thumb|Symboliczny grób Tadeusza Petrażyckiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A16-8-1). Tadeusz Marian Jan Nepomucen Petrażycki (ur. we wsi Bereżanka, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – pułkownik audytor Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy i społeczny, dowborczyk, senator RP, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys

Młodość i działalność niepodległościowa Tadeusz Marian Jan Nepomucen Petrażycki urodził się 15 sierpnia 1885 roku w Bereżance, w powiecie kamienieckim. Był synem Seweryna i Marii z Dymitrowiczów. Ukończył gimnazjum państwowe rosyjskie w Kamieńcu Podolskim. W III klasie gimnazjum „założył z własnej inicjatywy bibliotekę dla kolegów Polaków, składającą się z nielegalnych utworów historji i literatury polskiej, zwłaszcza dotyczących się powstań narodowych. Wyjeżdżając często, jako gimnazista, do krewnych w Małopolsce, przemycał stamtąd osobiście coraz to nowe książki dla tej biblioteki, narażając w taki sposób całą swoją przyszłość”. Następnie studiował prawo na Uniwersytecie w Petersburgu, gdzie wykładowcą był jego stryj profesor Leon Petrażycki, specjalista w zakresie socjologii i teorii prawa. Tam też „został wybrany do Zarządu Niepodległościowego Związku Młodzieży Polskiej i z całą gorliwością i właściwym mu zapałem zajął się pracą nad uświadamianiem i oświatą robotników polskich na obczyźnie oraz podtrzymywał ducha patrjotycznego wśród kolegów”. W 1905, z uczelni tej został wydalony na dwa lata, za udział w polskim ruchu wolnościowym. W 1910 złożył egzamin państwowy na Uniwersytecie w Charkowie i następnie został adwokatem, po pomyślnym zakończeniu aplikacjiWspomina o tym w swojej książce pt. "Pożoga" Zofia Kossak-Szczucka..

I wojna światowa W czasie I wojny światowej, od 7 listopada 1915 służył w armii rosyjskiej. W 1915 został mianowany dowódcą 4 konnego czołowego oddziału pod flagą Czerwonego Krzyża, a w lipcu 1916 zostaje naczelnikiem 47 oddziału czołowego. W lipcu 1917 został ciężko ranny w walach z Niemcami. W 1917 działał w Polskim Komitecie Wojskowym, gdzie był wiceprzewodniczącym. W tym też roku wstąpił do I Korpusu Polskiego w Rosji pod dowództwem gen. Józefa Dowbor–Muśnickiego. Jesienią 1917 odznaczył się wybitnie „z bronią w ręku – z własnej inicjatywy: widząc, że oddziałom naszym potrzebna jest amunicja, z narażeniem życia przedarł się do zajętego przez bolszewików Płoskirowa (mając tylko jeden granat ręczny) i wywiózł przez posterunki bolszewickie stamtąd wóz z amunicją. Zdał go potem Przewodniczącemu Związku W.P. Walewskiemu w Starokonstantynowie”. Pod koniec 1917 wstąpił jako „ułan-szeregowiec-ochotnik” do 2 pułku ułanów, wraz z którym brał udział we wszystkich walkach toczonych z bolszewikami. Prowadził w tym czasie także działalność kulturalno-oświatową. Jego nazwisko wymienia Zofia Kossak-Szczucka w powieści autobiograficznej, zatytułowanej „Pożoga”. Za wykazaną odwagę, zimną krew i narażenie się na utratę życia, odznaczony został orderem „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.:

Ponadto za udział w walkach I Korpusu Polskiego odznaczony został Krzyżem Walecznych.

Okres międzywojenny W styczniu 1919 zgłosił się do Wojska Polskiego, jednak jako inwalida, nie został przyjęty. W marca tego roku rozpoczął służbę w stopniu porucznika. W kwietniu 1919 przydzielono go do Departamentu Wojskowo-Prawnego Ministerstwa Spraw Wojskowych, gdzie następnie zajmował stanowiska: naczelnika Wydziału Kodyfikacyjnego Departamentu Wojskowo-Prawnego oraz od 16 lutego 1921 członka komisji dla uporządkowania umundurowania i dyscypliny w armii. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. 12 lutego 1921 wyznaczono go na wykładowcę prawa w Szkole Podchorążych Piechoty w Warszawie. Z dniem 1 kwietnia 1920 został zatwierdzony w stopniu majora. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 26. lokatą w korpusie oficerów sądowych. 6 grudnia 1922 wyznaczono go na kierownika referatu II w Gabinecie Ministra Spraw Wojskowych. Współpracował z gen. Władysławem Sikorskim ówczesnym ministrem, mając jego pełnomocnictwo do występowania w izbach ustawodawczych. 27 grudnia 1924 został oddelegowany do komisji przy Prezesie Ministrów dla uporządkowania kwestii orderów wojennych w charakterze zastępcy Ministra. 9 stycznia następnego roku został wybrany członkiem Sadu Honorowego dla oficerów sztabowych przy MS Wojsk. na rok 1925. 2 grudnia 1930 Prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki nadał mu stopień pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931 i 1. lokatą w korpusie oficerów sądowych. Jednocześnie zezwolił mu na nałożenie oznak nowego stopnia przed 1 stycznia 1931. 20 sierpnia 1931 został mianowany sędzią Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie. Z dniem 31 sierpnia 1935 został przeniesiony w stan spoczynku. Przydzielony do OK II.

