thumb|Stacja początkowa EKD przy ul. Nowogrodzkiej w Warszawie w latach 20. thumb|Tory EKD na ul. Szczęśliwickiej w Warszawie (1935) thumb|Wagon EKD wykorzystany do budowy barykady na ul. Nowogrodzkiej róg ul. Marszałkowskiej podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 thumb|Przystanek EKD w Alejach Jerozolimskich w Warszawie (1947 lub 1948) Elektryczne Koleje Dojazdowe S.A. (skrót EKD) – spółka akcyjna z siedzibą w Warszawie działająca w latach 1922–1947.

Kapitał zakładowy spółki wyniósł 500 000 zł, z czego 40% udziałów miała spółka „Siła i Światło”, 25% Bank Związku Spółek Zarobkowych, a pozostała część akcji należała do drobnych akcjonariuszyOskar Koszutski: Jubileusz 80 – lecia Kolejki E.K.D. Podkowiański Magazyn Kulturalny nr 58-59..

Historia 12 listopada 1924 roku spółka otrzymała koncesję na budowę i eksploatację kolei elektrycznej użytku publicznego z Warszawy przez Grodzisk Mazowiecki do ŻyrardowaZarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 12 listopada 1924 r. w sprawie udzielenia koncesji na budowę i eksploatację kolei elektrycznej użytku publicznego z Warszawy przez Grodzisk do Żyrardowa. ()..

Budowę rozpoczęto w 1925 roku, a w 1927 roku otwarto linię o długości 32 km, łączącą śródmieście Warszawy z Podkową Leśną i Grodziskiem Mazowieckim, nazywaną zwyczajowo koleją EKD. Stacja początkowa w Warszawie była zlokalizowana na ul. Nowogrodzkiej, między ulicami Poznańską i Marszałkowską.

Na terenie Warszawy trasę linii EKD prowadzono systemem tramwajowym. EKD jeździły na terenie Warszawy jak tramwaj; również przepisy ruchu, utrzymania taboru i linii oraz schemat organizacyjny przedsiębiorstwa zapożyczono z warszawskich tramwajów. Linia była zelektryfikowana napięciem stałym 600 V. Do obsługi trasy zakupiono w Wielkiej Brytanii 20 wagonów silnikowych i 20 doczepnych91 lat temu z Grodziska Maz. do Warszawy wyruszył pierwszy pociąg elektryczny w Polsce. (EN80), które osiągały prędkość ponad 70 km/h. W systemie sygnalizacji zabezpieczenia ruchu pociągów zastosowano semafory świetlne oraz SBL.

Głównym punktem dyspozytorskim dla zarządzania ruchem na linii oraz zapleczem utrzymania infrastruktury kolejowej był Komorów.

W 1932 roku koncesja spółki została zmieniona w celu umożliwienia rozbudowy sieciZarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 10 maja 1932 r. o zmianie zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 12 listopada 1932 r. w sprawie udzielenia koncesji na budowę i eksploatację kolei elektrycznej użytku publicznego z Warszawy przez Grodzisk do Żyrardowa i o nadaniu koncesji na budowę i eksploatację odgałęzień wymienionej kolei do Włoch i Milanówka tudzież o jej przedłużeniu do stacji kolei państwowych w Grodzisku. ().. W tym samym roku wybudowano odgałęzienie do Włoch, a w 1936 roku z Podkowy Leśnej do Milanówka. Plany dalszej rozbudowy sieci EKD z Grodziska Mazowieckiego w kierunku Żyrardowa i Błonia zniweczyła elektryfikacja istniejących linii PKP do tych miejscowości (1936), a z Grodziska do Mszczonowa wybuch II wojny światowej.

EKD wpłynęła na ożywienie terenów leżących wzdłuż jej linii. Wzdłuż torów zaczęły powstawać osiedla – miasta ogrody od Włoch do Podkowy Leśnej, a także następowała zintensyfikowana parcelacja gruntów rolnych okolicznych folwarków. W 1939 roku kolej przewoziła ok. 4 tys. pasażerów dziennie, kursując w godzinach szczytu nawet co 10 minut.

Po zakończeniu działań wojennych przedsiębiorstwo wznowiło działalność 2 października 1939 roku na odcinku Pruszków-Grodzisk, 8 października pociągi dojeżdżały do Szczęśliwic, w połowie października do granicy miasta, 11 listopada do ul. Niemcewicza, a 14 grudnia 1939 do przystanku końcowego przy ul. Nowogrodzkiej. Z EKD chętnie korzystali szmuglerzy przewożący żywność do miasta.

W styczniu 1940 roku niemieckie władze okupacyjne zarządziły przeznaczenie przedniego pomostu pierwszego przyczepnego wagonu EKD tylko dla Niemców. Tabor stanowiło 40 wagonów (przed wojną 76 wagonów). Z powodu zniszczenia we wrześniu 1939 podczas obrony Warszawy warsztatów na stacji Warszawa Zachodnia, napraw taboru dokonywano w Pruszkowie.

W maju 1945 roku (po zakończeniu działań wojennych) pociągi EKD zaczęły dojeżdżać do stacji początkowej przy ul. Nowogrodzkiej (wcześniej dojeżdżały do ul. Szczęśliwickiej).

Po wojnie EKD znalazła się pod Tymczasowym Zarządem Państwowym Ministerstwa Komunikacji, a w 1947 roku kolej została upaństwowionaOrzeczenie nr 6 Ministra Komunikacji z dnia 29 maja 1947 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw komunikacyjnych ().Dz.Urz. m.st. Warszawy z 1947 r. nr 23, s. 26. i przekazana pod zarząd PKP. Organizacyjnie EKD podporządkowano Zarządowi Warszawskich Kolei Dojazdowych (późniejszej Dyrekcji Kolei Dojazdowych). W 1951 roku zrezygnowano ze stosowania dotychczasowej nazwy, zmieniając ją na Warszawska Kolej Dojazdowa.

W pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej przewozy pasażerskie na EKD szybko wzrosły: w 1945 roku przewieziono 4,5 mln pasażerów, a w 1946 roku – 8,9 mln, w 1947 roku – 12 mln i w 1948 roku – 13 mln pasażerów (łącznie z przewozem pasażerów autobusami EKD)Od ponad 90 lat, Kurier Warszawski..

Dyrektorem naczelnym spółki był Tadeusz Baniewicz, który kierował przedsiębiorstwem od okresu budowy do przejęcia linii EKD przez PKPTadeusz Baniewicz..

Praca przewozowa + Liczba pasażerów przewiezionych przez EKD Rok Liczba przewiezionych pasażerów 1928 1 160 000 1929 1 250 000 1930 1 340 000 1931 1 650 000 1932 1 700 000 1933 1 811 649 1934 2 685 669 1939 4 230 000 1940 7 250 000 1945 4 500 000 1946 8 900 000 1947 12 000 000 1948 13 000 000

Przypisy

Kategoria:Transport w Warszawie Kategoria:Przedsiębiorstwa w Warszawie Kategoria:Przedsiębiorstwa kolejowe w Polsce Kategoria:Przedsiębiorstwa w II Rzeczypospolitej Kategoria:Historia kolei w Polsce