thumb|Lotnictwo wojskowe w 1939 mały|Wizyta brata króla Rumunii księcia Mikołaja w Polsce - ppłk Władysław Kalkus wita go na Okęciu; 27 czerwca 1933 mały|Wizyta brata króla Rumunii księcia Mikołaja - lotnisko wojskowe na Okęciu 1 Pułk Lotniczy (1 plot) – oddział lotnictwa Wojska Polskiego II RP. thumb
Historia pułku Pułk został utworzony na lotnisku mokotowskim 19 maja 1921 na bazie powstałych wcześniej eskadr lotniczych: 3, 8, 12 i 16 eskadry wywiadowczej oraz 7 i 19 eskadry myśliwskiej. Ta ostatnia powstała z połączenia dwóch eskadr 18 i 19 przybyłych do Polski wraz z Armią gen. Hallera w 1919 z Francji.
Utworzono wówczas trzy dywizjony, które tworzyły następujące eskadry: I dywizjon wywiadowczy – 12 i 16 III dywizjon myśliwski – 7 i 18 IV dywizjon wywiadowczy – 3 i 8
Organizatorem i pierwszym dowódcą pułku został ppłk pil. Camillo Perini.
thumb thumb thumb thumb thumb thumb W maju 1922 rozwiązany został IV dywizjon. 3 eskadra wywiadowcza podporządkowana została dowódcy I dywizjonu, natomiast 8 eskadra wywiadowcza włączona w skład 2 pułku lotniczego i przeniesiona do Krakowa.
W 1925, w związku z ujednoliceniem numeracji jednostek w lotnictwie polskim, w pułku zmienione zostały numery eskadr. Dodatkowo utworzono jedną eskadrę liniową. Jednocześnie zwiększono etat eskadry do 10 samolotów. Zmieniono nazwy eskadr wywiadowczych na lotnicze. Pierwsza cyfra numeru eskadry lotniczej oznaczała numer pułku, druga kolejność eskadry. Pułk składał się z: 11, 12, 13 i 14 eskadry liniowej oraz 121 i 122 eskadry myśliwskiej.
19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 8 sierpnia, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. 29 lutego 1932 roku minister spraw wojskowych zmienił datę święta pułkowego na 19 majaDz.Rozk. MSWojsk. Nr 4 z 29 lutego 1932 roku, poz. 38.. Od tego czasu pułk obchodził swoje święto w rocznicę sformowania w 1921 roku.
W 1928 doszło do kolejnej reorganizacji lotnictwa. W 1 pułku lotniczym zlikwidowano 14 eskadrę liniową, a utworzono 211 eskadrę bombową. Również w 1928 eskadry myśliwskie otrzymały nową numerację: 121 została 111 eskadrą, 122 – 112 eskadrą.
W związku z kolejnymi zmianami w lotnictwie w 1929, w 1 pułku utworzono kolejną eskadrę bombową – 212 oraz 113 eskadrę myśliwską początkowo nocną, a później dzienną. Wiosną tego roku pułk wszedł w skład 1 Grupy Aeronautycznej, która w 1936 roku została przemianowana na 1 Grupę Lotniczą.
Kolejne zmiany nastąpiły w 1931 gdy powstała kolejna eskadra bombowa – 213.
29 lutego 1932 roku minister spraw wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej pułkuDz.Rozk. MSWojsk. Nr 4 z 29 lutego 1932 roku, poz. 39..
W 1933 zlikwidowano 16 eskadrę liniową, a w to miejsce utworzono 13 eskadrę obserwacyjną. Utworzono też kolejną 13 eskadrę myśliwską.
W marcu 1939 rozwiązane zostały dowództwa I/1 dywizjonu liniowego, V/1 dywizjonu bombowego i VI/1 dywizjonu towarzyszącego oraz 11 i 12 eskadry liniowe, a także 214 i 215 eskadry bombowe.