W 1935 Prezydent RP na podstawie art. 13 ust. 1 lit. f Konstytucji, mianował go senatorem IV kadencji.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego udzielał się społecznie Lidze Morskiej i Kolonialnej oraz PCK.

II wojna światowa, zbrodnia katyńska Podczas kampanii wrześniowej 1939 zgłosił się do armii, był w sztabie gen. Smorawińskiego, po agresji ZSRR na Polskę dostał się do niewoli sowieckiej pod Włodzimierzem Wołyńskim. Przebywał w obozie jenieckim w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie, na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD, pod pozycją 2518.

Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie na stopień generała brygady.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Życie prywatne Był żonaty z Jadwigą Ścibir-Rylska i miał dwoje dzieci: Adama Zbigniewa (ur. 6 lipca 1920) i Aleksandrę Jadwigę (ur. 11 czerwca 1924).

Jego brat, Adam Petrażycki zginął pod Radziechowem w 1920, pochowany został na Cmentarzu Obrońców Lwowa.

Upamiętnienie Tadeusz Petrażycki został upamiętniony na tablicy pamiątkowej odsłoniętej 3 lipca 1999 w gmachu Senatu RP ku czci senatorów II RP, którzy zginęli w czasie II wojny światowej i okresie powojennych represji.

W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, generał brygady Tadeusz Petrażycki został uhonorowany poprzez zasadzenie Dębu Pamięci przy I Prywatnym Liceum Ogólnokształcące im. Marceliny Rościszewskiej w Płocku.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6777 – 10 maja 1922 Krzyż Niepodległości –17 września 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 2 maja 1923 Krzyż Walecznych po raz pierwszy nr 47945 – 9 sierpnia 1922 Złoty Krzyż Zasługi (trzykrotnie: 29 kwietnia 1925M.P. z 1925 r. nr 102, poz. 438 „za zasługi około organizacji armji”., 11 listopada 1937 „za zasługi na polu pracy społecznej”., 10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy społecznej”.) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal 3 Maja nr 3810 – 3 maja 1925 Odznaka za Rany i Kontuzje:Plik:Petrażycki Tadeusz.jpg na podstawie fotografii] Krzyż Waleczności Armii gen. Bułak-Bałachowicza Odznaka Honorowa za wybitne zasługi przy ratowaniu mienia polskiego w Rosji Odznaka pamiątkowa I Korpusu Polskiego w Rosji Odznaka Konfederacji Wojskowej Odznaka Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego Odznaka Wojsk Polskich w Rosji Centralnej Krzyż Komandorski Orderu św. Grzegorza Wielkiego (Watykan, 1937) Krzyż Oficerski Orderu Orła Białego (Jugosławia) Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej (Francja, zezwolenie z 23 maja 1923) Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”) – 1925 Order Świętej Anny 2 stopnia z mieczami Order Świętego Stanisława 2 stopnia z mieczami Order Świętego Stanisława 3 stopnia

Zobacz też awanse generalskie oficerów II Rzeczypospolitej Polskiej z 2007 jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie

Przypisy

Bibliografia

Album Skorowidz Senatu i Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej oraz Sejmu Śląskiego. Kadencja 1935–1940, Kraków 1936, s. 228.

Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiego Uniwersytetu Petersburskiego Kategoria:Członkowie Ligi Morskiej i Kolonialnej (1930–1939) Kategoria:Obrońcy Polski przed agresją ZSRR (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (wojna polsko-bolszewicka) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Waleczności byłej Ochotniczej Sprzymierzonej Armii gen. Bułak-Bałachowicza Kategoria:Odznaczeni Medalem 3 Maja Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową I Korpusu Polskiego w Rosji Kategoria:Odznaczeni Odznaką za Rany i Kontuzje Kategoria:Odznaczeni trzykrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie – ofiary zbrodni katyńskiej – mianowani generałami Wojska Polskiego III Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Charkowie Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu na Piatichatkach w Charkowie Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie - grób symboliczny Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Imperium Rosyjskiego w I wojnie światowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Orła Białego (Serbia) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Pułkownicy audytorzy II Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie II Rzeczypospolitej (nominacja prezydenta) Kategoria:Senatorowie IV kadencji (1935–1938) Kategoria:Sędziowie Najwyższego Sądu Wojskowego Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze I Korpusu Polskiego w Rosji 1917–1918