Nowogród– dawna gmina wiejska (1870–1916) oraz gmina o nieuregulowanym statusie istniejąca (1919–1927). Siedzibą władz gminy była osada miejska Nowogród.

Gmina została utworzona za Królestwa Polskiego, 31 maja 187019 maja 1870 według kalendarza juliańskiego w guberni łomżyńskiej w powiecie łomżyńskim z obszaru pozbawionego praw miejskich miasta NowogroduPostanowienie z 30 stycznia (11 lutego) 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, str. 81). W przeciwieństwie do większości innych miast, którym odebrano prawa miejskie za udział w powstaniu styczniowym, Nowogród nie został włączony do jednej z sąsiednich gmin wiejskich, lecz zachował charakter miejski, stanowiąc odrębną gminę wiejską w granicach dawnego miasta.

Za II Rzeczypospolitej gmina Nowogród należała do powiatu łomżyńskiego w woj. białostockim. Po przejściu pod zwierzchnictwo polskie (1919–1927), była to gmina o nieuregulowanym statusie – jednostka posiadała samorząd miejski nadany przez okupanta niemieckiego podczas I wojny światowej, lecz nie została zaliczona do miast w 1919 (była określana jako „miejscowość”)W Polsce istniało po 1919 roku więcej takich jednostek. Część z nich w kolejnych latach podniesiono do rzędu miast (gmin miejskich): Biała Rawska (do 1925), Chodecz (do 1921), Głowno (do 1925), Golina (do 1921), Kłodawa (do 1925), Nowogród (do 1927), Proszowice (do 1923), Rajgród (do 1923), Rychwał (do 1921), Sejny (do 1923), Stryków (do 1923), Suraż (do 1923) i Ślesin (do 1921); natomiast część została włączona do gmin wiejskich: Burzenin, Jedwabne, Osięciny, Piotrków, Skulsk, Śniadowo (do 1923); lub utworzono z nich odrębne gminy wiejskie: Stopnica i Wizna (do 1923)Według publikacji: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom V – Województwo Białostockie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924.

Jako gmina nie-miejska jednostka przestała funkcjonować 11 lutego 1927 roku w związku z nadaniem Nowogrodowi praw miejskich i przekształceniu jej w gminę miejską.

Przypisy

Nowogród (1870–1927) kategoria:Historia Nowogrodu