Zdzisław Tarnowski

Jan Zdzisław Tarnowski (ur. 5 czerwca 1862 w WarszawieUrodzony w Dzikowie według , zm. 24 listopada 1937 w Dzikowie) – ziemianin, przemysłowiec, działacz gospodarczy, społeczny i kulturalny, założyciel i fundator licznych placówek pożytku publicznego, polityk: tajny radca, dziedziczny członek Izby Panów w Radzie Państwa, poseł na galicyjski Sejm Krajowy, prezes Stronnictwa Prawicy Narodowej, członek Naczelnego Komitetu Narodowego, senator II kadencji (1928-30) z listy BBWR, w 1922 roku posiadał majątki ziemskie o powierzchni 24 800 haWojciech Roszkowski, Lista największych właścicieli ziemskich w Polsce w 1922 r., w: Przegląd Historyczny, 1983, Tom 74, Numer 2, s. 283..

Życiorys mały|lewo|Jacek Malczewski Portret Zdzisława Tarnowskiego Hrabia, od 1894 r. właściciel i administrator Dzikowa, dziś w dzielnicy miasta Tarnobrzeg. Ojcem Zdzisława Tarnowskiego był Jan Dzierżysław Tarnowski, marszałek galicyjskiego Sejmu Krajowego, a matką Zofia z Zamoyskich, córka Zdzisława Zamoyskiego. Pojął za żonę Zofię z Potockich, córkę Artura Władysława Potockiego i Róży z Lubomirskich.

W latach 1903–1914 był prezesem Towarzystwa Rolniczego KrakowskiegoSzematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1903, s. 836; 1904, s. 836; 1905, s. 835; 1906, s. 873; 1907, s. 873; 1908, s. 873; 1909, s. 831; 1910, s. 831; 1911, s. 1018; 1912, s. 978–979; 1913, s. 1006–1007; 1914, s. 1023.. mały|Zdzisław hr. Tarnowski – fotografia wykonana w okresie działania atelier J. Miena i J. Sebalda przy ul. Sławkowskiej, to znaczy w latach 1890–1893 thumb|Bogusław Adamowicz Zdzisław Tarnowski – miniatura z 1905 r. – akwarela i gwasz na kości słoniowej, miniatura w zbiorach miniatur Pałacu Tarnowskich w Tarnobrzegu Zdzisław Tarnowski był posłem na galicyjski Sejm Krajowy i przywódcą stronnictwa konserwatywnego – Stronnictwa Prawicy Narodowej. W roku 1904 ufundował szpital w Tarnobrzegu, dziś noszący imię Zofii z Zamoyskich Tarnowskiej. Jako lider partii współtworzył powstały 16 VIII 1914 r. w Krakowie Naczelny Komitet Narodowy koordynujący walkę o sprawę polską, początkowo jako reprezentacja wszystkich stronnictw galicyjskich i Koła Polskiego, później mniej reprezentatywny, który był najwyższą instancją w zakresie władzy politycznej, skarbowej i wojskowej polskich sił zbrojnych, tj. Legionów Polskich, de facto zakończył działalność w roku 1917, a formalnie w roku 1920. Opowiadał się za ścisłym współdziałaniem z Austro-Węgrami, z tych powodów zesłany przez władze carskie. Wraz z żoną Zofią wspierał miejscową ludność miejska i wiejską, tak polską, jak i żydowską w czasie wojennej biedy i głodu (Tarnobrzeg znajdował się stale na froncie albo między frontami), m.in. rozdając lub sprzedając za ułamek wartości żywność, leki i ubrania. W 1920 roku był członkiem prezydium Komitetu Obrony Państwowej w KrakowieObrona państwa w 1920 roku, Warszawa 1923, s. 475.. Podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920 zadeklarował szereg działań dobroczynnych, w tym własnym kosztem wystawienie pluton konnych ochotników (ochotnicy dzikowscy), który walczył w składzie 8 pułku ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego. W szeregach tego oddziału walczyło dwóch jego synów. 10 grudnia 1928 roku został uhonorowany przez korpus oficerski 8 pułk ułanów odznaką pamiątkowąW uznaniu zasług obywatelskich. 8 p.uł. ks. Józefa Poniatowskiego wręczył swą odznakę p. Tarnowskiemu, „Polska Zbrojna” Nr 344 z 12 grudnia 1928 roku, s. 4.. Ufundował też sierociniec w Tarnobrzegu, prowadzony przez siostry służebniczki (początek XX w.), oraz kościół we wsi Tarnowska Wola budowany w latach 1922–1928, a w latach 1924–1926 także kościół pod wezwaniem św. Stanisława w miejscowości Chmielów. Stronnictwo pod kierownictwem Zdzisława Tarnowskiego, wbrew namowom części członków, potępiło przewrót majowy 1926 r., jednocześnie starając się o wyciągnięcie z dokonanego już zamachu stanu korzyści dla kraju, m.in. przez sformułowanie ex post celu zamachu i idącego za nim programu politycznego. W roku 1927, w dniach od 14 do 16 września, zorganizował w Dzikowie kongres konserwatystów, w którym wzięli udział współpracownicy marszałka J. Piłsudskiego, m.in. płk.Walery Sławek, w wyniku którego zawarto tzw. porozumienie dzikowskie, udzielające poparcia rządowi.

W 2020 roku ukazała się pierwsza biografia Tarnowskiego, „Zdzisław Tarnowski. Opowieść o panu na Dzikowie” Magdaleny Jastrzębskiej (Wydawnictwo LTW).

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923) Krzyż Wielki Orderu Franciszka Józefa (1908, Austria)Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie. Wiedeń: 1818, s. 160.

Przypisy

Bibliografia „Dokumenty Naczelnego Komitetu Narodowego”, 1914–1917, Kraków 1917. „Powstanie II Rzeczypospolitej”, red. Haliny Janowskiej i Tadeusza Jędruszczaka, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1984. Matylda z Windisch-Graetzów Sapieżyna „My i nasze Siedliska”, Wydawnictwo Literackie 2004. Stanisław Kłos „Małopolska południowo-wschodnia”, Sport i Turystyka, Muza SA, 1998. Jerzy Kwiatek, Teofil Lijewski „Leksykon Miast Polskich”, Muza SA 1998. Andrzej Garlicki, „Józef Piłsudski 1867-1935”, Wydawnictwo Znak, 2008.

Kategoria:Członkowie Izby Panów Rady Państwa w Wiedniu Kategoria:Członkowie Komitetu Obrony Państwowej w Krakowie Kategoria:Członkowie Naczelnego Komitetu Narodowego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Rolniczego Krakowskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Tarnobrzegiem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polacy – odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Franciszka Józefa Kategoria:Politycy Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem Kategoria:Politycy Stronnictwa Prawicy Narodowej Kategoria:Polscy hrabiowie Świętego Cesarstwa Rzymskiego Kategoria:Polscy przedsiębiorcy XX wieku Kategoria:Polscy przedsiębiorcy XIX wieku Kategoria:Polscy ziemianie Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VI kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VII kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji VIII kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji IX kadencji Kategoria:Posłowie Sejmu Krajowego Galicji X kadencji Kategoria:Senatorowie II kadencji (1928–1930) Kategoria:Tajni radcy (zabór austriacki) Zdzisław Jan Kategoria:Urodzeni w 1862 Kategoria:Zmarli w 1937