Tramwaje w Zagrzebiu – system komunikacji tramwajowej działający w Zagrzebiu. Składa się z 15 linii dziennych oraz z 4 linii nocnych. Prześwit toru wynosi 1000 mm. Tramwaje w Zagrzebiu uruchomiono w 1891, początkowo jako konne, które zelektryfikowane zostały w 1910. Przewozy prowadzi przedsiębiorstwo Zagrebački Električni Tramvaj (ZET).

Historia Tramwaje konne mały|351x351px|Mapa sieci tramwajowej w Zagrzebiu na przestrzeni dziejów Szybko rozwijający się w XIX wieku Zagrzeb potrzebował dobrej komunikacji miejskiej, ponieważ uruchomione w 1884 omnibusy miały charakter sezonowy i zawoziły turystów wyłącznie z dworca kolejowego do hotelu. W 1885 rozpoczęły się dyskusje na temat uruchomienia tramwaju konnego, a w 1887 przedstawiono projekt, który zakładał poprowadzenie tramwaju konnego od Zagrzebia do Samoboru. Władze miejskie projekt jednak odrzuciły ze względu na brak funduszy.

Ze względu na budowę linii kolejowej w 1889 pomysł budowy tramwajów powrócił. 7 marca 1891 podpisano umowę zgodnie z którą Gautier miał zbudować linię w ciągu 6 miesięcy. Dopiero 11 maja rozpoczęły się prace budowlane przy linii. Przyczyną opóźnienia były problemy finansowe inwestora. Prace torowe wykonywała firma Gfrörer Muskovics z Budapesztu. Oddanie do eksploatacji pierwszego odcinka linii nastąpiło 5 września 1891 na dwa dni przed zakładanym terminem. Zagrzeb liczył wówczas 82 tysiące mieszkańców. W tym samym roku do Zagrzebia dotarła pierwsza linia kolejowa. Uruchomienie komunikacji tramwajowej zbiegło się w czasie z otwarciem wystawy jubileuszowej rolnictwa i leśnictwa. Pierwszym taborem były wagony konne Weitzer z Grazu. Wagony te były jednokonne, dwuosiowe o rozstawie szyn 760 mm.

W 1906 miasto postanowiło przejąć komunikację miejską.

Tramwaje elektryczne W 1910 Belgowie zbudowali w Zagrzebiu pierwszą elektrownię. W tym samym roku zelektryfikowano istniejące linie, przekuwając je równocześnie na rozstaw 1000 mm. Wcześniej na terytorium dzisiejszej Chorwacji tramwaje elektryczne jeździły w Rijece, Puli, Opatii (wszystkie te sieci były jednak zelektryfikowane od razu).

W 1954 w pobliżu cmentarza Mirogoj, na bardzo stromym odcinku (spadek 9%), nastąpił wypadek, w wyniku którego zginęło 19 pasażerów. Odcinek ten zaraz zamknięto. Był to jedyny przypadek zamknięcia odcinka sieci tramwajowej w mieście.

W 1978 wybudowano linię na drugą stronę Sawy do budowanego wówczas osiedla Sopot.

W latach 90. przeprowadzono program modernizacji infrastruktury tramwajowej. W 2000 otwarto dwa nowe odcinki Jarun – Prečko i Dubrava – Dubec.

Zajezdnie mały|Pierwsza zajezdnia tramwajowa, Savska cesta Pierwsza zajezdnia tramwajów konnych a później elektrycznych znajdowała się na terenie obecnego muzeum techniki. Zajezdnia funkcjonowała do 1936 roku kiedy otwarto nową zajezdnię a ostatecznie obiekt zamknięto w 1948 roku. Obecnie w Zagrzebiu funkcjonują 2 zajezdnie tramwajowe: Trešnjevka, otwarta 11 lutego 1936 r. Dubrava, otwarta na początku stycznia 1980 r.

