thumb|Budynek administracyjny, dawniej pałac właścicieli C. i W. Blumwe thumb|Zabytkowa hala montażu Fabryka Obrabiarek do Drewna sp. z o.o. – jedno z najstarszych bydgoskich przedsiębiorstw, produkujące od 1865 roku maszyny i urządzenia do obróbki i przerobu drewna, a w późniejszym okresie również kompletne linie technologiczne dla przemysłu drzewnego. Było najstarszym w Polsce przedsiębiorstwem w swojej branżyhttp://www.fod.com.pl/ dostęp 24-02-2010..
Charakterystyka Przedsiębiorstwo specjalizowało się w produkcji maszyn i urządzeń oraz kompletnych linii technologicznych dla przemysłu drzewnego. Oferuje m.in. traki, obrzynarki, wielopiły, pilarki, parkieciarki, strugarki, frezarki, linie technologiczne dla tartaków itp. Poza sferą produkcji przedsiębiorstwo zapewniało stały serwis oraz posiada zaplecze techniczne prowadzące stały rozwój i modernizację produkowanych wyrobów. Wyroby sprzedawane były na rynek krajowy oraz na eksport.
Nagrody i wyróżnienia Przedsiębiorstwo uzyskało następujące nagrody i wyróżnienia: laureat rankingu 500 Najbardziej Innowacyjnych Firm – 2005 nominacja w rankingu Liderzy Marki 2005 laureat rankingu Diamenty Forbesa 2010 laureat Złotego Medalu Międzynarodowych Targów Maszyn i Narzędzi Dla Przemysłu Drzewnego i Meblarskiego DREMA 2016 w Poznaniu Symbol Jakości i Niezawodności 2017 Certyfikat „Przedsiębiorstwo Fair Play” 2017 Certyfikat „Przedsiębiorstwo Fair Play” 2018 i Nominacja do Statuetki „Przedsiębiorstwo Fair Play” 2018 Złoty Certyfikat "Przedsiębiorstwo Fair Play" 2019
Historia Okres pruski Założycielem przedsiębiorstwa był Carl Blumwe, urodzony w 1827 w Chojnicach, przybyły do Bydgoszczy z Erfurtu w roku 1855Brzozowska Iwona, Derkowska-Kostkowska Bogna: Fabryka Carla i Wilhelma Blumwe na bydgoskim Wilczaku. [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. Zeszyt 2. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. Bydgoszcz 1997.. Pracę jako mistrz warsztatowy rozpoczął w założonych w Bydgoszczy Warsztatach Naprawczych Kolei Wschodniej, gdzie pracował do roku 1865. Następnie przy ul. Jagiellońskiej 12 założył własny warsztat budowy i naprawy maszyn rolniczych pod nazwą „Carl Blumwe”, w którym zatrudniał początkowo 3 osoby. W roku 1869 warsztat ten został rozbudowany i przeniesiony na posesję przy ul. Jagiellońskiej 94.
Szukając lepszej lokalizacji dla swojego zakładu, Blumwe w 1878 kupił teren z zabudowaniami od wdowy po właścicielu odlewni żelaza – Juliuszu Schmidcie na Wilczaku (obecnie ul. Nakielska 53). Mając do dyspozycji pomieszczenia fabryczne przystosowane do zamierzonej produkcji, zakłady te powiększył i zainstalował nowe maszyny. Wykonywał traki do tartaków oraz maszyny do obróbki drewna. W 1878 włączył do spółki swojego syna Wilhelma i od tego czasu przedsiębiorstwo przyjęło nazwę „Carl Blumwe i Syn” (niem. C. Blumwe & Sohn Eisengiesserei u. Special – Fabrik für Patentwagenachsen und Holzbearbeitungsmaschinen). Według danych z 1886 roku zakład zatrudniał ponad 100 robotników, a produkcję rozszerzono o maszyny parowe o mocy do 300 KM oraz urządzenia transmisyjne.