Struktura organizacyjna pułku +Eskadry pułkuLataDywizjonyEskadrySamolotyTypyNumery1921I dywizjon12 eskadra wywiadowczaSVA-1016 eskadra wywiadowczaBreguet XIV A2III dywizjon7 eskadra myśliwskaA.118 eskadra myśliwskaSPAD S.XIII A-1IV dywizjon3 eskadra wywiadowczaBristol FB.2 Fighter8 eskadra wywiadowczaLWG (różnych wersji)DFW C.V1930I dywizjon liniowy11 eskadra liniowaBreguet XIX02 – 1112 eskadra liniowaPotez XXV 13 eskadra liniowaIII dywizjon111 eskadra myśliwska112 eskadra myśliwskaII dywizjon211 eskadra bombowaFokker212 eskadra bombowaFokker113 eskadra myśliwska Ndywizjon szkolnyeskadra treningowaeskadra szkolna193611 eskadra liniowaPZL-23 „Karaś”12 eskadra liniowaBreguet XIXIII dywizjon myśliwski111 eskadra myśliwska112 eskadra myśliwska50 do 59113 eskadra myśliwska114 eskadra myśliwska113 N eskadra myśliwska211 eskadra bombowaod 82 do 87212 eskadra bombowaod 88 do 93213 eskadra bombowa13 eskadra towarzysząca193711 eskadra liniowaPZL-23 „Karaś”12 eskadra liniowaIII dywizjon myśliwski111 esakadra myśliwska112 eskadra myśliwskaIV dywizjon myśliwski113 eskadra myśliwskaPZL P.7od 62 do 71114 eskadra myśliwskaPZL P.11113N eskadra myśliwska211 eskadra bombowa212 eskadra bombowa213 eskadra bombowa13 eskadra towarzysząca16 eskadra towarzysząca +Organizacja pokojowa pułku w marcu 1939Dowództwodywizjon szkolnyeskadra treningowaeskadra szkolnakompania szkolnaZgrupowanie MyśliwskieIII/1 dywizjon myśliwski111 eskadra myśliwska112 eskadra myśliwskaIV/1 dywizjon myśliwski113 eskadra myśliwska114 eskadra myśliwskaZgrupowanie Bombowećwiczebna eskadra bombowa213 eskadra bombowa rezerwowa210 dywizjon bombowy211 eskadra bombowa212 eskadra bombowa215 dywizjon bombowy216 eskadra bombowa217 eskadra bombowa220 dywizjon bombowy221 eskadra bombowa222 eskadra bombowaVI dywizjon towarzyszący13 eskadra towarzysząca16 eskadra towarzysząca19 eskadra towarzyszącaBaza Lotniczaparkoddział portowypododdział portowy w Brześciu n. B.
W sierpniu 1939 w trakcie mobilizacji 1 pułk lotniczy został rozwiązany. Rozformowana została także 19 eskadra towarzysząca. Pozostałe eskadry zostały rozdzielone. Eskadry myśliwskie weszły w skład Brygady Pościgowej, eskadry bombowe w skład Brygady Bombowej, 13 eskadrę obserwacyjną skierowano do lotnictwa Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Narew", a 16 eskadrę obserwacyjną do lotnictwa dyspozycyjnego Naczelnego Wodza.
