Tomasz Niewodniczański (ur. 25 września 1933 w Wilnie, zm. 3 stycznia 2010 w Bitburgu) – polski fizyk jądrowy, przedsiębiorca, kolekcjoner i bibliofil, twórca jednej z największych na świecie prywatnych kolekcji kartograficznychDieter Bingen, Andrzej Kaluza, Basil Kerski, Peter Oliver Loew - Polnische Spuren in Deutschland. Deutsches Polen Institut, Bonn 2018, s. 262, język niemiecki, .
Życiorys Tomasz Niewodniczański był synem fizyka Henryka Niewodniczańskiego i Ireny z Prawocheńskich, córki Romana Prawocheńskiego. Jego brat Jerzy Niewodniczański jest także fizykiem, przez wiele lat był prezesem Państwowej Agencji Atomistyki.
Dzieciństwo spędził w Wilnie, gdzie jego ojciec był profesorem Uniwersytetu im. Stefana Batorego.. W 1945 rodzina Niewodniczańskich przeniosła się do Krakowa. Ukończył studia na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego i rozpoczął pracę w Instytucie Badań Jądrowych w Świerku. W 1956 wyjechał na stypendium do Instytutu Fizyki Politechniki Federalnej w Zurychu, gdzie w 1963 uzyskał stopień naukowy doktora. W Szwajcarii ożenił się z Marie-Luise Simon. Po powrocie do Polski kontynuował pracę w Instytucie Badań Jądrowych w Świerku, od 1965 jako kierownik Samodzielnego Laboratorium Budowy Akceleratora Liniowego. W 1970 wyemigrował do Niemiec. Do 1973 pracował w Heidelbergu i w Darmstadt w Instytucie Badań nad Ciężkimi Jonami. Następnie podjął pracę w browarze Bitburger w Bitburgu, należącym do rodziny jego żony. Po jakimś czasie został dyrektorem finansowym browaru.
Kolekcjonerstwo Tomasz Niewodniczański był jednym z najbardziej liczących się kolekcjonerów europejskich, zaś jego kolekcja kartograficzna uchodziła za najbardziej znaczącą prywatną kolekcję w Europie.
Pasja kolekcjonerska Tomasza Niewodniczańskiego zaczęła się w 1968 roku, kiedy jego żona kupiła mu w prezencie w warszawskim antykwariacie na Nowym Świecie widok Damaszku z publikacji Brauna i Hogenberga z 1576 roku. Kolekcjonerstwem zajmował się przez 40 lat. Zbierał głównie stare mapy, listy i inne rękopisy znanych pisarzy, książki z dedykacjami. Sama jego kolekcja kartograficzna dotycząca Polski liczyła około 2300 map i widoków polskich miast. Był między innymi w posiadaniu notesu z rękopisami 42 utworów Adama Mickiewicza, a także zbioru niepublikowanych wcześniej dzieł Juliana Tuwima, które udostępnił w celu wydania książki Julian Tuwim. Utwory nieznane. W swojej kolekcji posiadał także unikatowe oryginały dawnych map Rzeczypospolitej i jej poszczególnych regionów. Pierwszą dużą kolekcję liczącą ponad 200 map i widoków Śląska przekazał polskim placówkom kulturalnym już w 2002 roku, zbiory te wówczas otrzymało Ossolineum. Po śmierci doktora Niewodniczańskiego, zgodnie z jego ostatnią wolą, cała bogata kolekcja gromadzona przez lata została przekazana w wieczysty depozyt muzeum Zamku Królewskiego w Warszawie.
Odznaczenia i wyróżnienia Doktorat honoris causa Uniwersytetu w Trewirze (1991) Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec na wstędze (1993) Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1998) Godność honorowego senatora Wyższej Szkoły Politechnicznej w Karlsruhe (1999) Krzyż Oficerski Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (2002) Krzyż Komandorski Orderu „Za Zasługi dla Litwy” (2004) Krzyż Wielki Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (2009)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 marca 2009 r. o nadaniu orderów i odznaczenia (). Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, wraz z żoną Marie-Luise (2009)
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Ludzie związani z piwowarstwem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Federalnej Niemiec Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem „Za Zasługi dla Litwy” Kategoria:Polacy w Niemczech Kategoria:Polscy bibliofile Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni w Niemczech Kategoria:Polscy fizycy XX wieku Kategoria:Polscy fizycy jądrowi Kategoria:Polscy kolekcjonerzy sztuki Kategoria:Polscy przedsiębiorcy Kategoria:Urodzeni w 1933 Kategoria:Zmarli w 2010