Krakowski Okręg Wojskowy (KOW, DOW V) – terenowy organ wykonawczy Ministra Obrony Narodowej w sprawach operacyjno-obronnych istniejący w latach 1945−1954 i 1992−1998.
Siedziba dowództwa Okręgu: Kraków, w l. 1992–1998, ul. Rakowicka 29.
Historia Lata 1945–1954
Krakowski Okręg Wojskowy utworzono rozkazem NDWP z 1 lutego 1945. Okręg objął początkowo województwa: śląsko-dąbrowskie, krakowskie i rzeszowskie, a po utworzeniu Śląskiego Okręgu Wojskowego, województwa krakowskie i rzeszowskie.
Dowództwo Krakowskiego Okręgu Wojskowego zostało sformowano według etatu nr D1/17. W jego skład wchodziły: dowództwo oddziały: ogólno-organizacyjny, mobilizacji i uzupełnień oraz administracyjno-gospodarczy wydział polityczno-wychowawczy kwatermistrzostwo referaty: szyfrów, zdrowia i transportowy wojskowy sąd okręgowy i prokuratura plutony: wartowniczy i transportowy.
W listopadzie 1945 Dowództwo Okręgu Wojskowego Kraków otrzymało oznaczenie DOW nr V. W tym czasie dowództwu temu podlegały cztery dywizje piechoty: 6, 8, 9 i 17 DP.
Jesienią 1945 przy Dowództwie Krakowskiego OW został sformowany Wydział Wojsk Ochrony Pogranicza II kategorii. Na stanowisko szefa wydziału został wyznaczony płk Wacław Spilczyński. Szefowi wydziału podlegał 8 i 9 Oddział Ochrony Pogranicza oraz trzy samodzielne kompanie łącznościJan Ławski, Czesław Żmuda, Wojska Ochrony Pogranicza ... s. 29, 30, 40.. We wrześniu 1946 wydział został rozformowany, a 8 Rzeszowski Oddział WOP i 9 Krakowski Oddział WOP podporządkowane bezpośrednio szefowi Departamentu WOP w WarszawiePaweł Piotrowski, Śląski Okręg Wojskowy ... s. 44..
W 1946 Dowództwo OW V przeniesiono na nowy etat dowództwa okręgu typu B. W jego składzie znajdowało się: dowództwo i sztab zarząd polityczno-wychowawczy wydziały: inżynieryjno-saperski, lotniskowy, personalny i finansowy inspektoraty: broni pancernej i artylerii kwatermistrzostwo okręgowy sąd wojskowy i prokuratura duszpasterstwo W 1949 r. okręg przemianowano na Krakowski Okręg Wojskowy (KOW). W 1951 r. na terenie okręgu utworzono dwa korpusy piechoty typu B (11. i 12.), z których każdy miał po trzy dywizje piechoty (11 KP − 2, 7 i 29 DP; 2 KP − 6, 9 i 30 DP). Rok później korpusy te przemianowano na korpusy armijne.
W 1954 Krakowski OW rozformowano.
Lata 1992–1998
Na podstawie rozkazu MON/69 z 18.09.1991 przystąpiono ponownie do formowania Krakowskiego Okręgu Wojskowego, który rozpoczął funkcjonowanie od października 1992 r. Okręg objął terytorium 13 województw oraz kilkanaście wydzielonych garnizonów na terenie pozostałych OW z jednostkami podporządkowanymi KOW. W chwili powołania okręgu na jego terytorium stacjonowały dwie jednostki liniowe: 1 Pułk Specjalny (centralnego podporządkowania) i 6 Brygada Desantowo-Szturmowa. Od podstaw rozpoczęto formowanie: 3 Brygady Zmechanizowanej, 21 Brygady Strzelców Podhalańskich, 14 Brygady Pancernej, 5 Pułku Dowodzenia i 2 Pułku Rozpoznawczego. W 1994 przystąpiono do organizowania 25 Dywizji Kawalerii Powietrznej. Z jednostek zabezpieczenia bojowego w skład KOW wchodziły: 1 Pułk Drogowo- Mostowy, 3 Pułk Saperów, 12 Pułk Komunikacyjny i 5 Batalion Obrony Przeciwchemicznej. Z dniem 1.12.1998 dowództwu KOW podporządkowano: 5 Brygadę Pancerną "Skorpion", 5 Brygadę Artylerii Armat i 18 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej.
Z dniem 31.12.1998 Krakowski Okręg Wojskowy został rozformowany. Na bazie jego jednostek utworzono Korpus Powietrzno-Zmechanizowany
Jednostki podległe dowódcy Krakowskiego OW 1945 6 Pomorska Dywizja Piechoty – Chrzanów 8 Drezdeńska Dywizja Piechoty im. Bartosza Głowackiego – Krosno 9 Drezdeńska Dywizja Piechoty – Przemyśl 17 Dywizja Piechoty – Kraków 4 Drezdeńska Brygada Pancerna – Tarnów 51 pułk artylerii samobieżnej - Kraków 4 Brygada Saperów batalion łączności OW
1953 11 Korpus Armijny – Gliwice 2 Warszawska Dywizja Piechoty – Częstochowa 7 Łużycka Dywizja Piechoty – Gliwice 12 Korpus Armijny – Rzeszów 6 Pomorska Dywizja Piechoty – Kraków 9 Drezdeńska Dywizja Piechoty – Rzeszów 29 Dywizja Piechoty – Bielsko 18 pułk czołgów – Nysa 5 batalion łączności - Kraków
1995 25 Dywizja Kawalerii Powietrznej – Łódź 6 Brygada Powietrznodesantowa – Kraków 3 Brygada Zmechanizowana - Lublin 5 Brygada Pancerna "Skorpion" - Opole 14 Brygada Pancerna - Przemyśl 21 Brygada Strzelców Podhalańskich – Rzeszów 5 Brygadę Artylerii Armat - Głogów 18 pułk artylerii przeciwlotniczej – Jelenia Góra 2 pułk rozpoznawczy - Hrubieszów 5 pułk dowodzenia – Kraków 1 pułk drogowo- mostowy - Dęblin 3 pułk saperów - Dębica 12 pułk komunikacyjny - Nisko 5 batalion obrony przeciwchemicznej – Tarnowskie Góry 25 pułk zmechanizowany Gliwice
Obsada personalna Dowództwa Krakowskiego OW Dowódcy okręgu wojskowego: gen. bryg. Julian Skokowski (III- IX 1945) gen. bryg. Mikołaj Prus-Więckowski (IX 1945 – IV 1948) gen. bryg. Stefan Mossor (IV 1948 – XI 1949) gen. dyw. Bolesław Kieniewicz (V 1950 – XI 1953) gen. bryg. Zenon Bryk (X 1992 – XII 1998)
Zastępcy dowódcy do spraw liniowych: gen. mjr Mitrofan Potapow (1952)
Szefowie sztabu: płk / gen. bryg. Wacław Daszkiewicz (10 IX 1945 – V 1946) gen. mjr Mitrofan Potapow (1951–1952)
gen. bryg. Piotr Makarewicz (IV 1997 – XII 1998).
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Jerzy Kajetanowicz, Polskie wojska lądowe 1985-2000. Przegląd Wojsk Lądowych 2000, nr 9.
Jan Ławski, Czesław Żmuda, Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1945–1946, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 4 (40), Warszawa 1966, ss. 3-48.
Stanisław Zając, Z dziejów Krakowskiego Okręgu Wojskowego, Wyd. Bellona, Warszawa 1995.
Kategoria:Ludowe Wojsko Polskie w Krakowie !