Demokratyczna Armia Grecji (DSE) (Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, ΔΣΕ – Dimokratikos Stratos Elladas – wierny przekład: Demokratyczne Wojsko Grecji)Procedury dowódcze DSE, poza bezpośrednim polem walki, rzeczywiście oparte były na demokracji, rozumianej jako wola większości. I tak np. w lutym 1948 r. niefortunną w skutkach decyzję o artyleryjskim ostrzale Salonik podjęła grupa lokalnych dowódców niższego szczebla, pomimo sprzeciwu naczelnego dowódcy DSE Markosa Wafiadisa. była największą organizacją zbrojną, związaną z Komunistyczną Partią Grecji (KKE) w trakcie wojny domowej w Grecji (1946–1949). Nazwę własną DSE równie wiernie i trafnie przetłumaczyć można też jako Republikańskie Wojsko GrecjiW języku greckim republika oraz demokracja wyrażane są tym samym słowem. Inaczej mówilibyśmy o dyktaturze, monarchii, tyranii, lub neutralnie – o państwie (gr. πολιτεία – "politia") lecz nie o republice.. Partyzanci byli przeciwnikami monarchii. Występowali przeciw dyskryminacjom, a na zajmowanych terenach organizowali własną administrację, bezpłatną służbę zdrowia, oświatę i życie kulturalne, uwzględniające też potrzeby słowiańskiej mniejszości językowejΝίκος Μαραντζης – Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, rozdział 3 "Δημογραφικά και κοινωνιολογικά χαρακτηριστικά του ΔΣΕ".. Deklarowali walkę o usunięcie z życia publicznego praktyk faszyzmu, obecnych w Grecji od 1936, tj. od okresów dyktatur generała Metaksasa i Państwa Greckiego, przy czym brytyjski protektorat uznali za kolejną okupacjęZaświadcza to część przysięgi DSE: "...przelewać moją krew i oddać moje własne życie, by co do ostatniego wypędzić najeźdźców z ziem Ojczyzny. By zniszczyć ostatni ślad faszyzmu..." – fragment, wg źródła "Rizospastis" z dn. 27 marca 1998 r., cytującego "Książkę Bojownika i Oficera DSE".. Dalekosiężnym celem DSE miało być suwerenne państwo, oparte na rzeczywistej demokracji ludowejPatrz rozkaz nr 19 z 27 grudnia 1946, dalej przytoczony.Wyjaśnienie ówczesnego rozumienia „demokracji ludowej” jako formy rzeczywistej, powszechnej demokracji, a nie komunistycznej dyktatury, przekazuje m.in. analiza postaci założyciela i dowódcy ELAS Arisa Welouchitisa, przeprowadzona przez dowódcę Brytyjskiej Misji Wojskowej w Grecji C.M. Woodhouse'a na pierwszych stronach książki "The Struggle for Greece 1941–49".Odpowiedni fragment przysięgi DSE: "...zapewnić narodową suwerenność i terytorialną integralność mojej Ojczyzny oraz strzec ich. By zabezpieczyć i obronić Republikę (Demokrację)...". Przy rosnącym uzależnieniu od pomocy zagranicznejInformacja "Συνοπτικό δελτίο πληροφοριών επί λαθρεμπορίου όπλων και πυρομαχικών, 15-8-1947, ΓΕΣ/ΔIΣ (grecki Sztab Generalny) Αρχεία Εμφυλίου Πλέμου (Archiwa Wojny Domowej), 1944–1949, t. 5, Ateny 1998, s. 534–543., od połowy 1948 r. zadeklarowano cel budowy państwa komunistycznegoΝίκος Μαραντζης – Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, rozdział 2 "Ο ΔΣΕ και οι Λαϊκές Δημοκρατίες".Powstanie to, także w kręgach lewicy zaczęto postrzegać, jako zmierzające do komunizmu, dopiero wobec powołania partyzanckiego "rządu", z udziałem w nim wyłącznie członków KPG, co nastąpiło w połowie 1948 roku. (S.N. Grigoriadis "Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας 1941–1974, τομ'Β).. Po okresie sukcesów, niedostatecznie uzbrojone powstanie zakończyło się klęską, wobec wsparcia udzielonego siłom królewskim przez Stany Zjednoczone. Decydujące dla zakończenia walk okazało się użycie dostarczonych z USA bomb napalmowych"Emeis oi Ellines – Historia Wojen Współczesnej Grecji" – Γ'τόμος.
