Nagroda Literacka Unii Europejskiej – nagroda ustanowiona w grudniu 2008 r. przez Parlament Europejski. Biorą w niej udział 34 kraje uczestniczące w programie unijnym „Kultura”European Commission – Culture. Celem nagrody jest zwrócenie uwagi na kreatywność i różnorodność współczesnej literatury europejskiej, promowanie obiegu literatury w Europie oraz zwiększanie zainteresowania dziełami literackimi z innych krajów.
Procedura przyznawania nagrody Kraje uczestniczące w projekcie zostały podzielone na trzy grupy liczące po jedenaście lub dwanaście krajów. Polska znalazła się w pierwszej grupie, z Austrią, Chorwacją, Francją, Węgrami, Irlandią, Włochami, Litwą, Norwegią, Portugalią, Słowacją i Szwecją.
Nagrody są przyznawane w trzyletnich transzach. Każdego roku biorą w niej udział pisarze z innej z trzech grup krajów. Wszyscy zwycięzcy z krajów należących do danej grupy są laureatami nagrody. W trzyletnim cyklu funkcjonowania Nagrody będzie więc aż 34 laureatów. W 2009 r. przyznano Nagrodę dla pierwszej grupy krajów, w której znajduje się m.in. Polska. Każdy z laureatów Nagrody otrzymuje 5 tys. euro, ponadto uczestniczy w promocjach organizowanych w Brukseli oraz na międzynarodowych Targach Książki we Frankfurcie nad Menem.
W każdym z tych państw powołano narodowe jury, które przedstawiło nominacje i wybrało zwycięzcę z danego kraju.
W 2022 wprowadzono zmianę w organizacji nagrody. Po raz pierwszy siedmioosobowe europejskie jury wyłoniło jednego zwycięzcę, któremu towarzyszyło pięć wyróżnień. Skutkiem tego z organizacji wycofała się Rada Pisarzy Europejskich, uznając nowe zasady za dyskryminujące dla języków mniejszościowych.
Polscy kandydaci do Europejskiej Nagrody Literackiej 2009 Dawid Bieńkowski, Nic, Wydawnictwo W.A.B. Jacek Dehnel, Lala, Wydawnictwo W.A.B. Jacek Dukaj, Lód, Wydawnictwo Literackie Ignacy Karpowicz, Cud, Wydawnictwo Czarne Artur Daniel Liskowacki, Mariasz, wyd. Forma Dorota Masłowska, Paw królowej, wyd. Lampa i Iskra Boża Krzysztof Niewrzęda, Wariant do sprawdzenia, wyd. Forma Daniel Odija, Niech to nie będzie sen, Wydawnictwo Literackie Tomasz Piątek, Pałac Ostrogskich, Wydawnictwo W.A.B. Janusz Rudnicki, Chodźcie, idziemy, Wydawnictwo W.A.B. Krzysztof Varga, Nagrobek z lastryko, Wydawnictwo Czarne Michał Witkowski, Barbara Radziwiłłówna z Jaworzna-Szczakowej, Wydawnictwo W.A.B.
2019
Anna Cieplak, Lekki bagaż, wyd. Znak Literanova Marta Dzido, Frajda, Wydawnictwo Ha!art Jarosław Maślanek, Góra miłości, Wydawnictwo W.A.B.
