Józef Prozor herbu własnego (ur. 14 marca 1723 w Bobcinie, zm. 22 października 1788 w Siehniewiczach) – wojewoda witebski w latach 1781–1787, kasztelan witebski 1774–1781, marszałek Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1781 rokuZłota księga szlachty polskiej, r. XVIII, Poznań 1896, s. 135., starosta kowieński od 1764, generał major armii Wielkiego Księstwa Litewskiego od 1762, członek Rady Nieustającej w 1776 roku, podstarości kowieński, wojski kowieński w 1755 roku, starosta kowieński w 1764 roku, obersztelejtnant Jego Królewskiej Mości w 1756 roku, kawaler Orderu Orła Białego.

Życiorys Syn podstolego, a następnie wojskiego kowieńskiego Stanisława Prozora i Róży z Syruciów. Brat Judyty, żony pamiętnikarza Ignacego Błażeja Łopacińskiego.

Kształcił się w Akademii Rycerskiej w Lunéville, którą opuścił w 1741 roku. Wyjeżdżając z Lotaryngii, otrzymał patent na porucznika piechoty Księstw Lotaryngii i Baru. W zrobieniu kariery Prozorowi wydatnie pomógł jego wuj, kasztelan witebski Szymon Syruć (później także ojczym pierwszej żony Józefa Prozora, Felicjanny z Niemirowiczów-Szczyttów)Józef Prozor, [w:] Polski Słownik Biograficzny t. 28 s. 532..

Poseł kowieński na sejm 1756 i 1758 roku. Był członkiem konfederacji generalnej Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1764 rokuVolumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 73.. Był posłem na sejm konwokacyjny (1764) z powiatu kowieńskiegoDyaryusz seymu convocationis siedmio- niedzielnego warszawskiego: zdania, mowy, projekta y manifesta w sobie zawierający, przez sessye zebrany r. p. 1764, brak paginacji, foliacja k. 87.. Poseł z powiatu kowieńskiego na sejm koronacyjny 1764 rokuLudwik Zieliński, Pamiątki historyczne krajowe, Lwów 1841, s. 25.. Członek Departamentu Skarbowego Rady Nieustającej w 1777 rokuKolęda warszawska na rok 1777, Warszawa 1777, [b.n.s.].. Sędzia sejmowy kadencji 1784 i 1786biogram z XXVIII tomu Polskiego Słownika Biograficznego autorstwa Zofii Zielińskiej..

Na Sejmie Rozbiorowym w 1775 roku powołany do Komisji Skarbowej Wielkiego Księstwa LitewskiegoVolumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 87.. Jako wpływowy senator i starosta w Kowieńskiem był na tamtejszych sejmikach przywódcą stronnictwa regalistycznego i jednocześnie zagorzałym przeciwnikiem spokrewnionych klanów Zabiełłów i Kossakowskich.

Odziedziczył po ojcu Bobcin i Poniewież na Żmudzi, a po wuju Syruciu Poniemuń w Kowieńskiem i Romajnie na Żmudzi. W 1748 otrzymał królewszczyznę Giewałtów, miał dzierżawę Kizów (Kijów), w 1754 dostał Bobty – gdzie w 1771 odnowił kościół parafialny. Po kasacie zakonu jezuitów przejął dobra Szaniec w Kowieńskiem. Druga żona wniosła mu Dudzicze w woj. mińskim, gdzie w 1769 zbudował duży, drewniany dwór i utrzymywał kapelę nadworną. Do Dudzicz przeniósł stadniny koni z Romajń i Bobcina, a w 1780 ufundował tam cerkiew unicką i dwuklasową szkołę dla chłopców, Trzecia żona wniosła w posagu – Siehniewicze w woj. brzeskim-litewskim. Odpowiadając na apel Komisji Edukacji Narodowej, już w r. 1774 wybudował szpital i szkółkę dla włościan w jednym ze swych majątków (najprawdopodobniej w Siehniewiczach).

Ostatnie lata życia spędzał w Dudziczach i Siehniewiczach.

Zmarł 22 października 1788 w Siehniewiczach, gdzie został pochowany w tamtejszym kościele, który ufundował wraz z żoną w 1785.

Odznaczony Orderem Świętego Stanisława w 1775 i Orderem Orła Białego w 1785,

Życie prywatne Poślubił Felicjannę Niemirowicz-Szczytt, córkę kasztelana mścisławskiego Józefa Niemirowicza-Szczytta i Petroneli z Wołodkowiczów II v. za kasztelanem witebskim Szymonem Syruciem, a wnuczkę kasztelana smoleńskiego Krzysztofa Benedykta Niemirowicza-Szczytta.

Z Felicjanną miał dzieci: Karola Antoniego, ożenionego z Ludwiką Konstancją ks. Szujską (córką Adama i Marianny z Chaleckich – trzeciej żony Józefa Prozora) Antoniego, ożenionego z Zofią z Zabiełłów Ignacego Kajetana, ożenionego z Anielą z Oskierków Petronelę za podstarościm kowieńskim Józefem Karęgą Mariannę za szambelanem JKM Ignacym BykowskimSzczyttowie-Niemirowiczowie, [w:] T. Żychliński, Złota Księga Szlachty Polskiej, Rocznik IV, Poznań 1882, s. 363–364.

Po przedwczesnej śmierci Felicjanny (zm. 11 września 1766 w Bobtach) ożenił się ponownie w 1767 z podczaszanką wołkowyską Aleksandrą Zaranek (zm. 6 maja 1771 w Dudziczach), z którą miał dwie córki: Barbarę I v. za dyplomatą Franciszkiem Bukatym II v. za Ksawerym Lipskim (synem kasztelana łęczyckiego Tadeusza Lipskiego) Różę za Stanisławem Jelskim.

Trzecią żoną była Marianna Chalecka (zm. 1826), wdowa po Adamie ks. Szujskim. Małżeństwo było bezdzietneProzor h. Prozor, [w:] S. Uruski, Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. 14, s. 365–366.Józef Prozor, [w:] Polski Słownik Biograficzny t. 28 s. 532..

Przypisy

Bibliografia Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008, 2008. Polski Słownik Biograficzny, t. 28, s. 532

Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Rycerskiej w Lunéville Kategoria:Członkowie Komisji Skarbowej Wielkiego Księstwa Litewskiego Kategoria:Członkowie konfederacji Wielkiego Księstwa Litewskiego (1764) Kategoria:Generałowie majorowie armii Wielkiego Księstwa Litewskiego Kategoria:Kasztelanowie witebscy Kategoria:Konsyliarze Departamentu Skarbowego Rady Nieustającej Józef Prozor Kategoria:Marszałkowie Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Podstarościowie kowieńscy Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (powiat kowieński) Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1756 Kategoria:Posłowie na sejm zwyczajny 1758 Kategoria:Posłowie na sejm konwokacyjny 1764 Kategoria:Posłowie na sejm koronacyjny 1764 Kategoria:Senatorowie – asesorzy sądów sejmowych I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Starostowie kowieńscy Kategoria:Urodzeni w 1723 Kategoria:Urzędnicy ziemscy I Rzeczypospolitej Kategoria:Wojscy kowieńscy Kategoria:Wojewodowie witebscy Kategoria:Zmarli w 1788