Żołnierze pułku
thumb|center|Kadra 1 pułku lotniczego w 1922 z gośćmi z Rumunii thumb|Wizyta lotników rumuńskich w Polsce - powitanie na lotnisku Okęcie przed hangarami 1 plot; 22 czerwca 1933 thumb|Uroczystości imieninowe Józefa Piłsudskiego - delegacja 1 plot z płk. Władysławem Kalkusem (3. z lewej) na dziedzińcu Belwederu; 19 marca 1935 Dowódcy pułku płk pil. Camillo Perini (V 1921 – III 1922 → dowódca 3 plot.) ppłk pil. inż. Antoni Buckiewicz (III 1922 – V 1926) płk pil. Jan Sendorek (V 1926 – 27 IV 1929 → dowódca 1 Grupy Lotniczej) mjr / ppłk pil. Franciszek Wieden (27 IV 1929 – II 1933) ppłk pil. Władysław Kalkus (III 1933 – XI 1935) ppłk obs. Władysław Heller (XI 1935 – VII 1938) płk pil. Stefan Pawlikowski (VII 1938 – VIII 1939 → dowódca Brygady Pościgowej)
Zastępcy dowódcy pułku ppłk dr Leon Loria (od 1 III 1925) ppłk SG Zbigniew Belina-Prażmowski-Kryński (do 31 X 1927 → Oddział IV SG) ppłk SG Stanisław Kuźmiński (31 X 1927 - 5 XI 1928 → szef wydziału w Dep. Lot. MSWojsk.) mjr Władysław Kalkus (5 XI 1928 - 27 IV 1929 → dowódca 3 plot.) mjr dypl. Bohdan Kwieciński (IV 1929 – VI 1930) ppłk pil. Edward I Lewandowski (VI 1930 – I 1931) mjr / ppłk pil. Teofil Dziama (II 1931 – 30 IV 1935 → stan spoczynku) mjr / ppłk pil. Stefan Pawlikowski (1934 - VIII 1938 → dowódca 1 plot.) ppłk pil. Zygmunt Pistl (1939)
Żołnierze pułku – ofiary zbrodni katyńskiej
Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum KatyńskiegoKsięgi Cmentarne – biogramy oficerów. Nazwisko i imięstopieńzawódmiejsce pracy przed mobilizacjązamordowany Kawecki Teodorpodporucznik rezerwydyr. Biura Wojewódzkiego LOOP w WarszawieKatyńKiełbasiński Stanisławporucznik st. sp.KatyńŁukomski Kazimierzpodporucznik rezerwyUrząd Miar i Wag w LublinieKatyńMartin Piotrpodporucznik rezerwyinżynierUrząd Patentowy m. WarszawyKatyńPaszkowski Kazimierzpodporucznik rezerwynauczycielszkoła powszechna w ŁomżyKatyńPietrzak FranciszekKsięgi Cmentarne – wpis 2839.kapitanżołnierz zawodowyKatyńStec Mieczysławpodporucznik rezerwyZakłady Lotnicze na OkęciuKatyńWróblewski KazimierzKsięgi Cmentarne – wpis 4211.porucznik w st. sp.żołnierz zawodowyKatyńBarski KazimierzKsięgi Cmentarne – wpis 4504.kapitanżołnierz zawodowyCharkówDergiman RyszardKsięgi Cmentarne – wpis 4943.podporucznikżołnierz zawodowyCharkówOłubczyński JózefKsięgi Cmentarne – wpis 6694.porucznik rezerwyżołnierz zawodowy(e)CharkówBiliński StanisławkapralULK
Używane w pułku samoloty (lata użycia)
Odznaka pułkowa i znaki na samolotach Odznaka zatwierdzona została w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. nr 4, poz 39 z 29 lutego 1932. Odznaka o wymiarach 40 x 33 mm ma kształt stylizowanego orła w koronie z rozwiniętymi skrzydłami, osadzonego na okrągłym złotym wieńcu. W polu wieńca emaliowanego w kolorze niebieskim wpisano numer i inicjały 1 PL Odznaka honorowa – dwuczęściowa, wykonana w srebrze. Na rewersie próba srebra, imiennik grawera IK oraz numer nadania. Odznakę zaprojektował Alfred Gürtler, a wykonywał Jan Knedler z Warszawy Wersje srebro, wieniec srebrny, bez numeru na rewersie oficerska – dwuczęściowa, tombak srebrzony, bez emalii – wieniec złocony
Znaki geometryczne na samolotach pułku w latach 1927 -1932
Regulaminowe tło i godła eskadr 1 pułku lotniczego obowiązujące od 1932
Umieszczana pod skrzydłem litera identyfikacyjna 1 pułku lotniczego 120px
Wypadki i incydenty 19 września 1929 w czasie manewrów pod Dęblinem zderzyły się w powietrzu dwie maszyny należące do 1 pułku lotniczego. Obaj piloci wyskoczyli ze spadochronami, przy czym starszy sierżant Wacław Henckiewicz uszedł z katastrofy bez szwanku, zaś porucznik Stanisław Grzybowski zginął zdekapitowany przez linkę statecznika.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:1 Pułk Lotniczy Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Warszawie Kategoria:Polskie jednostki lotnicze rozwiązane w 1939