Stanisław Krupka

Stanisław Krupka (ur. 22 kwietnia 1900 w Zimnej k. Turośli, zm. 24 marca 1977 w Aninie) – polski działacz społeczny, wójt gminy Wawer (od 1939), przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej w Warszawie (1945–1947), wojewoda białostocki (1947–1948).

Życiorys Pochodził z chłopskiej rodziny Stanisława i Teofili z Nietupskich. Matka pochodziła z Łączek, a linia męska Krupków ze wsi Łacha i Kolimagi.

Do szkoły powszechnej Stanisław Krupka uczęszczał w Lemanie, następnie ukończył trzy klasy gimnazjum w Ostrowi Mazowieckiej. Od 1917 uczył się w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Łomży.

Działał w Akademickim Związku Niezależnej Młodzieży Ludowej. W latach 1917–1918 należał do Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1920 uczestniczył m.in. w polskiej akcji plebiscytowej na Warmii i Mazurach, m.in. w Piszu.

Pracę jako nauczyciel rozpoczął w rodzinnym powiecie kolneńskim. W 1923 przeniesiono go służbowo do Warszawy. Ukończył Wyższy Kurs Nauczycielski w Warszawie oraz Akademię Nauk Politycznych.

W 1923 przystąpił do Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”. W 1924 z działaczami ludowymi zorganizował najazd Kurpiów na Kolno jako efekt sprzeciwu wobec wysokich podatków nałożonych na mieszkańców przez starostę powiatu kolneńskiego i ataki policji na sprzeciwiających się opłatom. Sprawa skończyła się w 1925 procesem sądowym. Oskarżeni Kurpie zostali uwolnieni, podatki cofnięte, a starosta zwolniony ze stanowiska. Był to jeden z większych społecznych buntów chłopskich w międzywojennej Polsce. Po tym wydarzeniu wzrosło społeczne zaufanie do Krupki.

W latach 1925–1926 należał do Rady Naczelnej PSL „Wyzwolenie”. Jednocześnie w tym czasie należał do Zarządu Głównego Związku Nauczycielstwa Polskiego. Działał w Komisji Wczasów i Turystyki ZG ZNP, organizował obozy wypoczynkowe dla robotników i wycieczki turystyczno-krajoznawcze.

W 1926 wystąpił z „Wyzwolenia” i rozpoczął działalność w Niezależnej Partii Chłopskiej. Kierował jej strukturami w powiecie łomżyńskim. Po delegalizacji partii powrócił do PSL „Wyzwolenie”. Był aktywnym członkiem zarządów powiatowych partii w Kolnie i Łomży oraz prezesem Zarządu Powiatowego partii w Ostrołęce. W kolejnych latach studiował na Wolnej Wszechnicy.

W 1930 bez powodzenia ubiegał się o mandat poselski w okręgu łomżyńsko-kolneńskim jako kandydat listy Związku Obrony Prawa i Wolności Ludu. W 1935 w ramach represji za działalność społeczno-polityczną utracił posadę nauczycielską na Kurpiach.

Wyjechał do Warszawy i zaczął pracę nauczyciela w Powsinie. W lipcu 1939 został wybrany na wójta gminy Wawer. Funkcję tę pełnił przez całą okupację. Był zaangażowany w ruch oporu w stopniu starszego sierżanta, współpracował z Batalionami Chłopskimi jako instruktor oświatowy. Udzielał pomocy członkom konspiracji, a osobom pochodzenia żydowskiego we współpracy z Januszem Korczakiem. Pomagał artystom. W grudniu 1939 należał do nielicznych zatrzymanych przez Niemców w Wawrze, którzy uniknęli zbiorowej egzekucji. W 1943 stworzył w Wawrze regionalne muzeum pamiątek oraz zaproponował, a następnie doprowadził do urządzenia w Wawrze parku wypoczynkowego w miejscu dawnego rosyjskiego fortu obronnego (za zgodą władz okupacyjnych). Park istnieje do dziś pod nazwą Parku Matki Mojej.

W czasie walk o Warszawę przedarł się przez front i we wrześniu 1944 zgłosił się do dyspozycji Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego w Lublinie. We wrześniu 1944 został wybrany przez PKWN na pierwszego starostę powiatu warszawskiego. W latach 1945–1947 sprawował funkcję przewodniczącego Powiatowej Rady Narodowej w Warszawie, po czym został mianowany wojewodą białostockim. Funkcję pełnił od 1 sierpnia 1947 do maja 1948, nie, jak błędnie podał Stanisław Pajka, od 1953. Po reformie administracyjnej i likwidacji powiatu warszawskiego (1952) pracował w komisjach Dzielnicowej Rady Narodowej dzielnicy Praga-Południe w Warszawie. Był członkiem Frontu Jedności Narodu. Działał w Radzie Osiedlowej Marysina Wawerskiego. Współzakładał Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej działające w Warszawie, był prezesem oddziału Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Warszawie.

