567, 190 × 102 cm, Museo Poldi Pezzoli, Mediolan Assunta – 1570, 360 × 225 cm, Pinakoteka Brera, Mediolan Krawiec – ok. 1570, 97 × 74 cm, National Gallery w Londynie, Gian Gerolamo Albani – ok. 1570, 110,3 × 77 cm, National Gallery of Australia, Canberra Portret szlachcianki z książką – 1570–1575, 99 × 78 cm, Accademia Carrara, Bergamo Portret Bernarda Spiniego – ok. 1573, 197 × 98 cm, Accademia Carrara, Bergamo Portret Pace Rivoli Spini – ok. 1573, 197 × 98 cm, Accademia Carrara, Bergamo Portret Jacopa Foscariniego – 1575, 105 × 83,5 cm, Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie,
Obrazy religijne Chrystus dźwigający krzyż – San Giuliano, Albino Koronacja Marii – San Angelo, Brescia Mistyczne zaślubiny św. Katarzyny – 1578, 228 × 148 cm, San Bartolomeo, Almenno Matka Boska w chwale z czterema Ojcami Kościoła i św. Janem Ewangelistą – 1551, 322 × 166 cm, Santa Maria Maggiore, Trydent Ostatnia wieczerza – 1569, 295 × 195 cm, Santa Maria Assunta e San Giacomo, Romano di Lombardia Pokłon Trzech Króli – 260 × 200 cm, San Pancrazio, Gorlago Św. Klara – Museo Diocesano, Trydent Ukrzyżowanie ze św. Bernardem i św. Franciszkiem – 226 × 133 cm, San Giuliano, Albino Zwiastowanie – ok. 1557, 245 × 154 cm, San Leone, Bergamo
Przypisy
Literatura Wittkower, Rudolf (1993). Art and Architecture Italy, 1600–1750. Pelican History of Art. Penguin Books. s. 591–595. Freedberg, Sydney Joseph (1993). Painting in Italy 1500–1600. Yale University Press. s. 591–595.
Bibliografia
Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992, .
Christine Stukenbrock, Barbara Toepper, Arcydzieła malarstwa europejskiego, Koenigswinter: h. f. ullmann, 2007, . Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 3, Warszawa: HPS, 2006. .
Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Zmarli w 1578 Kategoria:Włoscy malarze okresu manieryzmu