mały|Relacje z podróży ormiańskiego autora Symeona Lehaciego Symeon z Zamościa, znany też jako Szymon, Simon, Simeon z przydomkiem Lehaci, Lehacy, tj. Polak lub z Polski i patronimikiem Mardyrosowicz, Martisosowicz, Mardirosoghlu lub t.p. (ur. ok. 1584, zm. po roku 1639) – podróżnik i pisarz pochodzenia ormiańskiegobywa nazywany "ormiańskim Marco Polo".
Urodzony w Zamościu w ubogiej rodzinie przybyłej do Polski z Kaffy na Krymie. Rodzice Symeona, Mardyros i Dowlat-chatun, zmarli kiedy był jeszcze dzieckiem; wychowaniem chłopca zajęła się jego starsza siostra, Dżuhar. Uczęszczał do ormiańskiej szkoły, po której wyświęcony został na dypiranajniższy stopień w hierarchii kościoła ormiańskiego.
Znając dobrze język ormiański (w tym także jego dialekt klasyczny, grabar), tatarski i polski (niewykluczone, że także inne języki, w tym osmański) zajmował się m.in. kopiowaniem rękopisów. Pierwszy ormiański rękopis przepisał w 1605, a kopiowanie kazań wardapeta Wartana ukończył w listopadzie 1607, we Lwowie.
W lutym 1608 wyruszył wraz z ormiańskimi kupcami na wyprawę do Mołdawii; w Suczawie spotkał się z przyszłym patriarchą kościoła ormiańskiego we Lwowie, Mesrobem. W Suczawie poczekał na karawanę kupiecką i udał się z nią w dalszą drogę do Jassy, a potem do Stambułu, do którego dotarł we wrześniu. Zamierzał stamtąd pojechać dalej do Palestyny, ale drogi lądowej nie mógł wybrać"z obawy przed Persami" była zamknięta, natomiast drogą morską nie znalazł miejsca na statku. Pozostawszy w Stambule przepisywał księgi biblijne, dopiero w sierpniu 1609 jako sekretarz wardapeta Mygyrdicza udał się wraz z nim w podróż po skupiskach Ormian w tym regionie (Efez, Nikomedia, Smyrna i in.); wrócił do Stambułu w maju 1611, a w lipcu przyłączył się do karawany ormiańskich kupców zmierzających do Rzymu. Zatrzymany został w lazarecie w Splicie na przymusowej kwarantannie i dotarł w październiku do Wenecji; tam przerwał podróż na kolejnych kilka tygodni, by w grudniu dotrzeć do Rzymu. Tam został wraz z wardapetem Zakarią przyjęty na audiencji przez papieża Pawła V i był gościem specjalnym podczas Bożego Narodzenia. W Rzymie został do Wielkanocy w II połowie kwietnia 1612, potem wypłynął statkiem do Wenecji, gdzie dotarł na koniec maja.
Z zakupionymi w Wenecji towarami, przeznaczonymi na handel na Bliskim Wschodzie wypłynął do Smyrny i Tire; tam je sprzedał. Po dłuższym tam pobycie, podczas których między innymi pięć miesięcy chorował, udał się do Bursy, a potem do ważnych punktów wiernych kościoła ormiańskiego, m.in. do Merzifonu, Tokatu, Sivasu, Harputu. W Harpucie przebywał u znanego sobie z poprzednich lat wardapeta Mygyrdicza, odwiedził też kilka innych miejsc w tym regionie, m.in. Palu, Muş, Diyarbakır, Ergani; w czasie swych podróży przekroczył też Eufrat, dotarł do Hazar. Wrócił do Stambułu w 1615 i tam pozostał przez kolejny rok, zajmując się pracą przy kopiowaniu ksiąg i zbierając w ten sposób pieniądze na swoją podróż do Palestyny.
Wyruszył do Jerozolimy w sierpniu 1616, docierając do celu w listopadzie. W ormiański Nowy Rok przybył do Betlejem, odwiedził też inne miejsca święte Palestyny. W maju 1617 ruszył w drogę powrotną do Polski. Trasa jego podróży wiodła przez Damaszek, Aleppo, Cezareę, Smyrnę; stamtąd statkiem do Stambułu, a później z karawaną przez Mołdawię do Lwowa; do celu dotarł na początku 1618.
Przebywając we Lwowie przez rok zajmował się kopiowaniem rękopisów, a w 1619 przybył do rodzinnego Zamościa. W 1623 lwowscy Ormianie uciekając przed dżumą przybyli do Symeona i zatrzymali się w jego domu. Po wyjeździe swych gości dostał od nich zaproszenie, by przeniósł się na stałe do Lwowa; we wrześniu 1624 Symeon sprzedał swój majątek w Zamościu i wyjechał do Lwowa, gdzie podpisał z tamtejszą gminą ormiańską umowę na prowadzenie szkoły w zamian za mieszkanie w kamienicy przy szpitalu i wynagrodzenie 300 złotych polskich rocznie. Przebywając we Lwowie (a także przez pewien czas – podczas epidemii – w Rohatynie) kopiował również dalsze księgi, zajmował się też – ze zmiennym szczęściem – handlemm.in. w 1628 jeden z jego wspólników naraził go na stratę w wysokości 219 złotych, które odzyskał dopiero w wyniku procesu sądowego w 1631.
Kolejną daleką podróż odbył około roku 1635: w czerwcu kopiował w Bursie podręcznik medyczny (o ziołach oraz o anatomii człowieka). Na Boże Narodzenie tego roku był już z powrotem we Lwowie. W 1636 dokończył swoje "Notatki podróżne", w której zawarł również swoją autobiografię, jak również zestawienie najważniejszych współczesnych mu wydarzeń z historii Polski (z uwzględnieniem losów ormiańskiej diaspory) i historii Turcji.
Uwagi
Bibliografia Polski Słownik Biograficzny, t. XLVI/2, str. 231-235, biogram autorstwa Krzysztofa Stopki
Linki zewnętrzne Biogram w Skarbnicy Wiedzy o Polskich Ormianach
Kategoria:Ludzie urodzeni w Zamościu Kategoria:Ludzie związani z Zamościem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polacy pochodzenia ormiańskiego Kategoria:Ormianie w I Rzeczypospolitej Kategoria:Ormiańscy pisarze Kategoria:Polscy podróżnicy i odkrywcy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Zmarli w XVII wieku