Thelephora Ehrh. ex Willd. (chropiatka) – rodzaj grzybów należący do rodziny chropiatkowatych (Thelephoraceae).
Charakterystyka Grzyby mykoryzowe, wytwarzające przeważnie ciemnobrązowe, rozetowate, lejkowate lub rozgałęzione owocniki o prawie gładkim hymenoforze, często pokrytym regularnie rozmieszczonymi brodawkami (gr. thele). Zarodniki chropiatek są eliptyczne lub nerkowate, graniaste, o powierzchni pokrytej kolcami lub brodawkami, barwy żółtobrązowej, a ich wysyp jest brązowy. System strzępkowy jest monomityczny, złożony z brązowościennych, strzępek generatywnych ze sprzążkami.
Rodzaj Thelephora jest najlepiej znany ze swojego ektomykoryzowego gatunku chropiatka pospolita, który jest dość popularnym symbiontem drzew iglastych, zwłaszcza na półkuli północnej. Niektóre inne gatunki to grzyby jadalne. T. ganbajun jest grzybem leczniczym ze względu na obecność aktywnych składników chemicznych, takich jak polisacharydy, związki fenolowe, sterydy i kwasy tłuszczowe, przeciwutleniacze, które odpowiadają za odporność, działanie przeciwnowotworowe i ochronę wątroby u ludzi.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Thelephoraceae, Thelephorales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Rodzaj Thelephora utworzyli Jakob Friedrich Ehrhart i Carl Ludwig Willdenow w 1787 r. Gatunkiem typowym jest Thelephora terrestris Ehrh. Synonimy: Merisma Pers., Phylacteria (Pers.) Pat., Pseudothelephora Lloyd, Scyphopilus P. Karst., Thelephora sect. Phylacteria Pers., Thelophora Clem. Nazwę polską podał Feliks Teodorowicz w 1933 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym rodzaj ten opisywany był także jako pleśniak lub otocznica. W 2024 r. kilku mykologów przeprowadziło analizę filogenetyczną rodzajówTomentella i Thelephora, w wyniku której liczne gatunki Tomentella zostały przeniesione do rodzaju Thelephora
Gatunki występujące w Polsce: Thelephora anthocephala (Bull.) Fr. – chropiatka kwiatowata Thelephora atra Weinm. 1836 Thelephora atrobadia (H.S. Yuan & Y.C. Dai) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora bryophila (Pers.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka jasnordzawa Thelephora caryophyllea (Schaeff.) Pers. – chropiatka lejkowata Thelephora castanea Pers. 1822 Thelephora clavigera (Litsch.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora corticioides (Wakef.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora ellisii (Sacc.) Zmitr., Shchepin, Volobuev & Myasnikov 2018 – tzw. kutnerka jasnobrzega Thelephora fuscoferrruginosa (Bres.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka ciemnordzawa Thelephora galzinii (Bourdot) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora globosa (X. Lu, K.T. Steffen & H.S. Yuan) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora griseoumbrina (Litsch.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka szarobrązowa Thelephora griseoviolacea (Litsch.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora griseozonata Cooke 1891 Thelephora lapida (Pers.) Kõljalg 2024 Thelephora lilacinogrisea (Wakef.) Kõljalg 2024 Thelephora martinii Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora nigrovirens Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora nitellina (Bourdot & Galzin) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora obscurella Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka ciemna Thelephora pallidomarginata (H.S. Yuan, X. Lu & Y.C. Dai) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora palmata (Scop.) Fr. – chropiatka cuchnąca Thelephora penicillata (Pers.) Fr. – chropiatka pędzelkowata Thelephora pilosa (Burt) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka długorozwierkowa Thelephora rubrobrunnea Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora stuposa (Link) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 – tzw. kutnerka podlaska Thelephora subcinerascens (Litsch.) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora subtestacea (Bourdot & Galzin) Kõljalg, I. Saar & Svant 2024 – tzw. kutnerka gliniasta Thelephora terrestris Ehrh. – chropiatka pospolita Thelephora testaceogilva (Bourdot & Galzin) Kõljalg, I. Saar & Svant. 2024 Thelephora umbrinospora M.J. Larsen 1963 Thelephora wakefieldiae Zmitr., Shchepin, Volobuev & Myasnikov 2018. Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków i nazwy polskie według W. Wojewody i innych.
Przypisy
Kategoria:Chropiatkowate