Jewhenij (Jewhen) Stepanowycz Berezniak, ukr. Євгеній (Євген) Степанович Березняк, ps. „Michajłow” (ur. w Jekaterynosławiu, zm. 24 listopada 2013 w Kijowie) – radziecki nauczyciel i pedagog, jeden z najwybitniejszych wywiadowców GRU w okresie II wojny światowej. Bohater Ukrainy i generał-major w stanie spoczynku Sił Zbrojnych Ukrainy.

Pierwowzór Andrieja Burłakowa ps. „Wicher” z powieści Juliana Siemionowa pt. Major Wicher.

Życiorys Od 1933 nauczyciel, w latach 1935–1939 dyrektor szkoły średniej w Nowosiołowsku. Od 1939 członek KPZR.

II wojna światowa Od października 1941 był aktywnym członkiem podziemia walczącego z hitlerowskim najeźdźcą. W końcu 1943 został skierowany do szkoły Głównego Zarządu Wywiadowczego (GRU) w Moskwie. Po jej ukończeniu stanął na czele grupy wywiadowczej pod nazwą „Gołos” («Голос»). Nocą z 18 na 19 sierpnia 1944 grupa, w składzie: radiotelegrafistka Asia Żukowa „Grusza”, Aleksiej Szapowałow „Burza” i dowódca Jewhenij Berezniak została zrzucona pod Krakowem i pozostawała tam spełniając bojowe zadania przez 156 dni.

Na skutek niefortunnego zrzutu Berezniak dostał się w ręce Gestapo, lecz udało mu się zbiecДмитрий Гордон. Официальный сайт – Евгений Березняк, прототип майора Вихря.. Na terenach Krakowa i okolic działała ulokowana tam w nocy z 26 na 27 sierpnia grupa radzieckich zwiadowców: dowódca „Józek”, radiotelegrafistka Jelizawieta Wołogodska „Olga” i zwiadowczyni „Hanka”J. Zając, Toczyły się boje, Warszawa 1965.„Tygodnik Powszechny” Nr 3 (2793), 19.I.2003.. Ludzie ci, posiadający rozlegle kontakty z polskim lewicowym podziemiem, umożliwili zainstalowanie się grupy Berezniaka i rozpoczęcie działalności.

Korzystając z pomocy polskiego ruchu oporu, „Michajłow” zorganizował radziecki oddział partyzancki w górskich rejonach województwa krakowskiego. Grupa nawiązała też współpracę z komunistyczną partyzantką, wśród nich byli m.in. Władysław Bochenek („Władek”), Bronisław Pawlik, Józef Zając („Michał”), Waleria Gębska („Zającowa”), „Wala”, Stanisław Oczko („Skała”) oraz rodzina Ludwika SołtykaRyszard Sawecki, Manewr, który ocalił Kraków, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1976..

W ciągu niedługiego okresu działalności na tyłach wroga grupie udało się zebrać i przekazać do dowództwa 1 Frontu Ukraińskiego informacje o dyslokacji wojsk niemieckich wchodzących w skład 17 Armii gen. piech. Friedricha Schulza, odpowiedzialnej za obronę przed wojskami radzieckimi, jak też o istniejących i budowanych umocnieniach w Krakowie i okolicyS. Czerpak, Z. Hardt, Rozkaz: ocalić miasto, Warszawa 1966..

Jednym z najważniejszych osiągnięć grupy dowodzonej przez Berezniaka miało być zdobycie planu zaminowania Krakowa. Ustalono (duży wkład wniósł polski partyzant Józef Prysak, pseudonim „Muzykant”), że Niemcy zakładają kabel minerski w różnych punktach miasta, i że prowadzi on do fortu na Pasterniku, gdzie znajdował się punkt prowadzący do wszystkich obiektów miasta, które miały zostać wysadzone w powietrzeJ. Berezniak, Parol „Dum spiro”, Kijów 1974.. Ustalenia współczesnych polskich badaczy nie potwierdzają jednak istnienia jakichkolwiek niemieckich planów zniszczenia Krakowa.

Grupa „Michajłowa” przeprowadziła też szereg akcji dywersyjnych w okolicach Krakowa (m.in. zerwano most i wykolejono transport w Woli Radziszowskiej, koło stacji Kasina Wielka wykolejono transport wojskowy, zniszczono dwie lokomotywy i cztery wagony wypełnione wojskiem).

