Struga Karmelicka (także: Struga Karmelitańska lub KamionkaAlfred Kaniecki, Wpływ antropopresji na przemiany środowiskowe w dolinie Warty w Poznaniu, w: Landform Analysis, vol. 24/2013, s.25) – nieistniejący (zasypany) ciek wodny w południowej części centrum Poznania, będący w istocie jedną z odnóg Warty (podobnie jak Zgniła Warta).
Przebieg i historia Struga Karmelicka oddzielała się w średniowieczu od dzisiejszej Warty w rejonie obecnej ulicy Jordana na Wildzie (podówczas Wierzbice), zataczała szeroki łuk na zachód od Warty i przepływała pomiędzy osadami Półwieś, Czapniki i Gąska na zachodzie a Rybakami i Piaskami na wschodzie. Na południe od kościoła Bożego Ciała uchodziła do odnogi Warty zwanej Starą Rzeką, która wpływała między lokowany w 1253 Poznań, a Groblę i następnie Chwaliszewo. W rejonie obecnego placu Międzymoście odnoga ta uchodziła na powrót do głównego nurtu Warty (obecnie tzw. starego koryta)Tomasz Stępnik, Z badań nad osadnictwem w rejonie Starego Miasta w Poznaniu, w: Kronika Miasta Poznania, nr 3-4/1993, s.342, ISSN 0137-3552. Pomiędzy Strugą a Wartą w rejonie Wildy rozciągały się żyzne łąki, zwane Polami Karmelickimi.
Nad Strugą lokowano rozmaite osady służebne względem Poznania, jak np. wspomniane Czapniki lub Rybaki, wykorzystujące wodę do celów technologicznych, co powodowało, że stan wód w cieku był zapewne katastrofalny.
Wytyczenie w 1820 Drogi Dębińskiej, spowodowało utworzenie grobli w południowej części cieku i odcięcie go od Warty. Wtedy to Struga stała się de facto starorzeczem. Ostatecznie Strugę Karmelicką zasypano w całości podczas procesu regulacji miasta w końcu XIX w. (1888-1896). Podobny los spotkał wtedy także Bogdankę (ale tylko w dolnym biegu).
Upamiętnienie i pozostałości Pozostałością po rozlewiskach Warty jest fragment starorzecza na ogrodach działkowych przy Drodze Dębińskiej. Sama Struga upamiętniona jest w nazwie ul. Karmelickiej na Rybakach, w osi której dawniej przepływała.
Zobacz też Rzeki Polski
Przypisy dr inż. Jerzy Sobkowiak, mgr inż. Barbara Filipowicz: Awarie budowlane opowiedziane historią rzeki Warty, XXIV Konferencja Naukowo-Techniczna, Szczecin – Międzyzdroje, 26-29 maja 2009, dostęp elektroniczny: dr hab. Antoni Florkiewicz, prof. PP; mgr Maciej Troć: Problem piętrzenia wód gruntowych na przykładach głębokiego posadowienia obiektów w Poznaniu w: Inżynieria i Budownictwo nr 7/2002 s. 366-368 vis: Kolejne tablice na poznańskie ulice w: Gazeta Wyborcza Poznań z 30 listopada 2006; on-line: , fot. Zespół w składzie: Gabriela Karwacka, Jolanta Kijowska, Andrzej Kijowski, Stefan Żynda, Komentarz do mapy sozologicznej w skali 1:50.000, arkusz N-33-130-D Poznań, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań, dostęp elektroniczny: Skoczyński, Wachowski, Strykowski: Warta w Poznaniu, on-line:
Bibliografia Jerzy Topolski (redakcja), Dzieje Poznania, Warszawa-Poznań, PWN, 1988,
Poznań – atlas aglomeracji 1:15.000, wyd. CartoMedia/Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2008,
Kategoria:Dorzecze Warty Kategoria:Jeziora i rzeki w Poznaniu Kategoria:Geografia województwa wielkopolskiego Kategoria:Nieistniejące rzeki