Tło historyczne Wkrótce po wyzwoleniu Grecji spod okupacji hitlerowskiej oraz po układzie z Warkizy i niezgodnie z jego postanowieniamiWybór fragmentów umowy z Varkizy przedstawiony jest m.in. w pracy C.M. Woodhouse'a "The Apple of Discord: A Survey of Recent Greek Politics in their International Setting (London 1948), 308–310 , brytyjski korpus ekspedycyjny, wraz z wojskiem królewskiego rządu GrecjiTłumaczenie nazwy własnej greckiej armii rządowej: Wojsko Greckie – Ελληνικός Στρατός, używano też nazwy "Εθνικός Στρατος" – "Wojsko Narodowe". Jednocześnie mianem "narodowców" określano obóz rojalistyczny., zmobilizowały 60 000 żołnierzy, 200 czołgów i 80 samolotów przeciw lewicowemu, republikańskiemu Narodowemu Frontowi Wyzwoleńczemu EAM (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο). Prócz akcji wojska i policji, w kraju działało 166 grup antykomunistycznych o charakterze bojówkarskim. Tylko w okresie od wydarzeń grudniowych 1944/45 r.Wydarzenia te, określane jako Dekemvriana przedstawione są pod hasłem "Wojna domowa w Grecji". do 31 marca 194631 marca 1946 – data pierwszych, powojennych wyborów parlamentarnych. w kraju doszło - przeciw domniemanym komunistom - do 1289 mordów, 6671 zranień, 31 632 przypadków tortur, 84 931 aresztowań, 165 gwałtów i 18 767 rabunków oraz skazano na wyroki więzienia ponad 30 tysięcy osób, podejrzanych o sprzyjanie EAMPrecyzyjnie opisane dane obywatelskiej organizacji "Narodowa Solidarność Grecji" "Εθνηκή Αλληλεγγυή Ελλαδος", monitorującej przypadki bezprawia w Grecji, założonej w Atenach 28 maja 1941 r. Tabela z tymi danymi i w rozbiciu na województwa, zawarta jest m.in. w "Historii Wojny Domowej 1945–49" autorstwo Foivos Neokosmou Gfigoriadis, t. 2, s. 630, wydawnictwo Kam.Chr.Kamarinopoulos, z cytowanego raportu naczelnej rady ww. organizacji solidarnościowej, z 10 maja 1946 roku, nr.protokołu organizacji 863.. Dane o aresztowaniach i uwięzieniach, wymienione przez stronę rządową, są jeszcze nieco wyższe. Zdaniem lewicy, za morderstwa odpowiedzialne były bojówki antykomunistyczne, policjanci Gwardii Narodowej, policjanci policji lokalnej oraz sporadycznie członkowie brytyjskiego korpusu ekspedycyjnegoDla tegoż okresu, D.H. Close, w: "The Greek Civil War", wyd. Routledge London 1993, s. 164, przytacza następujące zestawienie: 953 osoby z kręgu lewicy zostały zamordowane przez grupy nieumundurowane, 250 osób zamordowała Gwardia Narodowa, 82 osoby zamordowała policja, 4 osoby zginęły z rąk Brytyjczyków. Zniszczono 767 biur EAM.. Duży wpływ na taki rozwój sytuacji wywarła okoliczność, że strona rządowa, zachęcona przez Winstona ChurchillaCzego dowodzą m.in. telegramy W. Churchilla z jesieni 1944 r. przechowywane w archiwum Winston Churchill College, w Cambridge., już od pierwszych dni po wyzwoleniu Grecji spod niemieckiej okupacji przejęła i zatrudniła ponownie niemal wszystkich żołnierzy i oficerów byłych hitlerowskich Batalionów BezpieczeństwaT. Kostopoulos, s. 72–74..
Komuniści organizowali samoobronę. Odtworzono istniejące w okresie okupacji hitlerowskiej tajne oddziały OPLA (Ομάδες Προστασίας Λαϊκών Αγωνιστών, ΟΠΛΑ – Grupy Ochrony Ludowych Bojowników). Do lata 1946, na terenie całej Grecji powołano lokalne sztaby OPLA. Możliwe, iż zapowiedzią walki zbrojnej była już akcja 30 bojowników - kombatantów ELAS przeciw więzieniu w Litochoro, przeprowadzona 31 marca 1946 nad ranem, czyli w dzień pierwszych wyborów powszechnych. Żadna z organizacji nie przyznała się oficjalnie do jej przeprowadzeniaRozważa to m.in. praca zbiorowa "Emeis oi Ellines"..
Powstanie DSE Już jesienią 1945 roku lasy i góry Grecji zaczęły ponownie zapełniać się uciekinierami spod fali terroru. Organizatorem ich przetrwania, a w późniejszym okresie także DSE i walki zbrojnej, była Komunistyczna Partia Grecji (KKE). Pierwsze akcje zbrojne koordynował Główny Sztab Partyzantów (Γενικό Αρχηγείο Ανταρτών), utworzony 28 października 1946 pod dowództwem Markosa Wafiadisa. Rozkazem nr 19 z dnia 27 grudnia 1946 siły powstańcze nazwano Demokratycznym Wojskiem Grecji. Rozkaz dzienny z 28 grudnia 1946 stwierdza: DSE stanowi narodowe, ludowe, rewolucyjne wojsko nowej Demokratycznej Grecji i walczy z bronią w ręku o naszą narodową Suwerenność i o Ludową DemokracjęW języku greckim wyzwoleńcze powstanie oraz rewolucja, określane są tym samym słowem "epanastasi".. Celem DSE było wprowadzenie w Grecji ustroju socjalistycznego, zbliżonego do ustrojów krajów Europy Wschodniej i Centralnej.