Linie W Zagrzebiu kursuje obecnie 15 linii dziennych oraz 4 linie nocne. Podstawowa sieć jest od lat taka sama a trasy linii zmieniane są tylko na czas remontów. Głównym punktem przez który przejeżdża połowa linii dziennych i 3 z 4 nocnych jest Plac bana Josipa Jelačicia, gdzie tramwaje przez cały dzień podjeżdżają na przystanki nawet co minutę. Najbardziej obciążonymi liniami są linie 6, 7, 11. W ostatnich latach przed wycofaniem z eksploatacji wozów TMK 201 kierowano je tylko na linię 2 a w ostatnich miesiącach pojawiały się również na linii 1 i 12. Linia 13 jest najbardziej krętą linią dogęszczającą ruch tramwajowy w ścisłym centrum. Najbardziej klimatyczną linią jest linia 15 biegnąca u podnóża pasma górskiego Medvednicy jadąca z pętli Mihaljevac gdzie można przesiąść się na linie do centrum, do pętli Gračansko Dolje gdzie znajduje się dolna stacja kolejki linowej na górę Sljeme. To jedyna linia, na której można spotkać pojedyncze wagony Tatra T4YU. Jest to też najkrótsza linia, ma około 2,5 km długości a czas przejazdu wynosi około 6-7 minut. Na linii tej nie ma też żadnych przejazdów drogowych. Linie nocne często zastępowane są przez autobusy z powodu nocnych prac torowych. Linie dzienne Numer Trasa czas przejazdu Obsługiwana przez zajezdnię Uwagi 1 Zapadni Kolodvor - Borongaj 22-23 min Trešnjevka kursuje tylko w dni robocze 2 Črnomerec - Savišće 45-50 min Trešnjevka 3 Ljubljanica - Savišće 42-45 min Trešnjevka kursuje tylko w dni robocze 4 Savski most - Dubec 51-52 min Dubrava 5 Prečko - Park Maksimir 52-57 min Trešnjevka 6 Črnomerec - Savski Gaj 47-51 min Dubrava trasa zmieniona (wydłużona z pętli Sopot w celu zrobienia miejsca na tej pętli dla linii 8) z powodu budowy nowej linii tramwajowej na ul. Sarajewskiej 7 Savski most - Dubrava 49-50 min Dubrava 8 Mihaljevac - Sopot 34 min Dubrava kursuje tylko w dni robocze. Trasa zmieniona (wydłużona do pętli Sopot) z powodu budowy nowej linii tramwajowej na ul. Sarajewskiej i brakiem możliwości zawracania na pętli Zapruđe 9 Ljubljanica - Borongaj 34 min Trešnjevka 11 Črnomerec - Dubec 45-46 min Trešnjevka, Dubrava 12 Ljubljanica-Dubrava 38-39 min Trešnjevka 13 Žitnjak - Kvaternikov trg 50-52 min Dubrava 14 Mihaljevac - Savski Gaj-rotor 35-39 Dubrava Trasa zmieniona (skrócona do pętli Savski Gaj-rotor) z powodu budowy nowej linii tramwajowej na ul. Sarajewskiej i brakiem możliwości zawracania na pętli Zapruđe 15 Mihaljevac - Gračansko Dolje 6-7 min Dubrava 17 Prečko - Borongaj 48-54 min Trešnjevka

Linie nocne Numer Trasa czas przejazdu Obsługiwana przez zajezdnię Uwagi 31 Črnomerec - Savski most 44 min Dubrava przez: Trg banaJosipa Jelačića, Glavni Kolodvor, Sopot 32 Prečko - Borongaj 39 min Trešnjevka przez: Vodnikova, Trg bana Josipa Jelačića 33 Mihaljevac - Savišće 43 min Dubrava przez: Glavni kolodvor, Lisinski 34 Ljubljanica - Dubec 44 min Trešnjevka przez: Trg bana Josipa Jelačića, Glavni kolodvor, Dubrava

Tabor mały|Tramwaje TMK 2200 na zajezdni Trešnjevka Flota tramwajowa w Zagrzebiu ulega szybkiej poprawie. Jeszcze na początku XXI wieku znaczną część taboru stanowiły produkowane od lat 50. dwuosiowe tramwaje z zakładów Ðuro Ðakovic, czechosłowackie Tatry T4 i KT4 z lat 70 i 80. oraz niemieckie GT6. W 2005 rozpoczęto eksploatacje nowych niskopodłogowych wagonów TMK 2200, do maja 2009 dostarczono 140 tych 5 członowych 32 metrowych pojazdów. Dodatkowo zakupiono 2 trójczłonowe pojazdy TMK 2300.

Na początku 2023 roku Zagrzeb zakupił 11 używanych tramwajów GT6M z Augsburga. Pierwszy z zakupionych tramwajów dotarł do miasta w grudniu.