Rozwój fabryki związany był z korzystną koniunkturą dla przemysłu drzewnego w Bydgoszczy, związaną z eksportem drewna z Królestwa Kongresowego drogą wodną przez Wisłę i Kanał Bydgoski do Cesarstwa Niemieckiego. W 1879 zbudowano, a w latach 1905–1907 poszerzono Port Drzewny w Bydgoszczy, co przyczyniło się do gwałtownego rozwoju miejscowego przemysłu drzewnego po 1890. W latach 1890–1907 w Bydgoszczy działało przeciętnie od 10 do 25 czynnych tartaków. Około 12 z nich było dużymi zakładami należącymi do berlińskich handlarzy drewnem – za Sławińska Krystyna: Przemysł drzewny w Bydgoszczy i w okolicy w latach 1871-1914: Prace Komisji Historii t. VI.: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C: 1969. Cały miejscowy przemysł drzewny rozwinięty dzięki tranzytowi drewna drogą wodną do Niemiec zatrudniał w okresie największego rozwoju 6,2 tys. pracowników i umożliwił rozwój przedsiębiorstw wytwarzających maszyny i urządzenia do obróbki drewnaSławińska Krystyna: Przemysł drzewny w Bydgoszczy i w okolicy w latach 1871-1914: Prace Komisji Historii t. VI.: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C: 1969.
W roku 1887 Carl Blumwe zmarł, a fabrykę przejął jego syn. W tym samym roku została ona przez niego powiększona o nowe parcele przy ul. Nakielskiej, na których wybudował warsztaty i hale fabryczne, wyposażone w oświetlenie elektryczne i nowoczesne urządzenia transmisyjne. W 1894 roku było zatrudnionych blisko 300 pracowników, zaś około 1900 roku – 350. Fabryka specjalizowała się wówczas w produkcji patentowanych osi wagonowych oraz maszyn do obróbki drewna, które sprzedawano w Rzeszy Niemieckiej oraz Cesarstwie RosyjskimWajda Kazimierz: Przeobrażenia gospodarcze Bydgoszczy w latach 1850-1914 [w:] Historia Bydgoszczy tom I do roku 1920. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Praca zbiorowa pod red. Mariana Biskupa. Warszawa-Poznań 1991. .
Wilhelm Blumwe w roku 1896 zbudował nowoczesną na owe czasy odlewnię żelaza oraz przekształcił fabrykę w spółkę akcyjną, której w 1897 został dyrektorem. Przedsiębiorstwo miała swoje przedstawicielstwa w Berlinie, Magdeburgu i Kolonii, a wyroby eksportowała m.in. do Brazylii, Chin, Francji, Grecji, Holandii, Japonii, Ameryki, Turcji, Włoch, i Afryki. Tak rozbudowaną fabrykę Wilhelm Blumwe prowadził do swej śmierci w 1903. Od tego momentu fabrykę, prowadzili: dawniejszy prokurent inż. Gustaw Zschalig i handlowiec Bernhard Naumann. W 1912 w skład rady nadzorczej wchodzili: Lewin Louis Aronsohn, Martin Friedländer i Julius Strelow wszyscy z Bydgoszczy oraz Richard Dyhrenfurth z Berlina.
Okres międzywojenny Po odrodzeniu się państwa polskiego, w ramach przejmowania przedsiębiorstw niemieckich przez Polaków fabryka została przyłączona jako oddział do grudziądzkiej spółki Pomorska Fabryka Maszyn S.A. (od 1922 Spółka Akcyjna „Unia”, Zjednoczone Fabryki Maszyn). 1 lipca 1928 roku oddział bydgoski „Unii” usamodzielnił się pod nazwą Fabryka Traków i Maszyn do Obróbki Drzewa, dawniej C. Blumwe i Syn, sp. akc. w Bydgoszczy.
Fabryka całkowicie pokrywała zapotrzebowanie krajowe oraz eksportowała swoje wyroby do wielu krajów (Bułgaria, Turcja, Rumunia, Brazylia, Peru, Argentyna). W końcu lat 20. zatrudniała 500 pracowników, którzy rocznie produkowali około 150 traków i 1000 maszyn do obróbki drewna. Produkty fabryki uzyskały medale na międzynarodowych wystawach w Rzymie (1926) i Wilnie (1928)Sudziński Ryszard: Życie gospodarcze Bydgoszczy w okresie II Rzeczypospolitej [w:] Historia Bydgoszczy tom II część pierwsza 1920-1939. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Praca zbiorowa pod red. Mariana Biskupa. Bydgoszcz 1999. .
Około 1930 nastąpiło załamanie rynku i upadek Bydgoszczy jako centrum przemysłu i handlu drzewnego, co wpłynęło na zahamowanie rozwoju fabryki. Przyczynami tego były: wielki kryzys, wojna celna między Polską a Niemcami i monopolistyczna polityka zarządu Lasów Państwowych. W 1931 zatrudnienie w fabryce spadło do 100 osób, a w 1932 do 50Biskup Marian red:. Historia Bydgoszczy. Tom II cz. 1 1920-1939. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 1999, , s. 123..
