thumb|260px|Rzymska kwinkwerema (wizja artystyczna) Kwinkwerema lub pentera (łac. quinquerēmis [navis]; gr. πεντήρης pentērēs) – rzymska galera o kilku rzędach wioseł, w okresie republiki najczęściej używany typ okrętu wojennego.
Była to rzymska wersja rozpowszechnionego w czasach hellenistycznych wojennego kilkurzędowca, którego pomysł konstrukcji przypisuje się syrakuzańskiemu tyranowi Dionizjuszowi Starszemu toczącemu wówczas walki z Kartaginą. Od sycylijskich Greków przejęty przez Kartagińczyków, został następnie podczas pierwszej wojny punickiej masowo skopiowany przez Rzymian na podstawie znalezionego wraku nieprzyjacielskiego okrętuLionel Casson: Starożytni żeglarze. Warszawa: Iskry, 1965, s. 136–137; 173–174. Por. Polibiusz: Dzieje I 20-21..
Zaliczana przez nich do klasy wiosłowych galer wojennych (navis longa), typowa kwinkwerema miała długość 37 m przy szerokości kadłuba 4 m i głębokości zanurzenia 1,2 mZdzisław Żygulski jun.: Broń starożytna. Grecja – Rzym – Galia – Germania. Warszawa: KAW, 1998, s. 106.. Według Polibiusza (Dzieje I 26, 7) w skład załogi kwinkweremy wchodziło 300 wioślarzy (remiges) i 120 żołnierzyPor. Oktawiusz Jurewicz, Lidia Winniczuk: Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym. Warszawa: PWN, 1970, s. 418.. W porównaniu z mniej doskonałą triremą o podobnych wymiarach (obsadzoną przez 200 ludzi załogi, w tym 170 wioślarzy), nieporozumienia i kontrowersjeMała encyklopedia kultury antycznej A–Z (pod red. Zdzisława Piszczka). Warszawa: PWN, 1973, s. 580. wzbudzało faktyczne rozmieszczenie wioślarzy w kilku (3-5) rzędach (poziomach) oraz liczba obsługujących jedno wiosło. Udowodniono, że przy pięciu rzędach wioseł na burcie, w praktyce znacznie zakłócona byłaby sterowność takiej jednostki ze względu na niemożność synchronizacji ruchów obsługi. Brak również świadectw ikonograficznych i archeologicznych dla istnienia takiego rzymskiego pięciorzędowca.
Obecnie przyjmuje się, iż trójrzędowa kwinkwerema w rzeczywistości mogła mieć w sekcji wiosłowej na burcie po 2 wioślarzy przy wiośle na dwóch wyższych poziomach i po jednym w najniższym rzędzie wiosełPeter Connolly: Grecja i Rzym na wojnie. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2021, s. 337.. Według odpowiednich wyliczeń załogę okrętu stanowiło zatem 112 wioślarzy w górnym rzędzie, 108 – w środkowym i 50 w dolnym oraz 30 marynarzy (nautes) do obsługi takielunku, a ponadto 40 żołnierzy (classiarii) w czasie pokoju i 120 w stanie wojennymZdzisław Żygulski jun.: Broń starożytna, dz. cyt., s. 106–107.. Według innego schematu rozmieszczenia, na kwinkweremie liczącej 270 wioślarzy (na 300 członków załogi) i wyposażonej w 158 wioseł, poziom najwyższy miałby 58 wioseł z dwuosobową obsługą, średni – 54 dwuosobowe, a najniższy – 46 wioseł jednoosobowych.
Wioślarzy i żeglarzy rekrutowano najczęściej z warstwy sprzymierzeńców (socii navales), natomiast rzadko z najniższych klas ludności – proletariuszy i wyzwoleńców (libertini). Żołnierzami na okrętach byli legioniści, przeszkoleni do walki abordażowej i pokładowej z wykorzystaniem ruchomych pomostów (corvus, harpago), unieruchamiających okręt przeciwnika. Taran (rostrum) stanowił czołowe uzbrojenie kwinkweremy, która podobnie jak inne duże jednostki wyposażona była w dwa stery (gubernacula)Oktawiusz Jurewicz, Lidia Winniczuk: Starożytni Grecy i Rzymianie w życiu prywatnym i państwowym. Warszawa: PWN, 1970, s. 418, 428..
W okresie cesarstwa zastosowanie kwinkwerem we flocie zostało znacznie ograniczone na rzecz lżejszych i ruchliwszych jednostek – powszechniej używanych kwadrirem i najpopularniejszych triremPeter Connolly: Grecja i Rzym na wojnie, dz. cyt., s. 339..
Przypisy
Kategoria:Historyczne klasy okrętów Kategoria:Flota starożytnego Rzymu