2023
Łukasz Barys, Jeśli przecięto cię na pół, Wydawnictwo Cyranka Sabina Jakubowska, Akuszerki, Grupa Wydawnicza Relacja Maria Karpińska, Ucichło, Grupa Wydawnicza Foksal Marta Kozłowska, Berdyczów, Wydawnictwo Ha!art Piotr Siemion, Bella, ciao, Wydawnictwo Filtry
Wszyscy laureaci 2009 Na pierwszej uroczystości wręczenia Europejskiej Nagrody Literackiej, która odbyła się w październiku 2009 r. w Brukseli, nagrody wręczono dwunastu równorzędnym laureatomEuropa – Press Releases – Dwunastu europejskich autorów wyróżnionych nową Europejską Nagrodą Literacką. Austria: Paulus Hochgatterer, Die Suesse des Lebens Chorwacja: Mila Pavićević, Djevojčica od leda i druge bajke Francja: Emmanuelle Pagano, Les Adolescents troglodytes, wyd. pol. Nastoletni troglodyci Węgry: Szécsi Noémi, Kommunista Monte Cristo Irlandia: Karen Gillece, Longshore Drift, wyd. pol. Dryft Włochy: Daniele Del Giudice, Orizzonte mobile Litwa: Laura Sintija Cerniauskaité, Kvėpavimas ¡ marmurą Norwegia: Carl Frode Tiller, Innsirkling, wyd. pol. Osaczenie Polska: Jacek Dukaj, Lód Portugalia: Dulce Maria Cardoso, Os Meus Sentimentos Słowacja: Pavol Rankov, Stalo sa prvého septembra (alebo inokedy), wyd. pol. Zdarzyło się pierwszego września (albo kiedy indziej) Szwecja: Helena Henschen, I skuggan av ett brott, wyd. pol. W cieniu zbrodni
2010 Belgia: Peter Terrin, De Bewaker Cypr: Myrto Azina Chronides, To Peirama Dania: Adda Djørup, Den mindste modstand, wyd. pol. Najsłabszy opór Estonia: Tiit Aleksejev, Palveränd Finlandia: Riku Korhonen, Lääkäriromaani, wyd. pol. Powieść lekarska Niemcy: Iris Hanika, Das Eigentliche, wyd. pol. Istota rzeczy Luksemburg: Jean Back, Amateur Rumunia: Răzvan Rădulescu, Teodosie cel Mic Słowenia: Nataša Kramberger, Nebesa v robidah: roman v zgodbah, wyd. pol. Niebo w jeżynach. Powieść w opowiadaniach Hiszpania: Raquel Martínez-Gómez, Sombras de unicornio Macedonia: Goce Smiłewski, Сестрата на Зигмунд Фројд, wyd. pol. Siostra Zygmunta Freuda
2011 Bułgaria: Kalin Terziyski, Има ли кой да ви обича Czechy: Tomáš Zmeškal, Milostný dopis klínovým písmem, wyd. pol. List miłosny pismem klinowym Grecja: Kostas Hatziantoniou, Agrigento, wyd. pol. Agrigento Islandia: Ófeigur Sigurðsson, Jon Łotwa: Inga Zolude, Mierinājums Ādama kokam, wyd. pol. Ukojenie dla drzewa Adama Liechtenstein: Iren Nigg, Man wortet sich die Orte selbst Malta: Immanuel Mifsud, Fl-Isem tal-Missier (tal-iben) Czarnogóra: Andrej Nikolaidis, Sin, wyd. pol. Syn Holandia: Rodaan Al Galidi, De autist en de postduif, wyd. pol. Nie wysyłaj mnie do Staphorst Serbia: Jelena Lengold, Vašarski Mađioničar, wyd. pol. Jarmarczny kuglarz Turcja: Çiler İlhan, Sürgün Wielka Brytania: Adam Foulds, The Quickening Maze
2012 Austria: Anna Kim, Die gefrorene Zeit, wyd. pol. Zamrożony czas Chorwacja: Lada Žigo, Rulet Francja: Laurence Plazenet, L’amour Seul Węgry: Viktor Horváth, Török Tükör, wyd. pol. Tureckie lustro Włochy: , Qualcosa di Scritto Litwa: Giedra Radvilavičiūtė, Siąnakt aš Miegosiu Prie Sienos, wyd. pol. Dzisiaj śpię od ściany Norwegia: Gunstein Bakke, Maud og Aud: Ein Roman om Trafikk Polska: Piotr Paziński, Pensjonat Portugalia: Afonso Cruz, A Boneca de Kokoschka, wyd. pol. Kukła Kokoschki Słowacja: Jana Beňová, Cafe Hyena: Plán odprevádzania, wyd. pol. Café Hiena. Plan odprowadzania Szwecja: , Handlingen, wyd. pol. Poziom zero
