thumb|Południowa część Garbar i Grobla na mapie z 1856 thumb|Garbary widziane z północy – w tle Kościół św. Franciszka Serafickiego Garbary (niem. Gerber) – część Starego Miasta w Poznaniu (w ścisłym rozumieniu), przebiegająca zasadniczo na osi północ-południe, wzdłuż ulicy Garbary.

Etymologia Nazwa jest notowana od XV wieku: Garber-gasse (1436), za Garbari iacente (1443), platea Cerdonum (1465), na Garbarach (1564). Pochodzi od wyrazu garbarz, czyli rzemieślnik wyprawiający skóry.

Historia Garbary zlokalizowane były w średniowieczu pomiędzy wschodnimi murami Poznania a Chwaliszewem. Stanowiły wąską, długą osadę służebną. Dzieliły się na trzy części, które częściowo rozróżniano jeszcze po II wojnie światowej: północną (Tama Garbarska) – rejon pomiędzy ul. Estkowskiego a stacją Poznań Garbary (dawniej Poznań Tama Garbarska). Tutaj znajdują się m.in. Grochowe Łąki, środkową (właściwe Garbary, tzw. Wielkie) – od ul. Estkowskiego do Placu Bernardyńskiego, południową – poniżej Placu Bernardyńskiego, częściowo utożsamiane z Piaskami.

Mieszkańcy Garbar zajmowali się przede wszystkim oprawianiem skór, byli to garbarnicy, zwani też skórnikami. Fach ten wymagał dostępu do dużych ilości wody, co zapewniały Warta (m.in. tzw. Stara Rzeka) z jednej strony, a fosa miejska z drugiej. Garbowanie skór powodowało powstawanie nieprzyjemnych zapachów, z których znana była osada. Do fosy oraz Starej Rzeki (koryta Warty) odprowadzano ścieki poprodukcyjne, będące źródłem poważnego zanieczyszczenia wódMaciej Moszyński, Jak nie przegrać w zielone? Czyli słów kilka o relacjach Poznania z przyrodą, w: Dzikhi Bit, nr 2020, Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, Poznań, s. 26, ISSN 2657-6473.

W XIX wieku ulica Garbary obrosła reprezentacyjnymi, wielopiętrowymi kamienicami w stylach historycznym i secesyjnym. Powstawały tu także liczne niewielkie zakłady przemysłowe, często w podwórzach.

Ok. 1905 roku fragment obecnej ul. Garbary od placu Bernardyńskiego do Bramy Dębińskiej nazwano ul. Raczyńskich (Raczynskistrasse). To jedna z niewielu poznańskich ulic, które upamiętniały zasługi Polaków, a jednak wprowadzone były już za czasów pruskich. Jej nazwę zmieniono jednak na ciąg dalszy ul. Garbary w 1951.

W latach 1976–1977, w związku z gruntowną przebudową trasy komunikacyjnej z centrum miasta w kierunku Warszawy (ul. Solna, ul. Małe Garbary), przebudowano całkowicie skrzyżowanie Garbar z ulicami Estkowskiego i Małe Garbary. Została wybudowana też trasa tramwajowa z Garbar do Placu Wielkopolskiego. Podczas prac napotykano na niewypały z okresu II wojny światowej, a także na fundamenty nieistniejących już wtedy budynków oraz fragmenty fortyfikacji i schronów, co utrudniało prowadzenie przebudowy. Podczas przebudowy wyburzono przy ulicy Garbary budynki o numerach 90, 92, 93, 95. Na każdym odcinku prace rozpoczęto 29 października 1976 roku, a zakończono 6 czerwca 1977 rokuKronika Miasta Poznania nr 1/1978 s.81-94.

W 2008 miasto ogłosiło zamknięty konkurs architektoniczny na zagospodarowanie terenów przy ul. Północnej. Według jednej z propozycji (architekt Wojciech Krawczuk) teren ten zająć miały budynki mieszkalne, biurowe oraz użyteczności publicznej z punktowcem na rzucie trójkąta. W centrum znaleźć miał się plac połączony ze Starym Miastem za pomocą pasażu (pomiędzy Rzeźnią Miejską i lodowiskiem Bogdanka), a z Ostrowem Tumskim kładką nad Wartą na przedłużeniu ul. Północnej. Do realizacji tych zamierzeń nigdy nie doszłoJakub Głaz, Na Północnej bez zmian, w: IKS Poznański Informator Kulturalny, Sportowy i Turystyczny nr 8(298)/2016, s.48, ISSN 1231-9139.