W czerwcu 2023 miasto podpisało umowę z chorwacką firmą Končar (dostawcą tramwajów TMK 2200 i TMK 2300) na dostawę 20 nowych tramwajów nowej serii TMK 2400. Pojazdy te bazują na typie TMK 2300, są trójczłonowe o długości około 21 metrów. We wrześniu 2024 podpisano umowę na kolejne 20 wozów TMK 2400. Na początku lutego 2025 roku do zajezdni Trešnjevka został dostarczony pierwszy tramwaj a 10 marca rozpoczął regularne kursowanie w ruchu na linii 1

Tramwaje w eksploatacji Zdjęcie Typ Producent Lata eksploatacji Liczba w ruchu Numery taborowe Uwagi 200 px Tatra T4YU ČKD od 1976 45/95 401–494 Niezgodność numeracji z liczbą tramwajów z racji dwukrotnego wykorzystaniu numeru 405. Dostarczane w trzech partiach, 30 sztuk 401-430 w 1976 roku, 55 sztuk 431-485 w 1979 roku oraz 10 sztuk 405, 486-494 w 1986 roku 200px Tatra B4YU ČKD od 1976 45/85 801–885 Doczepa do Tatry T4. Dostarczane razem z T4 w dwóch pierwszych partiach, 30 sztuk 801-830 w 1976 oraz 55 sztuk 831-885 w 1979 roku 200px Tatra KT4YU ČKD od 1985 51 301–351 Tramwaj 351 to typ KT4YUt o rozruchu trystorowym 200px TMK 2100 Končar od 1994 16 2101-2116 Tramwaje zbudowane z wycofanych TMK 201 i przyczep do nich 200px TMK 2200 Crotram od 2005 140 2201–22140 Pierwsza seria 2201–2270 dostarczona w latach 2005–2007, druga seria 2271–22140 dostarczona w latach 2008-2010 200px TMK 2300 Crotram od 2009 2 2301, 2302 200px GT6M ADtranz od 2023 6/11 1001–1006 Tramwaje zakupiono z Augsburga, rok produkcji 1996200x200px TMK 2400 Končar od 2025 27/40 2401-2427

Tramwaje wycofane z ruchu Zdjęcie Typ Producent Lata eksploatacji Liczba eksploatowanych Numery taborowe Uwagi 200px T-50 Ganz-Mavag 1910-1930 28 1-28 Pierwsze elektryczne tramwaje w Zagrzebiu 200px T-70 Ganz-Mavag 1911-1930 7 29-35Mocniejsze silniki i hamulce szynowe 200px M-22 ZET 1922-1945 12 36-47 Drewniana konstrukcja, pierwotnie dwukierunkowe przebudowane na jednokierunkowe w latach 30tych 200px M-24 ZET 1924-1977 88 1-88 Produkowane przez ZET w latach 1924-1940, najpierw jako dwukierunkowe przebudowane później na jednokierunkowe. Ostatnie budowane od razu jako jednokierunkowe 200px TMK 101 ZET, Đuro Đaković 1951–2008 71 101–171 3 prototypy zbudowane przez ZET, 60 seryjnych, 8 odkupionych z Osijeku TMK 200 Đuro Đaković 1966-1992 1 200 Prototypowy tramwaj przegubowy 200px TMK 201 Đuro Đaković 1973-2025 30 201–230 200px TP 591 Đuro Đaković 1951–2008 110 591–700 Doczepa do TMK 101 i 201 200px TP 701 Đuro Đaković 1973-2025 32 701–732 Doczepa do TMK 101 i 201 200px TMK 900 Đuro Đaković 1990-2007 1 900 Prototyp 200px Düwag GT6 Düwag 1995–2009 35 901–935 Tramwaje sprowadzone z Mannheimu, lata produkcji 1960–1967 200px Düwag GT6 Mannheimer Düwag 1996–2012 5 941–945 Tramwaje sprowadzone z Mannheimu, rok produkcji 1971

Przyszłość Obecnie budowana jest pierwsza nowa linia tramwajowa od 25 lat na ulicy Sarajewskiej od pętli Zapruđe do nowej pętli zlokalizowanej na północ od kolejowej stacji towarowej. Jej budowa rozpoczęła się w 2025 roku a zakończenie planowane jest na 2027 rok. Oprócz tego planowana jest budowa linii tramwajowej na ulicy Heinzela od Kvaternikov trg do pętli Savišće.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Transport w Zagrzebiu Zagrzeb