Nibiru, Nebiru, Neberu (akad. nēberu; asyr. nēburu) – słowo z języka akadyjskiego, najczęściej występujące w babilońskich tekstach literackich i historycznych, zwykle w kontekstach związanych z przekraczaniem/pokonywaniem rzek. Pojawia się ono również, choć rzadziej, w babilońskich tekstach mitologicznych i astronomicznych, tym razem jako nazwa poświęconego bogu Mardukowi ciała niebieskiego.
Etymologia i znaczenia słowa nēberu Nēberu w babilońskich tekstach literackich i historycznych Akadyjskie słowo nēberu najczęściej pojawia się w babilońskich tekstach literackich i historycznych, zwykle w kontekstach związanych z przekraczaniem/pokonywaniem rzek. Na język polski tłumaczyć je można zazwyczaj jako „miejsce przeprawy/przejścia (przez rzekę)”Hasło nēberu, Akkadisches..., s. 773–774.Hasło nēberu, Chicago..., s. 145–147. lub „bród”. Słowo to oznaczać też mogło specjalny rodzaj łodzi lub promu, służących do przeprawiania ludzi, zwierząt lub towarów przez rzekę (akad. nēberu, elep nēberim; sum. gišmá-diri-ga, gišmá-addir). Przewoźnika – osobę obsługującą tego rodzaju łodzie lub promy – nazywano po akadyjsku ša nēberim (sum. lú-má-addir).
Sumeryjskim odpowiednikiem akadyjskiego nēberu było słowo addir. Według sumerologa Johna A. Hallorana słowo addir powstało w wyniku połączenia dwóch innych sumeryjskich słów: „íd” („rzeka”) z „dir” („przechodzić/przekraczać”)Hasło addir w: John A. Halloran, Sumerian Lexicon [dostęp 8 września 2010].. Możliwe jest też – zdaniem tego uczonego – pochodzenie akadyjskiego nēberu od słowa nibru, sumeryjskiej nazwy miasta Nippur, co wskazywałoby, iż miasto to powstać mogło w miejscu ważnego brodu przez rzekę EufratOdpowiedź Hallorana na pytanie o planetę Nibiru (pytanie 33 – The Planet Nibiru) w: John A. Halloran, Sumerian Questions and Answers [dostęp 8 września 2010]..
Nēberu w babilońskich tekstach mitologicznych i astrologicznych W babilońskich tekstach mitologicznych i astrologicznych słowo nēberu używane jest jako określenie poświęconego bogu Mardukowi ciała niebieskiego, często zwanego też „gwiazdą Marduka” (akad. kakkab Marduk). Użyte w tym znaczeniu słowo nēberu niemal zawsze występuje w tekstach poprzedzone bądź determinatywem dingir, stawianym przed imionami istot boskich (dnēberu), bądź też determinatywem mul, stawianym przed nazwami gwiazd i planet (mulněberu). Dwoistość ta wynika stąd, iż w wierzeniach Mezopotamczyków gwiazdy i planety często traktowano jako bóstwa.
Analiza tekstów pozwoliła uczonym zidentyfikować nēberu z dwoma różnymi ciałami niebieskimi: gwiazdą (Gwiazda Polarna) i planetą (Jowisz).
Nēberu jako gwiazda (Gwiazda Polarna) W babilońskim eposie Enuma elisz ciało niebieskie o nazwie dnēberu wymienione jest dwukrotnie. W zgodnej opinii uczonych ciałem tym jest Gwiazda Polarna, znana też jako Gwiazda Biegunowa. Tak właśnie tłumaczy to słowo Krystyna Łyczkowska, autorka pełnego przekładu eposu Enuma Elisz na język polski. Fragmenty, w których wymienione zostało dnēberu, brzmią w jej tłumaczeniu następująco:
„On [tj. Marduk] ustalił rok, zakreślił jego czas trwania, każdemu z dwunastu miesięcy po trzy gwiazdy przydzielił. Po ustaleniu granic dni roku wyznaczył gwieździe biegunowej [dnēberu] jej miejsce, by oznaczała ich związki.”Krystyna Łyczkowska, Enuma Eliš..., s. 23. (tabliczka V, wiersze 3–6)
„Nebiru [dnēberu] zaprawdę strzeże mocno przejścia nieba i ziemi, temu, który na górze i na dole nie znajduje przejścia, pomaga, Nebiru jest jego [tj. Marduka] gwiazdą, której na niebie polecił świecić, ona zajmuje miejsce polarne [...]”Krystyna Łyczkowska, Enuma Eliš..., s. 32. (tabliczka VII, wiersze 124–127)
Nēberu jako planeta (Jowisz) Jednym z najważniejszych mezopotamskich tekstów astronomicznych jest spisany na dwóch tabliczkach tekst zwany od pierwszych słów MUL.APIN, będący rodzajem kompendium ówczesnej wiedzy astronomicznej o gwiazdach, planetach i konstelacjach. W jednym miejscu wspomina on o ciele niebieskim zwanym nēberu w kontekście, który nie pozostawia wątpliwości, iż w tym przypadku mamy do czynienia z planetą Jowisz:
„Gdy gwiazdy Enlila zniknęły, jedna wielka gwiazda – choć światło jej jest przyćmione – (wciąż) dzieli niebo na pół i na nim pozostaje; chodzi tu o gwiazdę Marduka (akad. kakkab Marduk), Neberu (akad. nēberu), planetę Jowisz (sum. SAG.ME.BAR); wciąż zmienia ona swą pozycję i przemierza niebo.”Tekst akadyjski wraz z jego angielskim tłumaczeniem w: Michael S. Heiser, The Myth of a Sumerian 12th Planet: „Nibiru” According to the Cuneiform Sources [dostęp 8 września 2010].