2013 Belgia: Isabelle Wéry, Marilyn Désossée, wyd. pol. Bezkostna Marilyn Bośnia i Hercegowina: Faruk Šehić, Knjiga o Uni, wyd. pol. Książka o Unie Cypr: Emilios Solomou, Hμερολóγιο μιας απιστίας, wyd. pol. Dziennik zdrady Dania: Kristian Bang Foss, Døden kører audi, wyd. pol. Śmierć jeździ audi Estonia: Meelis Friedenthal, Mesilased Finlandia: Katri Lipson, Jäätelökauppias, wyd. pol. Sprzedawca lodów Niemcy: Marica Bodrožić, Kirschholz und alte Gefühle Luksemburg: Tullio Forgiarini, Amok – Eng Lëtzebuerger Liebeschronik Macedonia: Lidija Dimkovska, Резервен живот Rumunia: Ioana Pârvulescu, Viața începe vineri, wyd. pol. Życie zaczyna się w piątek Słowenia: Gabriela Babnik, Sušna doba Hiszpania: Cristian Crusat, Breve teoría del viaje y el desierto, wyd. pol. Krótka teoria podróży i pustyni
2014 Albania: Ben Blushi, Otello, Arapi i Vlorës Bułgaria: Milen Ruskov, Възвишение, wyd. pol. Wzniesienie Czechy: Jan Němec, Dějiny světla, wyd. pol. Historia światła Grecja: Makis Tsitas, Μάρτυς μου ο Θεός, wyd. pol. Bóg mi świadkiem Islandia: Oddný Eir, Jarðnæði Łotwa: Jānis Joņevs, Jelgava '94, wyd. pol. Jełgawa '94 Liechtenstein: Armin Öhri, Die dunkle Muse: Historischer Kriminalroman Malta: Pierre J. Mejlak, Dak li l-Lejl Iħallik Tgħid, wyd. pol. Co pozwala powiedzieć noc Czarnogóra: Ognjen Spahić, Puna glava radosti, wyd. pol. Głowa pełna radości Holandia: Marente de Moor, De Nederlandse maagd, wyd. pol. Holenderska dziewczyna Serbia: Uglješa Šajtinac, Sasvim skromni darovi, wyd. pol. Całkiem skromne prezenty Turcja: Birgül Oğuz, Hah, wyd. pol. Ha! Wielka Brytania: Evie Wyld, All the Birds, Singing
2015 Austria: Carolina Schutti, Einmal muss ich über weiches Gras gelaufen sein Chorwacja: Luka Bekavac, Viljevo Francja: Gaëlle Josse, Le dernier gardien d'Ellis Island, wyd. pol. Ostatni strażnik z Ellis Island Węgry: Edina Szvoren, Nincs, és ne is legyen, wyd. pol. Nie ma i lepiej, żeby nie było Irlandia: Donal Ryan, The Spinning Heart, wyd. pol. Dwadzieścia jeden uderzeń serca Włochy: Lorenzo Amurri, Apnea Litwa: Undinė Radzevičiūtė, Žuvys ir drakonai Norwegia: Ida Hegazi Høyer, Unnskyld Polska: Magdalena Parys, Magik Portugalia: David Machado, Índice Médio de Felicidade, wyd. pol. Średni współczynnik szczęścia Słowacja: Svetlana Žuchová, Obrazy zo života M. Szwecja: Sara Stridsberg, Beckomberga - ode till min familj, wyd. pol. Beckomberga. Oda do mojej rodziny
2016 Belgia: Christophe Van Gerrewey, Op de Hoogte Bośnia i Hercegowina: Tanja Stupar-Trifunović, Satovi u majčinoj sobi, wyd. pol. Zegary w pokoju matki Cypr: Antonis Georgiou, Ένα Άλπουμ Ιστορίες, wyd. pol. Album z opowieściami Dania: Bjørn Rasmussen, Huden er det elastiske hylster der omgiver hele legemet Estonia: Paavo Matsin, Gogoli disko, wyd. pol. Gogolowe disco Finlandia: Selja Ahava, Taivaalta tippuvat asiat, wyd. pol. Rzeczy, które spadają z nieba Niemcy: Benedict Wells, Vom Ende der Einsamkeit, wyd. pol. Koniec samotności Luksemburg: Gast Groeber, All Dag verstoppt en aneren Rumunia: Claudiu M. Florian, Vârstele jocului. Strada Cetățiieli Słowenia: Jasmin B. Frelih, Na / pol, wyd. pol. Na pół Hiszpania: Jesús Carrasco, La tierra que pisamos Republika Macedonii: Nenad Joldeski, Секој со своето езеро
