thumb|Mapa z Dywanu języków turkijskich ukazująca podział językowy plemion turkijskich Mahmud al-Kaszgari, także: Mahmud z Kaszgaru, Mahmud Kaszgarski (XI w.) – filolog, językoznawca i leksykograf muzułmański pochodzenia turkijskiego.
Życiorys Pochodził z arystokracji Kaszgaru. Jego przodkowie byli emirami (begami) zarządzającymi okręgami (wilajetami) zamieszkałymi głównie przez Oguzów. Wysoko wykształcony; znał język arabski i perski. W czasie swych licznych podróży przez miasta, osady, koczowiska i pastwiska osiadłych i koczujących plemion tureckich (Oguzów, Turkmenów, Kirgizów, Czigilów, Jagmanów, Tuchsi, Pieczyngów, Kipczaków, Baszgirtów, Basmilów, Czaruków, Czomulów, Jabāków i in.) zbierał materiał etnograficzny, geograficzny, a zwłaszcza językowy.
Twórczość Jego jedyne zachowane dzieło Dywan języków turkijskich (oryg. Dīwānu l-Luġat al-Turk – Słownik języków turkijskich) znany jest tylko z jednego odpisu z 1266. Składa się ono z kilku części: zestaw leksyki licznych języków i dialektów turkijskich szkicowe omówienie rozmieszczenia języków turkijskich pierwsza próba klasyfikacji języków turkijskich informacje z zakresu fonetyki historycznej i gramatyki tychże języków materiał dotyczący dziejów, geografii oraz etnografii ludów turkijskich (łącznie z fragmentami poezji, przysłowiami, legendami, wierzeniami itp.) najstarsza turkijska mapa świata (z najstarszym ukazaniem Japonii).
Przyczyną jego napisania była prawdopodobnie chęć ukazania innym nacjom, zwłaszcza dworowi abbasydzkiemu, kultury, języków, wierzeń, obyczajów, zalet i dorobku swych współrodaków, ludów turkijskich. Za jego życia trwała właśnie ekspansja Turków Seldżuckich (Seldżuków) na kraje arabskie.
W roku 2017 słownik ten został wpisany na listę Pamięć Świata UNESCO.
Przekład polski Jeden z fragmentów poetyckich Dywanu w tłumaczeniu na język polski Eleonory Karpuk zamieszczono w zbiorze:
Przypisy
Bibliografia Edward Tryjarski, Kultura ludów tureckich w świetle przekazu Mahmūda z Kaszgaru (XI w.), Polska Akademia Nauk, Warszawa 1993.
Linki zewnętrzne Indeks do słownika Mahmuda z Kaszgaru, wraz z tłumaczeniem na współczesny turecki:
Kategoria:Pisarze XI wieku Kategoria:Zmarli w XI wieku Kategoria:Turkolodzy