Okres powojenny Jewhenij Berezniak dostał się do obozu NKWD przeznaczonego dla osób, które przebywały w więzieniu niemieckim lub miały inny kontakt z hitlerowcami. Czynności wyjaśniające potwierdziły jego niewinność. Pełnej rehabilitacji doczekał się jednak dopiero w 1965. Od końca 1945 do 1952 stał na czele lwowskiego miejskiego oddziału narodowego kształcenia. Został wybrany członkiem rady miasta. W latach 1952–1954 pracował jako naczelnik oddziału Placówek kształcenia Lwowskich Kolei.

W okresie 1954–1984 zajmował wysokie stanowiska w Ministerstwie Edukacji Ukrainy, w tym niemal 25 lat był naczelnikiem Głównego Nadzoru Szkolnictwa. W 1968 obronił dysertację kandydacką i uzyskał tytuł kandydata nauk pedagogicznych. W tym okresie był również członkiem Prezydium KC Związku Zawodowego Nauczycieli. Ponad 20 lat był członkiem komitetu redakcyjnego moskiewskiego czasopisma „Narodowe kształcenie” („Народное образование”). W ostatnich latach swojej pracy zawodowej był współpracownikiem naukowym Instytutu Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy.

W kwietniu 1998 przeszedł na emeryturę. Będąc członkiem Kijowskiego miejskiego związku weteranów, brał często udział w spotkaniach z żołnierzami, kursantami i oficerami ukraińskiej armii, uczniami i studentami. Jego artykuły są publikowane w tygodnikach i gazetach codziennych. Mieszkał w KijowieБерезняк Евгений Степанович. Заслуженный учитель Украины, кандидат педагогических наук..

Awanse kapitan (ZSRR) – przed 1944 major (ZSRR) – 1977 podpułkownik (Ukraina) – 2001 pułkownik (Ukraina) – 2004 generał major (Ukraina) – 2005

Odznaczenia Ukraina tytuł Bohatera Ukrainy z Orderem „Złota Gwiazda”, 2005 Order „Za zasługi” I klasy, 2009 Order „Za zasługi” III klasy Order Bohdana Chmielnickiego I klasy, 2005 Order Bohdana Chmielnickiego II klasy, 2004 Order Bohdana Chmielnickiego III klasy, 1999 i inne

Związek Radziecki Order Rewolucji Październikowej Order Czerwonego Sztandaru Pracy Order „Znak Honoru” Order Wojny Ojczyźnianej I klasy, 1965 Order Wojny Ojczyźnianej II klasy, 1985 Medal „Za ofiarną pracę”, dwukrotnie i inne

Rosja Order „Za zasługi dla Ojczyzny” IV klasy Order Przyjaźni Medal Konstantina D. Uszinskiego

Polska Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (Polska) Krzyż Partyzancki Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 i inne.

Upamiętnienie Jewhenij Berezniak, razem z Aleksiejem Botianen oraz Owidijem Gorczakowem, stał się pierwowzorem Andrieja Burłakowa ps. „Wicher” z radzieckiej powieści szpiegowskiej Major Wicher (zekranizowana w 1967) stanowiącej część cyklu poświęconego Stirlitzowi, a także kapitana Siemionowa z polskiego filmu Ocalić miasto o działalności grupy „Gołos” opowiadają filmy dokumentalne Teraz można ich wymienić (ZSRR), Operacja „Głos” (Polska) i Major Wichr. Prawdziwa historia (Ukraina) 25 lutego 2014 Narodowy Bank Ukrainy wydał monetę upamiętniającą generała Berezniaka 25 lutego 2016 w Kijowie, w miejscu gdzie mieszkał generał Berezniak, odsłonięto poświęconą mu płaskorzeźbę 8 marca 2021, na budynku szkoły we wsi Wesele w rejonie meżowskim, odsłonięto tablicę upamiętającą Jehenija Berezniaka pracującego w niej latach 1933–1935

Przypisy

Linki zewnętrzne Galeria fotografii na Peoples.ru

Kategoria:Bohaterowie Ukrainy Kategoria:Członkowie Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za Ofiarną Pracę” Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za pracowniczą dzielność” Kategoria:Odznaczeni Orderem „Znak Honoru” Kategoria:Odznaczeni Orderem Bohdana Chmielnickiego (Ukraina) Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy Kategoria:Odznaczeni Orderem Rewolucji Październikowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Wojny Ojczyźnianej II klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem „Za zasługi dla Ojczyzny” Kategoria:Honorowi obywatele Kijowa Kategoria:Radzieccy partyzanci Kategoria:Radzieccy żołnierze II wojny światowej Kategoria:Urodzeni w 1914 Kategoria:Zmarli w 2013 Kategoria:Ludzie urodzeni w Dnieprze Kategoria:Osoby przedstawione na ukraińskich monetach