2017 Zwycięzcy zostali ogłoszeni 21 kwietnia 2017 roku Albania: Rudi Erebara, Epika e yjeve të mëngjesi Bułgaria: Ina Vultchanova, Остров Крах, wyd. pol. Wyspa Krach Republika Czeska: Bianca Bellová, Jezero, wyd. pol. Jezioro Grecja: Kallia Papadaki, Δενδρίτες, wyd. pol. Dendryty Islandia: Halldóra K. Thoroddsen, Tvöfalt gler Łotwa: Osvalds Zebris, Gaiļu kalna ēnā Malta: Walid Nabhan, L-Eżodu taċ-Ċкрики Czarnogóra: Aleksandar Bečanović, Arcueil Holandia: Jamal Ouariachi, Een Honger, wyd. pol. Głód Serbia: Darko Tuševljaković, Jaz Turcja: Sine Ergün, Baştankara Wielka Brytania: Sunjeev Sahota, The Year of the Runaways
2018 W 2018 roku Europejska Nagroda Literacka obchodziła swoje 10. urodziny. Aby uczcić tę okazję, EUPL zorganizowała konkurs pisarski otwarty wyłącznie dla wszystkich poprzednich 108 zwycięzców EUPL.
A European Story: EUPL Winners Write Europe wyłoniło 5 zwycięzców:
Luksemburg: Jean Back, Europäesch Wolleken Macedonia Północna: Lidija Dimkovska, Кога заминав од „Карл Либкнехт“ Luksemburg: Gast Groeber, Aktuelle Wetterwarnung: überwiegend dichter Nebel Serbia: Jelena Lengold, Jasmin i smrt Rumunia: Ioana Pârvulescu, O voce
2019 Zwycięzcy zostali ogłoszeni 22 maja 2019 roku. Austria: Laura Freudenthaler, Geistergeschichte, wyd. pol. Opowieść o duchach Finlandia: Piia Leino, Taivas, wyd. pol. Niebo Francja: Sophie Daull, Au grand lavoir, wyd. pol. Do pralni Węgry: Réka Mán-Várhegyi, Mágneshegy, wyd. pol. Magnetyczna góra Gruzja: Beqa Adamashvili, ამ რომანში ყველა კვდება Grecja: Nikos Chryssos, Kenourgia Mera Irlandia: Jan Carson, The Fire Starters Włochy: Giovanni Dozzini, E Baboucar guidava la fila, wyd. pol. Babukar szedł przodem Litwa: Daina Opolskaitė, Dienų piramidės, wyd. pol. Piramidy dni Polska: Marta Dzido, Frajda Rumunia: Tatiana Țîbuleac, Grădina de sticlă, wyd. pol. Szklany ogród Słowacja: Ivana Dobrakovová, Matky a kamionisti Ukraina: Haśka Szyjan, За спиною, wyd. pol. Za plecami Wielka Brytania: Melissa Harrison, All Among The Barley
2020 Zwycięzcy zostali ogłoszeni 19 maja 2020 roku.
Belgia: Nathalie Skowronek, La carte des regrets Bośnia i Hercegowina: Lana Bastašić, Uhvati zeca, wyd. pol. Złap zająca Chorwacja: Maša Kolanović, Poštovani kukci i druge jezive priče Cypr: Stavros Christodoulou, Τη μέρα που πάγωσε ο ποταμός (Ti méra pou págose o potamós) Dania: Asta Olivia Nordenhof, Penge på lommen Estonia: Mudlum (Made Luiga), Poola poisid Niemcy: Matthias Nawrat, Der traurige Gast Kosowo: Shpëtim Selmani, Libërthi i dashurisë Luksemburg: Francis Kirps, Die Mutationen Czarnogóra: Stefan Bošković, Ministar Macedonia Północna: Петар Андоновски (Petar Andonowski), Страв од варвари Norwegia: Maria Navarro Skaranger, Bok om sorg