Język turkmeński (, lub , ) – język z oguzyjskiej grupy rodziny języków turkijskich. W Turkmenistanie posługuje się nim ok. 3,8 mln ludzi, poza tym ok. 3 mln w innych państwach: Afganistan (500 tys.), Iran (2 mln) i Turcja (1 tys.).

Standard języka turkmeńskiego używany w Turkmenistanie bazuje na dialekcie tekińskim, podczas gdy Turkmeni w Iranie przeważająco posługują się odmianą jomudzką, a w Afganistanie – ersaryjską. W odróżnieniu od innych języków oguzyjskich język turkmeński zachował wiele archaicznych praoguzyjskich cech, włącznie z fonemiczną długością samogłosek.

Historia W okresie radzieckim, zwłaszcza po 1940 r., w wyniku przejścia na język rosyjski w obrębie oficjalnej dokumentacji, szkolnictwa wyższego i nauki, język turkmeński tracił na popularności a też zapożyczył ogrom słów z języka rosyjskiego, które często łamały zasadę harmonii samogłosekГрамматика туркменского языка, ч. 1. Фонетика и морфология. Ашхабад, 1970. Po uzyskaniu niepodległości przez Turkmenistan zrezygnowano z alfabetu cyrylickiego; podjęto też systematyczne działania mające na celu usunięcie z języka rusycyzmów.

Alfabet

Oficjalnym systemem zapisu języka turkmeńskiego (od 1991 r.) jest specjalnie przystosowany alfabet łaciński.

Język turkmeński bywa także zapisywany cyrylicą lub alfabetem arabskim.

Obowiązujący alfabet turkmeński wygląda następująco:

A a B b Ç ç D d E e Ä ä F f G g H h I i J j Ž ž K k L l M m N n Ň ň O o Ö ö P p R r S s Ş ş T t U u Ü ü W w Y y Ý ý Z z

Fonetyka

Spółgłoski W języku turkmeńskim jest 19 spółgłosek, choć jeszcze niektóre (podane w nawiasach) występują w zapożyczeniach z języka rosyjskiego, arabskiego i perskiego. WargowePrzedniojęzykowo-dziąsłoweMiędzyzęboweZadziąsłowe/ palatalneMiękkopodniebienneKrtanioweNosoweZwartebezdźwięczne()dźwięczneZwarto-szczelinowebezdźwięczne()dźwięczne()Szczelinowebezdźwięczne()()dźwięczne()()AproksymantyUderzeniowe Język turkmeński charakteryzuje się występowaniem spółgłosek międzyzębowych i (które w języku angielskim zapisują się jako th).

Samogłoski Turkmeński system samogłoskowy składa się z 16 fonemów i obecne jest zjawisko iloczasu, którego nie odzwierciedla jednak ortografia, i harmonii samogłosek. Akcent zazwyczaj pada na ostatnią sylabę rdzenia wyrazu. +PrzednieCentralneTylneNiezaokrągloneZaokrągloneNiezaokrągloneNiezaokrągloneZaokrąglonekrótkiedługiekrótkiedługiekrótkiedługiekrótkiedługiekrótkiedługiePrzymknięte ⟨i⟩ ⟨i⟩ ⟨ü⟩ ⟨ü⟩ ⟨y⟩ ⟨y⟩ ⟨u⟩ ⟨u⟩Środkowe ⟨e⟩ ⟨ö⟩ ⟨ö⟩ ⟨o⟩ ⟨o⟩Otwarte ⟨ä⟩ ⟨a⟩ ⟨a⟩ Okazjonalnie występują także samogłoski powstałe w wyniku kontrakcji oraz w zapożyczeniach z języka perskiego i historycznych zrostach (äkitmek < alyp gitmek ). +Krótkie i długie samogłoskikrótkietłumaczeniedługietłumaczenieatkońa: timiębilznajbi: ltaliaottrawao: togieńpilsłońpi: lłopatadaşdalekoda:şkamieńýazpiszýa: zwiosnatutłaptu: tmorwaölzgińö:lmokry

Harmonia samogłosek Samogłoski turkmeńskie mogą być podzielone na dwie grupy: przednie (ä, ö, ü, i, e) i tylne (a, o, u, y). Jeżeli pierwsza samogłoska wyrazu jest przednia, reszta samogłosek w przyrostkach także ma być przednia. Tak samo, jeżeli jest tylna, samogłoski w przyrostkach mają być tylne. +Przyrostki -lar/-ler i -imiz/-ymyzeşikeşiklerimiztalyptalyplarymyzgelnejegelnejelerimizokuwçyokuwçylarymyzmeýletençimeýletinçilerimiz baýramçylykbaýramçylyklarymyz

Przypisy

Kategoria:Języki oguzyjskie Kategoria:Języki Turkmenistanu Kategoria:Języki Iranu Kategoria:Języki Afganistanu Kategoria:Języki Turcji