Obwód Brzeżany ZWZ - AK – terenowa struktura Inspektoratu Brzeżany Armii Krajowej. Kryptonimy: „Wenda”, „Dąbrowski”, „Chodkiewicz”, „44”, „Kobuz”, wewnętrzny: „Albatros”.
Organizacja i obsada etatowa obwodu Dowództwo
Dowódcy obwodu: por. sł. st. piech. Bolesław Tomaszewski „Bat” – kwiecień 1942 do czerwca 1942przeniesiony na stanowisko szefa Wydziału III sztabu Komendy Okręgu Tarnopol por. rez. art. Marian Jaremowicz „Lis” – do maja 1943 sierż. sł. st. piech. Jan Cisek „Mak” Sierż. Cisek do 1939 – instruktor PW i Związku Strzeleckiego w Brzeżanach; organizator Obrony Narodowej. We wrześniu 1939 brał udział w obronie Lwowa jako szef 2 kompanii ckm batalionu marszowego 26 pp. Po powrocie do Brzeżan działał w ZWZ. Od lipca 1944 podporucznik czasu wojny.
zastępca komendanta obwodu – ppor. Zygfryd Szynalski „Tryk” oficer wywiadu – ppor. Antoni Fanderowski „Van”, oficer kontrwywiadu – kpt. Antoni Szemelowski kierownik kancelarii – Helena Tomaszewska „Giermek”Kancelaria mieściła się na plebanii u ks. Łańcuckiego. lekarz obwodu – dr Tadeusz Danek WSK – Halina Siwkowska „Ina” dowódca drużyny łączności – Danuta Siwkowska Dyspozycyjne oddziały bojowe 1 kompania (krypt. „Staw”) w Brzeżanach: por. rez. Stanisław Domaradzki, od sierpnia 1942 st.sierż. Franciszek Świdrak 2 kompania (krypt. „Góry”) w Hucisku: ppor. sł. st. Władysław Motylewicz „Topola” 3 kompania (krypt. „Pole”) w Kozowej: sierż. Konstanty Duda, w 1943 sierż. pchor. Marian Pawlikowski 4 kompania (krypt. „Rola”) w Taurowie: sierż. N.N. „Ryś” Ponadto cztery samodzielne plutony – w Buszczu, Narajowie, Baranówce i Litiatynie Często występuje mylnie jako Liliatyn → Zob. : Ludobójstwo OUN-UPA na Kresach Południowo-Wschodnich. T. 4. Kędzierzyn-Koźle 2012, s. 38 (przyp.).
Działania UPA w obwodzie Od września 1943 UPA zaczęła organizować zamachy na Polaków, a potem napady na wsie polskie. 8 września na drodze Litiatyn – Kotów zamordowany został proboszcz tamtejszej parafii ks. Władysław Biliński. 30 listopada i 29 grudnia dwukrotnie mordowano Polaków w Szumianach. W końcu roku porwano z Mieczyszczowa trzech Polaków, a w styczniu 1944 zamordowano dalszych trzech w tej miejscowości. 22 stycznia dokonano napadu na Buszcze, zamordowano ponad dwadzieścia osób, w tym lekarza Jana Załuczkowskiego. W kolejnych dniach liczna napadów i zamordowanych rosła. W Zapuście Lwowskim zginęły 4 osoby, w Wolicy koło Buszcza spalono prawie wszystkie gospodarstwa. Zginęło 30 osób. 28 marca spalono prawie całą Szklaną Hutę. Zginęło 20 osób. W Podwysokiem Ukrainiec Andrzej Hryców zamordował swoją synową Polkę i jej 5-letnią córeczkę za to, że chodziły do polskiego kościoła. W nocy z 3 na 4 kwietnia UPA-owcy nie zauważeni weszli do Kuropatnik. Posiadając wykazy Polaków zastrzelili w domach 21 (22?) mężczyzn.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Wojsko Polskie w Brzeżanach Kategoria:Obwody Okręgu Tarnopol AK