Niektóre obiekty zabytkowe i osobliwości Obiekty zlokalizowane w tym rejonie to m.in. (od północy): dworzec Poznań Garbary (dawniej Tama Garbarska), parafia św. Wojciecha w Poznaniu, neogotycka przepompownia ścieków z lat 1908–1909 (zbudowana pod kierunkiem architekta Fritza Teubnera), kantor Krzyżanowskiego z 1882, dawny port rzeczny na Warcie, obecnie zdezindustrializowany – zabudowa mieszkaniowa Osiedla Nad Wartą (XXI w.), pomnik Akcji Bollwerk, budynek mieszkalny ul. Garbary 97/98 z 1927–1928 (architekt Kazimierz Ruciński), ze zlokalizowaną na poddaszu pracownią, z której korzystał Wojciech Kossak, dwór przy ul. Szyperskiej 9, dawna Rzeźnia Miejska – rozległy kompleks zabudowań poprzemysłowych z 1898, częściowo przebudowany w latach 50. XX w. (architekt Felix Moritz), szkoła podstawowa nr 40 – ul. Garbary 82, z lat 1914–1917 (architekt Hermann Herrenberg) w stylu czerpiącym z renesansu północnego (niemieckiego i holenderskiego), pozostałość po arsenale artyleryjskim, średniowieczny klasztor dominikanów (dawniej w tym rejonie stał kościół św. Gotarda), barokowy kościół i klasztor franciszkanów – bernardynów, Kościół Przemienienia Pańskiego, zespół mieszkaniowy przy Placu Bernardyńskim, Liceum Ogólnokształcące św. Marii Magdaleny, Ogród Roślin przy Gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu – nieistniejący, pierwszy w Niemczech szkolny ogród botaniczny (1882), Szpital Przemienienia Pańskiego Wielkopolskie Centrum Onkologii, dawny Plac Zjednoczenia. Na całym odcinku ulicy Garbary stoją liczne kamienice z XIX i XX wieku o wybitnych walorach artystycznych i dekoracyjnych, np. Garbary 49 (z motywami kuźniczymi) czy Plac Bernardyński 1/2 (1900–1902, architekt Ludwik Frankiewicz). Na kamienicy przy ul. Garbary 44 umieszczone są popiersia Adama Mickiewicza i Tadeusza Kościuszki, a przy Garbarach 48 – prawdopodobnie Władysława Niegolewskiego i Kazimierza KantakaJerzy Borwiński, Popiersia na fasadach kamienic jako pomniki wybitnych Polaków, w: Kronika Miasta Poznania, nr 2/2001, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2001, ss.240-241, ISSN 0137-3552.

Komunikacja Ulicą Garbary do lat 70. XX wieku kursowały tramwaje – pętle znajdowały się przy ul. Północnej oraz Woźnej. Obecnie jeżdżą tędy autobusy MPK Poznań, a tramwaje przecinają Garbary na Placu Bernardyńskim (linie 5, 13, 16) i na ul. Estkowskiego (linie 3, 4, 8, 16, 17).

Linie autobusowe Linie dzienne

Wielka ↔ Boranta Poznań Główny ↔ os. Sobieskiego Garbary ↔ Strzeszyn Garbary ↔ Górczyn Rondo Śródka ↔ Radojewo Os. Sobieskiego ↔ Kazimierza Wielkiego os. Dębina ↔ Garbary Kazimierza Wielkiego ↔ os. Sobieskiego

Linie nocne Rondo Kaponiera ↔ Radojewo

Linie podmiejskie

Łęczyca/Dworcowa ↔ Garbary Rondo Śródka ↔ Biedrusko/Park

Flora We wrześniu 1950 stwierdzono w rejonie stacji Poznań Garbary (ulica Garbary róg Północnej, pod płotem stacyjnym) jedno z pierwszych w Polsce stanowisk iwy rzepieniolistnej, która została tu zawleczona prawdopodobnie z transportem wojskowym w czasie II wojny światowej. Było to kilka okazów, przekraczających dwa metry wysokości. Rośliny odnawiały się rokrocznie w mniej więcej tej samej liczbie. Towarzyszył im, również zawleczony, szarłat szorstkiJarosław Urbański, Iva xanthiifolia N u t t. (Compositae) w Poznaniu, w: Sprawozdania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, nr 1/1955, s.332.

Zobacz też Garbary

Przypisy

Bibliografia Poznań – atlas aglomeracji 1:15.000, wyd. CartoMedia/Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2008, . Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz, Poznań od A do Z, wyd. KAW, Poznań, 1986, s. 106-107, . Praca zbiorowa, Atlas architektury Poznania, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2008, s. 109-110, 121–127, . Praca zbiorowa, Poznań – spis zabytków architektury, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2004, s. 67, . Jerzy Topolski (redakcja), Dzieje Poznania, Warszawa-Poznań, PWN, 1988, s. 226-227, . Marcin Libicki, Poznań – przewodnik, Wydawnictwo Gazeta Handlowa, Poznań, 1997, s. 89-90, .

Kategoria:Ulice w Poznaniu Kategoria:Garbary (Poznań)