Ulrich Schrade (ur. 21 lipca 1943 w Patrykach, zm. 15 listopada 2009 w Warszawie) – prof. dr hab., filozof, teoretyk wychowania, etyk – badacz twórczości Henryka Elzenberga i teoretyk myśli konserwatywnej.
Życiorys Absolwent I Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Olsztynie (1961).
W latach 1961–1966 studiował pod kierunkiem prof. Bolesława Kasprowicza na Wydziale Morskim WSE w Sopocie, uzyskując tytuł magistra ekonomii; w latach 1966–1969 pracował przy budowie Olsztyńskich Zakładów Opon Samochodowych; w latach 1969–1974 odbywał studia doktoranckie pod kierunkiem prof. Bogusława Wolniewicza na Uniwersytecie Warszawskim.
29 czerwca 1976 roku obronił na Wydziale Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego pracę doktorską Spory filozoficzne w socjaldemokracji niemieckiej w latach 1895–1905 napisaną pod kierunkiem prof. Bogusława Wolniewicza (recenzenci: prof. Adam Schaff, prof. Seweryn Dziamski). 3 października 1989 roku, na podstawie oceny dorobku naukowego oraz rozprawy habilitacyjnej Idea humanizmu w świetle aksjologii Henryka Elzenberga, uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie filozofii i socjologii nadany uchwałą Rady Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego (recenzenci: prof. Barbara Skarga, prof. Ija Lazari-Pawłowska, prof. Jacek Hołówka).
Od 1974 roku związany był z Politechniką Warszawską, a w szczególności z Wydziałem Administracji i Nauk Społecznych. Na tej uczelni uważany jest za twórcę własnej szkoły filozoficznej oraz teoretyka dydaktyki szkoły wyższej. Do końca życia pełnił funkcje: Kierownika Zakładu Filozofii Wydziału Administracji i Nauk Społecznych PW, Kierownika Seminarium Pedagogicznego oraz Podyplomowych Studiów Pedagogicznych w PW, Członka Komisji Dyscyplinarnej Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego oraz Skarbnika Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Filozoficznego. W latach 2005–2008 był senatorem Politechniki Warszawskiej oraz zastępcą dyrektora Kolegium Nauk Społecznych i Administracji.
Od 2001 roku zasiadał w Prezydium Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, pełniąc funkcję skarbnika. Od 2004 roku był członkiem Komitetu Głównego Olimpiady Filozoficznej.
Trzonem jego zainteresowań naukowych były problemy szeroko ujętej antropologii i aksjologii oraz pedagogiki. Był profesorem Politechniki Warszawskiej; wykładał również na Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku.
Był współredaktorem, wraz z Bogusławem Wolniewiczem, wydania rękopisów Henryka Elzenberga.
Zmarł tragicznie 15 listopada 2009 roku. Pochowany na cmentarzu w Klebarku WielkimWykaz profesorów i docentów Politechniki Warszawskiej zmarłych w latach 2000–2010, Ulrich Schrade..
Poglądy filozoficzne Schrade rozwijał aksjologię inspirowaną Henrykiem Elzenbergiem, wprowadzając klasyfikację stanowisk humanistycznych na humanizm antropocentryczny (człowiek jako wartość sama z siebie, źródło wartości użytkowych) i humanizm aksjocentryczny (człowiek czerpiący wartość z realizacji wartości samoistnych – prawdy, dobra, piękna – niezależnych od niego)Ulrich Schrade, Idea humanizmu w świetle aksjologii Henryka Elzenberga, Warszawa 1988.. Rozróżnienie to zastosował następnie do klasyfikacji stanowisk politycznych w książce Międzywojenna polska myśl narodowa, proponując podział sceny politycznej na lewicę i prawicę oparty na przyjmowanej antropologii filozoficznej (naturalizm–transcendentalizm) oraz na stosunku do zakresu ingerencji państwa w życie obywateliUlrich Schrade, Międzywojenna polska myśl narodowa. Od patriotyzmu do globalizmu, Arcana, Kraków 2004, s. 9–45..
W pracach z zakresu aksjologii kultury europejskiej wskazywał na grecki racjonalizm i prawo rzymskie jako dwa przedchrześcijańskie filary kultury europejskiej oraz na chrześcijaństwo jako czynnik radykalnie zmieniający rozumienie relacji między rozumem ludzkim a porządkiem świataUlrich Schrade, Wstęp, w: Wokół wartości europejskich. Wybrane problemy, Zakład Filozofii Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2009..