Ponowny rozwój fabryki przypada na lata 1935-1939. Przeprowadzono wówczas reorganizację i wprowadzono nowoczesne zasady produkcji. Przedsiębiorstwo zatrudniało 120 wykwalifikowanych robotników, 20 urzędników i zespół inżynierów. Asortyment wyrobów liczył ponad 300 typów maszyn. Oprócz traków produkowano wszelkiego rodzaju narzędzia stolarskie do obróbki maszynowej (dla stolarni budowlanych, zakładów mebli, skrzynek, beczek, parkietów i wszelkiej galanterii drzewnej). Świadectwem prężnego rozwoju fabryki w tym okresie jest wprowadzony do produkcji w 1936 roku trak „Gigantic” z mechanizmem podsuwowym o prędkości 320 obr./min. i wydajności 60 m³/h, który nie miał konkurencji na całym świecie. Bydgoska fabryka zwyciężyła także w tym czasie w zawodach traków tartacznych, zorganizowanych w Berlinie.
31 stycznia 1937, w nocy z sobotę na niedzielę, przy temperaturze -18C doszło do pożaru, w wyniku którego spłonęła piętrowa, drewniana hala mieszcząca tokarnię i elektrownię. Na miejsce zdarzenia przybył prezydent miasta Leon Barciszewski. Straty oszacowano na 260 tys. złSzlak Wody, Przemysłu i Rzemiosła TeH20. Przewodnik.
Okres okupacji Po wybuchu II wojny światowej i zajęciu Bydgoszczy przez Wehrmacht, majątek przedsiębiorstwa został skonfiskowany przez niemiecki Główny Urząd Powierniczy – Wschód. Powrócono do niemieckiej nazwy przedsiębiorstwa, tj. „Fabrik für Holzverarbeitungsmaschinen Blumwe und Co. AG.”Biskup Marian red:. Historia Bydgoszczy. Tom II cz. 2 1939–1945. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 2004, , s. 245.. Fabryka została zmilitaryzowana, lecz nadal prowadziła produkcję maszyn i urządzeń dla przemysłu drzewnego.
Okres powojenny W 1945 roku, w pierwszych dniach po wyzwoleniu Bydgoszczy, fabryka wznowiła działalność. W kwietniu 1945 radzieckie władze wojskowe wpisały zakład na listę 30 obiektów gospodarczych w Bydgoszczy planowanych do objęcia akcją wywozu urządzeń do ZSRRPolityka władz radzieckich wobec przemysłu bydgoskiego w latach 1945-1946 [w:] Historia Bydgoszczy. Tom III. Część pierwsza 1945-1956. Praca zbiorowa. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe Bydgoszcz 2015. , str. 103-126. Wywózek udało się uniknąć po interwencji polskich władz u przedstawiciel Misji Ekonomicznej ZSRR w Warszawie w maju 1945.
Na początku 1948 zatrudnienie w przedsiębiorstwie wynosiło 365 osób, a w 1954 roku – 542 osób, w tym 82 kobietyŻycie gospodarcze miasta 1945-1955 [w:] Historia Bydgoszczy. Tom III. Część pierwsza 1945-1956. Praca zbiorowa. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe Bydgoszcz 2015. , str. 199-243: W 1947 wysłano pierwsze maszyny na eksport do Jugosławii. Tym samym zakład uchodził za pierwszego bydgoskiego eksportera po wyzwoleniuDługosz Jerzy: Bydgoskie wyroby znane i cenione za granicą [w:] Kalendarz Bydgoski 1995.
Do 1948 jako jeden z kilkudziesięciu średnich i dużych przedsiębiorstw bydgoskich podlegał bezpośrednio Ministerstwu Przemysłu w WarszawieMichalski Stanisław red:. Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988, , s. 64. Początkowo przystąpiono do produkcji na potrzeby wojska, jednak szybko powrócono do pierwotnego profilu produkcji, który zaspakajał potrzeby przemysłu drzewnego. Fabryka została podporządkowana zjednoczeniu, zarządzanemu centralnie. W latach 1950–1955 fabryka została rozbudowana zgodnie z założeniami planu sześcioletniego, który przyznawał priorytet rozbudowie przemysłu ciężkiego i środków produkcjiMichalski Stanisław red:. Bydgoszcz wczoraj i dziś 1945-1980. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988, , s. 75. W latach 60. wykorzystanie maszyn w zakładzie wynosiło średnio 60-70%, a pracownicy skarżyli się na niedogrzanie hal i ciężkie warunki pracy. Sytuacji nie poprawiała znaczna fluktuacja w granicach 43% rocznego stanu osobowego załogi.