Po II wojnie światowej kontynuował działalność w ruchu ludowym. We wrześniu 1944 został członkiem Stronnictwa Ludowego „Wola Ludu”, a w 1949 Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. Został oddelegowany przez ministra administracji publicznej na teren byłych Prus Wschodnich i Gdańska. Był członkiem Rady Naczelnej i Komisji Rewizyjnej Komitetu Warszawskiego Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. Był wiceprzewodniczącym dzielnicowego Komitetu ZSL Praga-Południe oraz członkiem Komisji Historycznej Komitetu Warszawskiego ZSL. 30 kwietnia 1951 wykluczony z partii, doczekał rehabilitacji 17 listopada 1956 wraz z przywróceniem praw członkowskich. W latach 1957–1962 był członkiem komitetu dzielnicowego ZSL Warszawa-Praga Południe.

Pełnił funkcję prezesa Spółdzielni Pracy „Grochowianka”, był jednym z założycieli i członków Rady Nadzorczej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu „Samopomoc Chłopska” w Falenicy. W latach 1953–1962 (lub do 1963) był wiceprezesem Spółdzielni „Wspólna Sprawa”, potem pracował naukowo w Zakładzie Budownictwa Wiejskiego Politechniki Warszawskiej. W latach 1971–1973 należał do Komisji Rewizyjnej Oddziału Grochów Towarzystwa Przyjaciół Warszawy.

Na początku lat 20. XX wieku ożenił się z córką ziemianina z Kolna, z którą miał dwoje dzieci. Żona wyemigrowała do USA. Córka została w Wawrze. Na początku lat 60. XX wieku małżeństwo Krupków zostało rozwiązane.

Pochowany został na cmentarzu w Warszawie-Aninie.

Ordery i odznaczenia

Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1959) Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Medal Niepodległości (1963) Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1931) Brązowy Medal Za Długoletnią Służbę (1938) Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego. Złota Odznaka „Za opiekę nad zabytkami” Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1970) Srebrna Odznaka Ligi Ochrony Przyrody Odznaka „Zasłużony Działacz Ruchu Spółdzielczego” (1971) honorowe obywatelstwo Wawra honorowe obywatelstwo miasta Kolno (1948)

Upamiętnienie Około 1948 planowano nadanie projektowanemu parkowi miejskiemu w Kolnie imię Stacha Krupki. Po latach nazwano jego imieniem jedną z ulic w Kolnie, w północnej części miasta. Jest też patronem jednej z ulic w Wawrze.

Jego imię nadano szkołom w Lemanie (1987) i Łączkach (1989). Na ścianie budynku szkoły w Lemanie umieszczono pamiątkową tablicę z jego popiersiem. W holu znajduje się gablota z pamiątkami po Krupce. Co roku w szkole jest organizowany Dzień Patrona z konkursem wiedzy o jego życiu i działalności. We wsi Łączki umieszczono tablicę mu poświęconą.

Przypisy

Bibliografia Stanisław Pajka, Słownik biograficzny Kurpiowszczyzny XX wieku, Niezależne Obywatelskie Stowarzyszenie „Kurpik”, Kadzidło 2008, s. 523. Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego. Makieta, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1989, s. 211 (z fotografią; tu: data zgonu 23 marca 1977, wójt w Wawrze od 1937).

Kategoria:Absolwenci Akademii Nauk Politycznych w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wolnej Wszechnicy Polskiej Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Związku Nauczycielstwa Polskiego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Działacze Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego Kategoria:Ludzie związani z Kolnem Kategoria:Ludzie związani z Kurpiami Kategoria:Ludzie związani z Łomżą Kategoria:Ludzie związani z Ostrołęką Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Złotą odznaką „Za opiekę nad zabytkami” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Politycy Niezależnej Partii Chłopskiej Kategoria:Politycy PSL „Wyzwolenie” Kategoria:Politycy Stronnictwa Ludowego (1944–1949) Kategoria:Polscy działacze plebiscytowi na Warmii, Mazurach i Powiślu Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Przewodniczący Prezydiów Powiatowych Rad Narodowych Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Wojewodowie białostoccy (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Wójtowie gmin wiejskich II Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1977