Rota przysięgi wojskowej DSE podkreślała ideały niepodległościowe i antyfaszystowskie, czyli tradycje przejęte po ELAS. Mimo tych korzeni Demokratyczne Wojsko od początku swego istnienia było uzależnione od pomocy z zagranicy. Toteż odmówiono udziału wielu zawodowym oficerom, uprzednio służącym w Greckim Ludowym Wojsku Wyzwoleńczym - wprawdzie sympatykom lewicy, jednak nie-komunistom. Następnie - mniej więcej w okresie pomiędzy latem 1947 r. a latem 1948 r. - unaocznił się ściśle komunistyczny charakter DSE.
Skład i liczebność DSE Wg źródeł DSE w walce partyzanckiej, prowadzonej przez zwarte oddziały, wzięło udział łącznie około 50 tysięcy bojowników. Około 25 tysięcy osób po stronie DSE zginęło w walce, zmarło wskutek odniesionych ran lub zostało zamordowanychDane ze źródeł DSE, dotyczące ofiar poniesionych w bezpośrednim związku z akcjami bojowymi.. Maksymalna liczebność partyzanckich oddziałów sięgnęła 35 tysięcy żołnierzy, zorganizowanych w 9 dywizjach i mniejszych jednostkach. Miało to miejsce w I połowie 1948 roku. DSE faktycznie kontrolowało wtedy większość terytorium państwa. W pierwszym okresie powstania większą część partyzantów stanowili uciekinierzy spod fali represji – osoby podejrzewane o sprzyjanie lewicy oraz powszechnie prześladowani kombatanci byłego ruchu narodowowyzwoleńczego ELAS. 30% składu oddziałów stanowiły kobiety. Służyły także w oddziałach szturmowych i jako oficerowie"Emeis oi Ellines".. 2751 partyzantów ukończyło Szkołę Oficerską Generalnego Sztabu DSE. Około 20–25% kadry oficerskiej DSE poległo, gdy po stronie mniej intensywnie wykorzystywanych bojowo oddziałów królewskich poległo 9% oficerówN. Marantzis, s. 103 i wymienione tam inne źródła..
W końcowej fazie walk, rozgrywającej się przy północnych granicach Grecji, około 40% stanu oddziałów DSE stanowiła lokalna ludność słowiańskojęzyczna (głównie Macedończycy oraz słowiańskojęzyczni Grecy). Osoby 14-letnie uznawano za zdolne do służby w oddziale, a do stałej opieki nad rannymi wykorzystywano również dzieci. Przez cały okres powstania zdecydowaną większość bojowników stanowili ludzie bardzo młodzi.
Zagadnienie przymusowego poboru Dominują opinie, że więcej niż połowa bojowników DSE pochodziła z poboru przymusowego. W roku 1948 dowódca DSE Markos Wafiadis informował, że ponad 90% partyzantów pochodzi z takiego poboru, wywołując tym burzę wśród ortodoksyjnych komunistówNikos Marantzidis – Demokratyczne Wojsko Grecji, wydanie I 2010, wyd. 3, s. 137, seria Tematy Historyczne – nr 2, wydawnictwo Alexandria, ."Oportunistyczna Platforma Markosa Wafiadisa, 15 listopada 1948" – komunistyczne wydawnictwo "Neos Kosmos" nr 8, 1950, s. 476–80.. Występują różnice ocen skali tego zjawiska przez poszczególnych badaczy, ponieważ dla bezpieczeństwa rodzin pobór do DSE niemal w każdym przypadku przeprowadzany był z upozorowaniem przymusu. Do DSE wcielano też jeńców – uprzednio poborowych wojsk królewskich. Siły rojalistyczne raportowały 6986 swych żołnierzy jako zaginionych. Sądy mogły odstąpić od wymierzenia kary śmierci, zdarzało się nawet, że orzekały uniewinnienie wobec jeńca, deklarującego walkę nie z własnej woliNp. 12 lutego 1948 r. w trakcie pokazowego procesu sądowego w Salonikach, po starciach pod tym miastem, spośród 111 ujętych, domniemanych bojowników DSE, 52 osoby skazano na śmierć, 15 osób na kary ciężkiego więzienia, a 44 osoby sąd uniewinnił z zarzutu przynależności do DSE. ..
Odsetek dezercji był wysoki, przybierając także formy odejść grupowych i np. w 1947 roku wyniósł dla co najmniej 18% stanu oddziałów, podległych Sztabowi Zachodniej Macedonii. Niektórzy badacze przyjmują, że dane te zaniżano, a dezercje przyczyniły się łącznie do około 1/3 strat osobowych DSEN. Marantzidis, s. 115..
Najważniejsze walki