Nibiru w książkach Zecharii Sitchina Planeta Nibiru pojawia się w pseudonaukowych książkach pisarza Zecharii Sitchina (po raz pierwszy w wydanej w 1974 r. książce „Twelfth Planet”, tytuł polski „Dwunasta Planeta”). Na podstawie własnej interpretacji mezopotamskich źródeł pisanych i ikonograficznych autor ten wysunął hipotezę o istnieniu w Układzie Słonecznym nieznanej astronomom planety (zwanej przez niego Nibiru), która – po szerokiej orbicie w kształcie elipsy – obiegać ma Słońce w ciągu 3600 lat. Planetę tę zamieszkiwać ma zaawansowana technologicznie rasa istot (zwanych przez niego Anunnakami), które w odległej przeszłości odwiedzać miały Ziemię wpływając na rozwój cywilizacyjny ludzkości.
Teza ta zdobyła popularność wśród miłośników paleoastronautyki i ufologii, ale nie jest traktowana poważnie w środowiskach naukowych. Michael S. Heiser wylicza najważniejsze sprzeczności pomiędzy twierdzeniami Sitchina a wiedzą mieszkańców Mezopotamii o planecie nēberu: według Sitchina mieszkańcy starożytnej Mezopotamii posiadali wiedzę o wszystkich planetach Układu Słonecznego – analiza tekstów klinowych wskazuje, iż znali oni jedynie pięć planet (Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza i Saturna); za planety uważane też były Słońce i Księżyc; według Sitchina w Układzie Słonecznym istnieje nieznana astronomom planeta o nazwie Nibiru – analiza tekstów wskazuje na identyfikację planety nēberu z planetą Jowisz; według Sitchina planeta ta obiegać ma Słońce co 3600 lat – analiza tekstów wskazuje, że możliwe były coroczne obserwacje planety nēberu; według Sitchina planetę Nibiru zamieszkiwać ma rasa istot zwanych Anunnakami – żaden ze znanych tekstów klinowych nie wiąże planety nēberu z bóstwami Anunnaki; żaden z tekstów nie wspomina o tym, jakoby planeta ta miała być zamieszkanaMichael S. Heiser, The Myth of a Sumerian 12th Planet: “Nibiru” According to the Cuneiform Sources [dostęp 8 września 2010]
Wzmianka o Nibiru pojawia się w serii książek włoskiego pisarza Pierdomenico Baccalario „Century”.
Zobacz też
hipotetyczne planety Układu Słonecznego Nemesis planeta X
Przypisy
Bibliografia hasło nēberu, Akkadisches Handwörterbuch (AHw), tom M-S, s. 773–774, Wiesbaden 1972. hasło nēberu, Chicago Assyrian Dictionary (CAD), tom N/2, s. 145–147, The Oriental Institute, Chicago 1980. Krystyna Łyczkowska, Enuma Eliš – babiloński mit o powstaniu świata (część druga), [w:] „Euhemer”, nr 3 (1980), s. 23–33. Michael S. Heiser, The Myth of a Sumerian 12th Planet: “Nibiru” According to the Cuneiform Sources [dostęp 8 września 2010].
Kategoria:Fikcyjne planety Kategoria:Pisma klinowe Kategoria:Słowa z języka akadyjskiego