Poglądy etyczne W ujęciu etycznym Schrade przenosił na grunt moralności to samo rozróżnienie między wartościami użytkowymi a samoistnymi, wyprowadzając stąd odpowiednio etykę naturalistyczną i antynaturalistyczną. Rozwijał formalną koncepcję godności osobistej, definiując ją jako wierność własnym wartościom – stan, który człowiek traci poprzez działanie sprzeczne z uznawanymi przez siebie wartościami, a odzyskuje poprzez konsekwentne działanie na ich rzeczUlrich Schrade, Idea humanizmu w świetle aksjologii Henryka Elzenberga, Warszawa 1988, rozdz. V.. W ślad za Elzenbergiem bronił elitaryzmu aksjologicznego połączonego z zasadą wolności jednostki, krytykując zarazem koncepcje – takie jak Nikołaja Bierdiajewa – dopuszczające przymusową realizację wartości, jako nieprowadzące do rzeczywistego udoskonalenia moralnego człowieka.
Teoria dydaktyki szkoły wyższej W pracy zbiorowej Dydaktyka szkoły wyższej. Wybrane problemy (2009), którą zredagował, Schrade przeniósł rozróżnienie aksjocentryzm–naturalizm na grunt pedagogiki, przeciwstawiając tradycyjny, wywodzący się z myśli Johanna Friedricha Herbarta aksjocentryzm pedagogiczny nowoczesnemu pajdocentryzmowi (opartemu na koncepcjach Johna Deweya)Ulrich Schrade, Dydaktyka szkoły wyższej, w: Dydaktyka szkoły wyższej. Wybrane problemy, Warszawa 2009, s. 40–44.. Argumentował, że masowość współczesnego szkolnictwa wyższego wynika z przejęcia przez nie pajdocentrycznej ideologii pedagogicznej, a nie z obiektywnych potrzeb gospodarczych, oraz że szkoła wyższa – w odróżnieniu od szkoły niższej – powinna zachować charakter elitarny, oparty na wysokich wymaganiach i podmiotowości zarówno nauczyciela akademickiego, jak i studentaTamże, s. 49–54..
W tej samej pracy przedstawił także własną, praktyczną systematyzację form pracy naukowej na poszczególnych szczeblach studiów – rozróżniając proseminarium, seminarium problemowe, seminarium dyplomowe i seminarium doktorskie według stopnia samodzielności wymaganej od uczestnika – oraz sformułował zasady budowy referatu naukowego (wprowadzenie problemu, propozycja rozwiązania, jego szczegółowe uzasadnienie i odparcie możliwych zarzutów)Ulrich Schrade, Dydaktyka szkoły wyższej, w: Dydaktyka szkoły wyższej. Wybrane problemy, Warszawa 2009, s. 28–32.. Zwracał też uwagę na strukturalną niedocenianie dydaktyki w ocenie pracowników naukowych w porównaniu z działalnością publikacyjną, mimo formalnego uznawania jej za kryterium drugorzędneTamże, s. 30–32..
Odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi, 2004 Medal Komisji Edukacji Narodowej, 1991 Medal Pamiątkowy XX-lecia Solidarności PW Odznaka „Za zasługi dla województwa ostrołęckiego” Medal 100-lecia Odnowienia Tradycji Politechniki Warszawskiej 2015 (pośmiertnie)
Wybrane publikacje Idea humanizmu w świetle aksjologii Henryka Elzenberga, 1988. Etyka. Główne systemy, 1992. Nurty filozofii współczesnej, trzy wydania – 1997, 2003, 2009. Międzywojenna polska myśl narodowa. Od patriotyzmu do globalizmu, 2004. Dydaktyka szkoły wyższej. Wybrane problemy. (red.), 2009.
Przypisy
Bibliografia Bogusław Wolniewicz, Ulrich Schrade (1943–2009), „Edukacja Filozoficzna”, vol. 49 (2010), s. 75–82.
Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Olsztynie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Gdańskiego Kategoria:Etycy Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy filozofowie XXI wieku Kategoria:Warmiacy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Urodzeni w 1943 Kategoria:Zmarli w 2009